در دنیای امروز یکی از جنجالیترین مباحث دنیای پزشکی که به دنیای حقوق نیز ارتباط دارد بحث «قتل ترحم آمیز» یا «اتانازی» است
اتانازی کلمه ایست با ریشه یونانی به معنای مرگ خوب(Good Death)
امروزه حقوقدانان تقریبا به یک اتفاق نظر در رابطه با طبقه بندی اتانازی رسیده اند از جمله اتانازی داوطلبانه , اتانازی غیر داوطلبانه, اتانازی نوزادان .نکته حائز اهمیت آنکه در کشورهای توسعه یافته به دلیل وجود «Right Of Animals»یا حقوق حیوانات نوع دیگری از اتانازی مطرح میشود به نام اتانازی حیوانات.
به نظر میرسد با وجود مخالفین و موافقین فراوان نمیتوان یک فرمول و راه حلی جامع برای این موضوع پیدا کرد.مخالفین که تعداد آنها کم هم نیستند دلایلی مختلفی برای مخالفت با این موضوع عنوان میکنند از جمله استدلالات جالب آنها این است که دنیای علم دنیای گسترده ای است و هر زمان ممکن است علاج و درمانی برای فردی که دارای بیماری مهلک و صعب العلاجی است پیدا شود و نمیتوان به دلیل اینکه علم کنونی قادر به درمان اینگونه افراد نیست افراد را به قتل رساند.
دسته ای دیگر از مخالفین از منظر اخلاقی وارد میشوند و عنوان میکنند که تنها خداست به انسان حیات میدهد و تنها او این حق را دارد که جان بندگانش را بگیرد و هیچ کس دیگری به هر دلیل و عنوانی این حق را ندارد.بسیاری از فقهای ما دارای این دید هستند و من به شخصه نظر مخالفی در این مورد ندیده ام و فقها تقریبا بر این موضوع اتفاق نظر دارند.
یک مخالف اتانازی با پلاکاردی در دست با این مضمون "اتانازی قتل است.حق حیات را محترم شمارید"
اگر شما کلمه Ethanasia را در گوگل سرچ کنید به مواردی بر میخورید که حتی اتانازی را در زمره موارد خودکشی دانسته اند و حتی در مواردی در کشورهایی که خودکشی جرم است و مجازات آن توقیف اموال فردی است که دست به خودکشی زده است با این استدلال این مجازات را برای اتانازی در نظر گرفته اند.
اتانازی درکشورهای مختلف دنیا
تصویری که مشاهده میکنید مربوط به پراکندگی اتانازی در کشورهای مختلف جهان است
.راهنمای این نقشه به ترتیب ذیل است:
رنگ مشکی :قسمتهایی که رنگ مشکی وجود دارد حاکی از کشورهایی است که هر ناحیه آن قانون متفاوتی در رابطه با اتانازی اتخاذ کرده اند.
رنگ سبز تیره:کشورهایی که اتانازی در آن حالت قانونی دارد و مجاز میباشد
رنگ سبز روشن:کشورهایی که قانونگذاری آن به این سمت پیش میرود که اتانازی مجاز شمرده شود
رنگ نارنجی:کشورهایی که در ابتدا اتانازی مجاز بوده است ولی هم اکنون غیرقانونی شناخته شده و جرم محسوب میشود
رنگ خاکستری:حاکی از کشورهایی است که در رابطه با اتانازی در قانونگذاریشان رویکردی نامشخص دارند و ظاهر بر این است که در این کشورها اتانازی غیرقانونی و جرم محسوب میشود.
مطابق این تصویر هم اکنون در بخشهایی از ایالات متحده امریکا,کلمبیا,آلمان و ژاپن اتانازی مجاز و قانونی است.ولی اکثر کشورهای دنیا با اتانازی مخالف هستند
اتانازی در حقوق ایران
با اینکه به نظر میرسد در حقوق ما این موضوع مسکوت مانده از دیدگاه یک حقوقدان اگر بخواهیم اتانازی را به ماده ای ارتباط دهیم ماده 268 قانون مجازات اسلامی به شرح ذیل ماده خوبی در این رابطه است.
«چنانچه مجنی علیه قبل از مرگ خود, قاتل را از قصاص نفس عفو نماید حق قصاص ساقط میشود و اولیای دم نمیتوانند پس از مرگ او مطالبه قصاص کنند»
با توجه به این ماده و از آنجایی که عنصر معنوی جرم و یا قصد مجرمانه حائز اهمیت است کسیکه با انگیزه و نیت خیرخواهانه و یا اجابت درخواست بیمار برای رهایی از درد و رنج فراوان در مرگ او مداخله میکند نسبت به کسیکه با انگیزه پلید مرتکب قتل میشود مشمول تخفیف مجازات خواهد بود.
البته مواد دیگری در این رابطه میتوان پیدا کرد ولی ماده فوق واضحتر در این مورد میباشد.
به نظر میرسد از دیدگاه یک حقوقدان اگر بخواهیم در مورد اتانازی نظری دهیم باید ابتدا به این سوال پاسخ دهیم که آیا یک فرد این حق را برای خودش دارد که روزی خود را به دلیل بیماری مهلکی که دارد بکشد و اصولا آیا انسانها حقی به نام حق مردن دارند؟
نظر شما در این باره چیست؟
یک وکیل 