Appeltjie

By die Dienssentrum

Toe die groot woord, aftrede, vir my gestaar het, al het ek reikhalsend daarna uitgesien, het ek ‘n lysie van goed gemaak in my kop van wat ek kan en wil doen. Een daarvan was om aan te sluit by die Dienssentrum. Dis ‘n bymekaarkomplek vir afgetrede persone. Mens kan manikuurs en pedikuurs kry, bloedruk en suiker laat meet, oefen, na interessante praatjies luister, speletjies speel, die lys gaan aan en aan.

Ek gaan sluit aan sodat ek kan oefen. Die video’s op Youtube is onbevredigend. Die aanbieder praat te veel, of dis te ingewikkeld, of dis so kort dat jy skaars weet jy het begin dan is dit klaar. En ek soek ‘n sosiale gemeenskap. Alles is beter as jy saam met ander mense kan lag en ontspan.

Dus gaan ek vanoggend om 9:00 om aan te sluit en die eerste oefensessie by te woon. Met my lyfkous aan en langerige t-hemp bo-oor lyk ek vir myself goed, maar ek besluit teen die swaar tekkies. My kaalvoete of plakkies sal maar vir eers die ding moet doen.

So met net myself, gaan staan ek in die halfmaan saam met die ander lede. Ooglopend is ek tot 10 jaar jonger as die meeste van hulle. Die helfte het ook eers vanaf 8:30 ‘n stewige 2 km gaan stap deur die dorp se woongebiede en terug. Hulle lyk nie of hulle swaar asemhaal nie. En daar is bulte betrokke! Maar die musiek begin en almal begin opwarm. Ons nuwelinge (naamlik ekke) word gemaan om onsself te passeer. Stap op die plek as jy moeg word, moenie ophou beweeg nie; hou aan die muur of tafel vas as jy balansprobleme het; doen minder of kleiner van dieselfde tot jy eendag opvang.

Ek is ingenome met myself. Die musiek laat my tone jeuk en ons begin stap. Niemand sit op die stoele wat gereed staan vir diegene wat dit nodig het nie.

En toe begin die probleme. Lig jou arms lekker ver op, kom skuins af en raak aan die teenoorgestelde knie, beveel die sersantmajoor met ‘n sagte stem. Ek lig my arms maar my linkerbeen wil nie saamwerk nie. Die pap rugkussingkies en rumatiek weier om te laat skiet en ek kantel muur toe. Almal, maar almal kyk vir my. Non-chalant druk ek liggies ‘n vinger teen die muur, laat my arms net effens opgaan en lig die knieë net so effens op. Die spier in my boud raak warm en begin pluk-pluk. Ek hoor hoe die werwels in my lae rug klap. Hopelik hoor die ander dit nie. Sersantmajoor kyk na my en knik net haar kop. Passeer jouself, herhaal sy.

Dit raak nie beter nie. Met die dansbewegings (eers linkervoet dan regtervoet na agter, trippel, trippel,) skree my linkerbeen: nee nee, ek hou ook nie hiervan nie. Waarvan hou jy dan, skree ek vir hom terug. Weereens moet ek net die kleinste bewegings maak. Maar ons is daar. Die ander hou by die tydaanwysings, maar ekke doen alles in stadige aksie. My brein kan dit nie glo nie. Vir jare het ek daagliks op my voete gestaan en werk, hoe kan hierdie eenvoudige bewegins my so pootjie?

Genadiglik kom ons later by die stoeloefeninge. O, nou begin die lekker. Ek het gehoor hiervan. Tik die tone, kap die hakke, dit werk lekker. Lig die knie reguit vorentoe! en weer eens laat my rug my in die steek. My ego vang nou ‘n lelike knou. Ek lig my knieë net so effens, maar moet later maar net op die plek maak of ek loop. My lyf hou nie by nie.

Die kersie op die koek was toe ons moet opstaan en gaan sit. Soos gewoonlik begin ek my hande op my knieë sit om myself te stut, maar voor ek kan raak, kom die opdrag: geen hande nie. maag styf, rug plank, op! Ek bly sit. Kan nie op nie. Baie hard moet ek knip aan die trane in my oë. My bors wil net brand. Ek is mos nie oud nie? Waar het ek so uit voeling geraak met wat mens nog moet kan doen op 63? Links en regs van my staan al die ouer persone op en gaan sit, staan op en gaan sit. Sonder om iewers vas te hou. Tot selfs die tannie links van my wat nie haar linkerskouer kan beweeg nie.

Volgende week moet julle asb jul ligte plastiekballe saambring en gewiggies. As jy nie gewiggies het nie, sal 2 kleinerige waterbotteltjies doen. O my word! Gewigte oefen? Sal die artritus in my hande my toelaat om die botteltjies lank genoeg vas te hou sonder om dit te laat val?

Regtig moedeloos staan ek op na die tyd. Die tafels moet gou reggestoot word, maar ek kan dit nie optel nie. Los, Adri, sê die sammajoor simpatiek. Oppas vir jou rug.

Ek stap stadig terug motor toe, my seer rug wil-wil net knyp. My euforie borrel het gebars. Doen ek die regte ding? Nee, praat ek myself moed in. Dit was net dag 1. Die jaar is nog lank. Volgende Maandag sal dit beter gaan.

Dit moet net.

Dawie en die skilpad

Soos elke oggend van die somer, gaan stap Dawie Yorkie saam met Menspappa, die menstannie en haar 2 honde. Dis vroeg-oggend en die 3 honde hardloop uitgelate rond.

Dawie hardloop ‘n entjie vooruit. Hy is gewoond daaraan om so vooruit te hardloop, dan terug te draai en seker te gaan maak Menspappa is nog op die regte pad, en dan weer ‘n entjie aan te hardloop .

Dawie het al baie mooi groen plantegroei gesien. Gister het hulle egter langs swart plante verby geloop. Toe hy op die grond getrap het, het die stof so pooooof gemaak onder sy voetjies en die volgende oomblik was sy wit pote en gesiggie vol swart stof. Menspappa het gepraat en gesê dis darem skade wat ‘n vuur kan doen. Vandag is die bosse langs die paadjie is ook so swart en dit ruik nie lekker nie. Daarom hou hy koers net so langs die plante in die voetpad.

Skielik sien Dawie iets wat roer onder die swart bosse. Dit lyk soos ‘n klip met 4 pote en ‘n skerp koppie. Dis baie klein. Die bruin en roomkleurige klippie se buitekant lyk of dit in amper-ronde patrone geverf is. Hy het nog nooit vantevore so ‘n snaakse klein klippie gesien nie. Dawie weet Mensmamma hou van buitengewone klippies in haar vetplanttuin, dus probeer hy die klip optel. Ooooo, sy gaan so bly wees. Dawie rek sy bekkie effens om rondom die klip te pas. Die klip trek sy pootjies in. Nou is dit makliker. Dawie skuif sy bekkie ‘n bietjie diekant toe, dan ‘n bietjie daaikant toe, en dan pas die klip net gemaklik. Hy hou dit liggies vas met sy tande. Jig, daar loop water uit die klip uit. Die water loop langs die buitekant van sy kies af. Gelukkig kom niks daarvan in sy bekkie nie. Dis darem regtig ‘n snaakse klip hierdie.

Dan hoor Dawie vir Menspappa aangestap kom. O griet! Hy hoop nie Menspappa wil sy klip afvat en dit self vir Mensmamma gee nie. Daarom stap hy gou effens vooruit, met sy koppie effens weggedraai van Menspappa af.

“Dawie, wat is daar in jou bek?” hoor hy Menspappa vra. Dawie hou hom onskuldig. Maak of hy nie vir Menspappa hoor nie. Uit die hoek van sy oog sien hy Menspappa na die weggedraaide kant toe stap. Onskuldig draai hy sy koppie na die ander kant toe en draf ‘n bietjie vinniger.

“Dawie, stop! Kom hier!” beveel Menspappa. Dawie weet Menspappa kan nie kwaai wees met hom nie, al probeer hy, daarom ignoreer hy die bevel en draf voort. As dit nou Mensmamma was, was dit ‘n ander saak. Sy praat een keer en dan moet ‘n hondjie maar net luister. Voor Dawie egter veel verder kan kom, gee Menspappa net ‘n paar ekstra lang treë, gryp hom om sy lyf en tel hom hoog die lug in op. Menspappa probeer die klip uit sy bekkie haal. Eers sit hy hom teë, maar laat los tog gelate sy kosbare fonds.

“Dawie, waar kom jy aan die skilpad? Hey Jollie, kom kyk hier, Dawie het ‘n skilpadjie opgetel.”

“Ag foei tog, dis nog ‘n baba,” sê die menstannie. “Die veldbrand het seker die arme dingetjie na die rand toe gejaag. Lyk darem nie of hy seergekry het nie. Kom ons sit dit daar by die groen deel neer. Hy behoort daar te kan leef. En daar is water in die poel.”

Dawie het aanvanklik teen Menspappa se been gestaan en probeer om sy klip terug te kry. Dan glip hy maar sy pootjies af tot op die grond. Sy klip is heel duidelik nie ‘n klip nie, maar ‘n skilpad, ‘n dier, net soos hy, al het die dier nie sagte hare en snorbaarde nie.

Mensmamma sal maar sonder haar klip moet klaarkom.

Tarentale

My vorige woonstel was teen ‘n wildeveld koppie. Die tarentaaluitkyk het soggens vroeg begin met sy kras geskree vir die ander om te kom. En toe raak dit binne 2 seisoene stiller en stil. Die inkommers in die sinkplaat blikkiesdorp het die eiers geoes.

Vanoggend verbeel ek my ek hoor ‘n tarentaal. In my tuin van alle plekke. Verwonderd sluip ek versigtig uit. Tarentale het skerp oë wat uitstekend en ver kan sien.

Ons tuin is gedeel in drie: eers grasperk, dan ‘n swembaddeel met ‘n rankplantheining as afskorting tussenin, daarna af ondertoe na die tweede vlak waar die groentetuin is.

Op die muur tussen die swembad en die buurman se erf, sit 2 kuikens. Hulle sit doodstil. Dan strek een sy vlerkies en maak ‘n paar vere skoon. Die tweede een draf ligvoet op en af. Dan begin die videostorie met klank. Die luide gekras klink op vanaf die grasperk. Net anderkant die lae patiomuur staan Ta op aandag. Sy krysroep en 4 kuikens vlieg oor tot op die muur by die ander. Langs haar loop nog ‘n kuiken. Hy pik die saadjies van die wildegrasonkruid. Die wyfie vlieg oor die heining tot op die muur. Twee ander kuikens verskyn van nêrens en vlieg ook oor. Die halsstarrige een pik-pik nog hier en daar. Ek kyk rond of daar nog kuikens is en sien die uitkyk op buurman se dak. Sy oë is stip op my, want ek roer. Dan roep die wyfie weer hard. Die kuiken hardloop hiernatoe en daarnatoe om ‘n deurgang te kry in die heining, gee op, en vlieg oor tot by die ander. Sy groet hom met ‘n moederlike kloekgeluid. Uit die hoek van my oog gewaar ek die uitkyk wat vlieg tot by almal.

Dan begin episode 2. Die groep vlieg stuk-stuk af. Sommige land op die onderste vlak in buurman se tuin. ‘n Paar ander vlieg pronkerig aan tot op die betonheining tussen die twee erwe. Ek sluip nader en sien tot my verbasing nog 3 ander volwassenes met nog ‘n hele klomp kuikens wat wei. Een tarentaal vlieg op, oor almal, en gaan sit op die onderste huis se dak. Dis nou sy beurt om uitkyk te wees. Op die betonheining draai een volwassene op ballerinavoete om en bekyk die klomp wat wei. Sy praat saggies met hulle. ‘n Entjie verder op die heining draf die kuikens heen en weer, oefen hulle balans en skuinsstappe. Een kuiken mik om te vlieg maar ‘n geluid van die oppasser laat hom stop. Dan gee die uitkyk ‘n roep. Verwonderd hoor ek ‘n antwoord vanaf die gholfbaan aan die oorkant van die pad. Een vir een begin die kuikens en volwassenes oorvlieg tot op die dak. Hulle toonnaels maak ‘n growwe klik-klik as hulle land en begin hardloop. Een tarentaal, die agterreier, wag op die muur tot almal op die dak is, voor hy ook oorvlieg. Dan is almal oor die dak en weg. Aan die anderkant van die pad hoor jy hoe tarentale krys en kloek, groet en vertel dat alles reg is.

Einde van die video. Ek hoop hierdie trop kan in 2027 terugkom vir nog ‘n seisoen.

AI

Artificial Intelligence. As plaaskind wil ek nie die afkorting KI gebruik nie, want dit klink te veel na kunsmatige inseminasie in plaas van kunsmatige intelligensie. En almal weet teen die tyd wat AI beteken. Dus gaan ek uitsluitlik die afkorting AI gebruik.

Die voorbeelde van AI vir verskillende besighede en nywerhede is legio, maar ek gebruik slegs die gratis vorms van ChatGpt en Copilot. Om myself te bemagtig, het ek na seminare geluister en self ge-eksperimenteer daarmee.

AI het my baie gehelp tydens my skoolgee dae. My eerste kennismaking met ChatGpt het gekom toe ek Engelse stories moes genereer vir die addisionele taal. Baie vinnig kom ek agter dat mens die opdrag basies moet programmeer. Dit was ‘n heerlike projek. Ek het die karakters in die storie bedink, met name en persoonlikheidseienskappe; slegs woorde wat foneties afgebreek kon word, mag gebruik word; daar moet 4 paragrawe wees; die meeste woorde moet ‘n spesifiek aangeleerde klank bevat (die woorde is verskaf); herhaling van hoë frekwensiewoorde moet plaasvind (dit is reeds voorheen ingepons); ‘n storielyn word gegee. Daar was nog, maar ek sal nie nou alles plaas nie. Dan dink die AI vir 4 sekondes en daar glip die storie uit. Hierna volg proeflees, veranderinge voorstel, die korrekte weergawe kopieer en in Word plaas. Daar is jou storie, gereed vir afrol.

My bevinding was egter dat CoPilot meer geloofwaardig was met feite. Die bronne wat dit raadpleeg word onderaan verskaf. Ek verskaf die volgende waarnemings vir AI oor ‘n kind wat probleme het met sy lyfie – hy kan homself nie aantrek nie, sy handskrif is erger as power, balvang en gooi het die klasmaats vir hom laat lag, hy moes vashou as hy meer as 5 trappe wil klim. Copilot kom met die woord vorendag: dispraksia, met voorbeelde vir tuisprogramme of inskoolondersteuning. Dit beklemtoon wel dat ‘n opgeleide persoon ‘n diagnose moet maak.

Copilot het ook voorbeelde gegee vir intervensieprogramme vir kinders wat sukkel met lees, wat b en d omruil, lispel, hoe om ADHD leerders te ondersteun, die lys gaan aan en aan. Dit was met groot sukses toegepas. Selfs aan die ouers gestuur en by die nodige Individuele Onderrigplanne gevoeg.

Nou die dag met my blog oor my tuisnywerheid, kom daar weer iets nuuts vorendag. Ek klik per ongeluk (ja, regtig) op ‘n lyn aan die regterkant. Tot my verbasing bied AI op WordPress aan om vir my ‘n prent te skep. Met my toestemming neem dit die inligting in my blog, vertaal dit en skep die perfekte prent wat by die skrywe pas. Dit waarsku wel dat daar net ‘n sekere hoeveelheid gebruike oor is voor ek sal moet koop!

Copilot het ook ingespring en voorstelle gegee (op navraag natuurlik) oor hoe ek my klein tuisnywerheid moet benader, die bemarking en die sosiale media blad wat ek kan stig met sy eie eposadres vir bestellings. Dit het verskaffers en adresse verskaf. Selfs die resepte vir die verskillende afdelings wat ek beplan, is gegee. Ek soek ‘n treffende logo en binne sekondes kom daar voorstelle vir name, logo’s, selfs plakkers met allerhande inligting op. Die beste is dat dit die verskillende vrae wat oor dae gedoen is, met mekaar verbind.

Copilot is uiters goed gemanierd. Dit komplimenteer jou voorstelle, dien voorstelle in vir ‘n verdere uitbreiding, dit vra of jy die inligting anders geformuleer wil hê, dit groet en sê totsiens. Ja, in Afrikaans.

AI is goed. Gebruik dit. Ek doen.

Spoegdoeke en borslappe

Ek’s baie entoesiasties oor die aftree tuisnywerheid idee wat oor my pad gekom het. Dit raak heelwat van my belangstellings. Ek kan hekel, my naaimasjiene inspan en kreatief wees. Hoe het dit begin? My swanger kollegas wat spoegdoeke benodig vir die nuwe babas maar teen R100 een (selfs aanlyn), is dit bietjie duur. Hulle wil ook nie die plastiekagterkant van die borslappe teen die lyfies hê nie. Die kans om uniek te wees en dit volhoubaar te kan doen, kom sit in my bors. Dus glip ek by ‘n afdelingswinkel in, koop ‘n pak van 2 doeke, oorweeg opsies, vou, knip en hekel om. Almal is hoogs jaloers op die ontvanger mamma en soek ook sulkes. Net daar en dan dank ek my God wat my gebed beantwoord het vir iets om te doen tydens my aftrede.

Tipies ek word daar eers navorsing gedoen: die belangrikste oorweging is – sal daar heelwat aanvraag wees vir my produk? Copilot sê ja, aanlyn verkope is goed. Dit beveel aan dat ek ‘n Instagramblad skep; gee raad om eers klein te begin met die plaaslike mark en dan uit te brei; dit help met ‘n mooi ontwerp vir ‘n plakker; is komplimenterend met my reeksnaam van Happy Baby; wil advertensies skep. Die lys hou nie op nie.

Die interessante idee kom by my op. Deesdae by babatee’s is die klere vir seuns en dogtertjies baie interslagtelik – die kleure wissel van sagte perskekleure na bruine. Pienk en blou is blykbaar nie so hoog in die mode nie. Dalk omdat die grootste gedeelte van ons kopers bruin en swart velle het? Die pienk en blou sal beslis nie die velskakerings vlei nie, dus is die ander kleure goeie keuses. Want, … ek moet ‘n massa mark in gedagte hou. Maar ek is nog outyds en koop vir eers pienk, groen, blou, wit en ‘n gemengde blou wol. Dis einde van die jaar so alles kom met afgemerkte pryse. Ek belê goed.

My aandag verskuif na die lap. Tot my grootste verbasing vind ek uit my gunsteling materiaalwinkel sal per whatsap kommunikeer . Hulle stuur foto’s van die verskillende lap. Met die pryse. En dis duur. My winsmarge sal bitter klein wees. My moed sak dadelik in my skoene.

Aangesien my handdoekvoorraad opgradeer moet word, glip ek in by die handdoekfabriekswinkel op pad lapplek toe. My hart sit op loop toe ek pakke en pakke en nogmaals pakke doeke sien. Een pak se doeke werk uit op 2,7m X 2,7m vir R40 goedkoper as wat 1m X 1,45m by die lapplek is. Dis ‘n no-brainer. (Skuus, maar hier klink die Engelse uitdrukking net die beste.) By die toonbank moet die verkoopsdame haar vat ken, my stapels doeke wil net afval. Die doeke besluit vir my dat al my produkte wit gaan wees met die omboorsels wat kleur verskaf.

My gemoed is rustig en ek is dankbaar vir die Goddelike olie wat my beker laat oorloop.

Kleinding sêgoed

My liefie kleindogter en haar mamma kom kuier. Die tyd het so gevlieg, ek kan nie glo die pap babatjie wat ek vir twee maande moes grootmaak in Covidtyd, gaan volgende jaar graad R toe nie. Haar sêgoed is kosbaar.

Oupa en Dawie Yorkie kondig aan hulle gaan stap. Sy kyk met ‘n frons hoe hulle in die motor klim en wegry. “Ouma, waarom sê Oupa hulle gaan stap, maar dan ry hulle weg? Mens stap mos met jou voete?” sê-vra sy en lig haar knieë op in groot bewegings.

Die middag toe dit warm is, gaan klim ons in die swembad. Sy met haar swemring en Ouma met haar groot hoed. Ouma draai haar in die rondte dat die water so spat. Sy bewys sy is haar mamma se kind en kla luidkeels toe die water in haar gesiggie spat. Die mamma kyk op en vra wat die probleem is. “Ouma het brandewyntjies gemaak en toe spat die water in my gesig!” kla die kleintjie. Ouma en Mamma moes hard keer om nie te lag nie. “Ouma is jammer, my poppie, dit was ‘n ongeluk,” maak Ouma verskoning. Grootmoedig kom die antwoord:” Is alles reg, ek vergewe vir Ouma.”

Aftrede finaal

Na waters waar rus is, lei Hy my heen.

En so is ek by die huis. Ek word Vrydagoggend wakker, vroeg, nog voor my gewone opstaantyd, met die musiek van reën in my ore. Jare gelede toe ons droogte en waterbeperkings gehad het, het ons ‘n 5000liter Jo-Jo tenk gekoop en ek het 200liter dromme by my plaasvriendinne gebedel. Elkeen staan onder ‘n geut. As dit regtig reën soos dit net in Grabouw kan reën, loop die 200liter drom gou oor. Langs hom staan sy maat, maar dit het nie sy eie geut nie. Nou begin die pret.

Ek trek vinnig my ou skoolreënjas aan. Dit sal druipnat word, maar ek sal droog bly. Eers maak ek die geutdrom leeg in sy maat. 5liter op ‘n slag, want my seer hande kan slegs ‘n gieter hanteer. As dit vol is, word die vier 25 liter emmers volgemaak. Nou is daar weer plek vir reënwater om in te loop. Maar die vroegsomer reën hou nie op nie en kort voor lank loop die geutdrom weer oor.

Nou is dit die swembad se beurt. In die somer verdamp die water gou, al is daar ‘n borrelplastiekdeklaag oor die water. Die emmer staan op die boonste trappie en ek vul dit gieter vir gieter. Dan word die emmer water in die swembad gegooi. Lekker skoon reënwater. Die chloor sal later die kieme wat vanaf die dak inspoel, bykom.

Die vars reuk van reën op die droë grond, die blote idee dat ek die vryheid en tyd het om met die water te speel (my geliefde se woorde), maak my lighoofdig van lekkerkry. My siel juig, want my lewe lank sien ek uit hierna. Om in my huis en my tuin te vroetel. Met my vetplante te werk. Om saam met my man die groentetuin te hanteer.

Terug in die huis, hang ek my waternat baadjie op oor die rak. My voete maak vuil spore op die vloer, maar ek gee nie om nie. As dit droog is, kan ek dit weer afmop. Ek besef ek is nie mismoedig oor net nog werk wat op my wag nie. My gemoed is dus besig om te genees. My God het geweet wat Hy doen toe hy vir Adam aangesê het om te boer. Dus is die volgende stap om my anti-depressante neer te sit. Stukkie vir stukkie.

Dis lekker om afgetree te wees.

U salf my hoof met olie, my beker loop oor. Goedheid en guns volg my.

Aftrede 4

Omdat ek ‘n georganiseerde persoon is, begin doen ek navorsing oor aftrede. Die algoritmes van sosiale media tel die woord op en gooi my toe met artikels oor die onderwerp.

Die belangrikste daarvan is die volgende: 1) gaan af van die whatsgroepe van jou werk. Jy moet nuwe groepe vorm, veral as jou huidige vriendekring grotendeels in die werk is. Die werk bly staan, jy beweeg weg. Hulle gesels gaan nie meer jou gesels wees nie. Jy moet ‘n nuwe geselsomgewing vind of skep. Die kerk is ‘n goeie beginpunt.

2) jy gaan een oggend wakker word en iemand anders as jouself of jou man soek om mee te gesels. Trane mag dan jou voorland wees. Huil en gee jouself kans om te rou oor wat weg is. Want aftrede is ‘n afskeids en ‘n skeidings proses.

3) dink solank waarmee jy jouself gaan besig hou. Is daar ‘n stokperdjie wat jy afgeskeep het? Pla die onkruid tussen die plante jou? Wou jy nog altyd in die berg gaan stap het? Hou die lewe rondom jou dop vir ‘n moontlike klein tuisonderneming. Volunteer by die sopkombuis. Sluit aan by die ACVV Dienssentrum. Vra om betrokke te raak by die kompetisies wat by die Buiteklub aangebied word. Kyk na jou omgewing en sien jouself aktief betrokke daarin.

4) maak seker by jou makelaar hoeveel geld jy maandeliks kan byvoeg by jou pensioen om gemaklik (maar nie uitspattig nie) te leef.

5) besef: môre is nog ‘n dag. jy hoef nie vandag al die blare in die tuin op te hark nie. Doen net n bietjie en laat die res staan. Al is dit tot oormôre.

6) Vir myself het ek die volgende besluit: vir baie jare het ek hard gewerk en gespaar. Myself dinge ontsê. Ek wil baie graag ‘n masjien hê om my tuintakke mee fyn te kap sodat ek kompos kan maak. Daardie masjien word aktief gesoek in winkels, op die internet, by vriende. Sodra ek hom sien moet hy weet, sy adres en myne gaan binnekort dieselfde wees.

7) staan later op. Gaan wees ‘n kinderoppasser as die kleinkinders siek raak en ouers moet werk. Gaan kamp in die middel van die week op pensioentariewe. Was jou hande en voete saans vyfuur en ontspan vir die res van die aand. Ook Saterdagmiddag en Sondag.

Want jy mag.

Aftrede 3

Ek is gewoond daaraan om skoolwerk te doen van ek my oë oopmaak tot ek gaan slaap. Tussen-in word tyd gesteel vir geselsies met my man, eet, en wasgoed wegpak. Ek mis dit om met my man te gesels. Jy weet, daardie in-die-oomblik praat en reageer oomblikke. Daar is net eenvoudig nie tyd daarvoor nie. Boeke merk, verslae skryf, voorbereiding, vorms invul, die lys van take is eenvoudig nimmereindigend.

Een van my opdragte as Departementshoof aan my span is dat die eerste 2 weke van 2026 in detail voorberei moet wees. Die onderwysers in die Grondslagfase het besluit dat hulle grade wil wissel plus ‘n nuwe persoon moet aangestel word. Daarom moet alles haarfyn beplan wees om sake vlot te laat verloop. Soos gewoonlik wil ek vooruit werk om die voorbeeld te stel. Dit beteken dat ek eers my dag se werk moet afhandel en dan stukkie vir stukkie begin met die nuwe beplanning. Daardie Dinsdagoggend kom my kollega na my toe. Die kollega van 2026 wil weet of sy saam met haar kan beplan, in plaas daarvan dat ek dit doen. Ek gee nie om nie. Ek laai alles op my rekenaarstokkie en oorhandig dit, saam met die beplanningsboek, die lêer met voorbeelde en die werkskedule aan haar.

Daarmee saam kom die blink gedagte om solank oor te gee aan die waarnemende DH vir 2026. Die hoof het haar aangestel omdat ek nie daar geen wees nie. Dus roep ek haar en die hele span in, en stel hulle in kennis dat ek abdikeer. Enige besluite oor 2026 sowel as die res van die kwartaal is van daardie oomblik af in haar hande. Ek sal slegs nog die promosie en progressie afhandel. Daarna laai ek my hele skool folder op haar rekenaarstokkie sodat sy nie van voor af alles hoef uit te dink nie.

Die middag kom ek by die huis. Soos gewoonlik groet ek vinnig, maak die rekenaar oop en tik die lys met name vir die volgende graad, saam met nog belangrike inligting. Save, print, sit in die plastieksakkie, haal asem vir die volgende taak op die to do lysie ……. en besef meteens daar is niks wat wag om gedoen te word nie. Eks klaar. Met alles. Tot op daardie stadium is daar niks verder wat ek kan doen nie.

Ek staan op, gaan maak ‘n koppie tee en gaan sit op my pienk bank. En ek wonder of dit is soos wat ek gaan voel in 2026. Daar is ‘n leë gevoel in my kop want ek het niks om te doen nie. My man kom om die hoek, sien my en vra: en as jy nou so sit? Ek het niks om te doen nie, antwoord ek. Het jy al die knoop aan my broek vasgewerk? vra hy. Yea!!! Iets om te doen. Ek spring op, gryp die broek en begin die knoop vaswerk. Daarna was ek rustig. Ek gee myself toestemming om niks verder te doen nie. Ek gaan aktief oefen om tuis te kom en net by die huis te wees.

Dit is toe die patroon vir die res van die oorblywende tyd by die skool, veral die tyd nadat die FAT’s afgehandel is. Geen rapportkommentare hoef gedoen te word nie, die program genereer dit self. Al my kinders kom deur, so die ekstra papierwerk is minimaal. Dus kom ek tuis, handig enige oortollige werk vinnig af en wees rustig vir die res van die tyd. Ek vroetel in my tuin, trek onkruid uit tussen die pampoenplante, begin met ‘n nuwe opvoedkundige speletjie wat ek lankal wou maak, sit saans rustig voor die tv saam met my man.

My swanger kollega soek mooi omgehekelde spoegdoeke en borslappies vir haar baba en ‘n idee vir ‘n klein tuisnywerheid skop nes in my kop. Daar is nog lap vir kleremaak in die naaldwerkkas en ek dink aan die boks kersies in die yskas wat ingelê kan word. Wanneer laas het ek vrugte ingelê? Sal ek nog onthou hoe?

My siel raak rustig. Ek sal dit kan doen. Ek sal kan aftree en nog steeds ‘n vervulde lewe leef. Ek sal kan vreugde vind in die klein goedjies van die lewe. Niks doen nie? Nie ék nie.

Aftrede 2

Aftree raak nie net vir my aan nie, maar ook vir die geliefdes rondom my, veral my man. Die natuur het my man baie jare gelede gedwing om op te hou boer, dus kan hy nie verstaan waarom mens uit vrye wil wil ophou werk nie. Die WKOD kondig aan dat ons skool ‘n Departementshoofpos moet afgee. Ek is een van die drie wat geraak kan word. Boonop kondig die staatsdiens aan dat onderwysers van 55+ en 60-63 aangemoedig gaan word om uit te tree. Ek val binne die laaste groep en met daardie finansiële insentief is dit beslis die moeite werd vir my om op te hou werk. Ek raak die onderwerp van aftrede versigtig aan. My geliefde met sy ADHD brein moet in elk geval stadig benader word met groot besluite.

Maar die gesprek verloop nie goed nie. Ek verduidelik, motiveer, substansieer, raak emosioneel, maar die verwyte bly kom. Hy wil maar kan nie werk nie, ek werk maar wil nie werk nie. Dit maak my seer. My lysie van gospelliedjies op my selfoon word oor en oor gespeel vir bemoediging. My dogter en suster, die hele familie, skoondogter en vriendinne bied ondersteuning en verstaan volkome waarom ek wil aftree. Die oggend toe my bybelvers praat van steek die Jordaan oor na 40 jaar in die woestyn, neem ek die besluit om myself en my sielsgesondheid te red en doen aansoek vir al die dokumente. Sonder my man se goedkeuring.

En die dokumente kom en kom en kom. Net sodra mens dink dis als daar, vra die mediese fonds of vorm XYZ ook ingevul is. Dis ID’s, bewys van adres, bewys van dit, bewys van dat. Als moet gewaarmerk word. Ek maak aftiklyste, merk af, verifiëer, stuur eposse met navrae, neem ‘n dag af om in die hoogsgeregshof in Kaapstad ‘n stokoud dokument te trek, pak als in chronologiese orde in ‘n lêer. Gaan als weer ‘n keer na en ry na die distrikskantoor toe op 8 Oktober om als persoonlik in te handig by die mense van HR. Een vorm het ‘n verkeerde nommer en ‘n ander benodig onder links ‘n handtekening, maar uiteindelik is als in. Vier weke later land daar ‘n epos in my inboks wat bevestig my versoek vir aftrede is goedgekeur, ek moet nog net wag vir die amptelike brief.

Op 31 Desember is ek amptelik ‘n afgetrede persoon. En my man vra of ons Meimaand vir die kinders in Duitsland kan gaan kuier.