بیان نو

در احکام جزايي اسلام، حد زناي محصنه «رَجْم» (سنگسار كردن) است . زنای محصنه در اسلام با شهادت 4 شاهد عادل و یا 4 بار اقرار زناکار در فضای کاملا آزاد اثبات می شود . همچنین در آیه ی 16 سوره النسا بیان شده که اگر آن زن و مرد زناکار توبه کنند ، از آنها در گذرید که خداوند توبه پذیر و مهربان است .
در مورد رجم آيه‏ اي در قرآن مجيد نيامده است و این مجازات از احادیث و روایات استنباط شده است . اما آیات متعددی در قرآن مجازات زناکاران و طریقه ی اثبات گتاه آنها را بیان می کند .
در اسلام ، منابع حقوق اسلامی ، کتاب ، سنت ، اجماع و عقل است .در این نوشته سنگسار را از 3 منبع حقوقی کتاب ، سنت و عقل مورد مطالعه و بررسی قرار خواهیم داد .
ابتدا بخاطر طولانی بودن این نوشته از شما پوزش می طلبم .

سنگسار

سنگسار یک نوع مجازات مرگ است که از طریق پرتاب سنگ (که به صورت گروهی انجام می شود ) به طرف مجرم صورت می گیرد . مجازات سنگسار دارای پیشینه تاریخی بلندی است. در کتب تاریخی به رواج سنگسار به عنوان مجازات در یونان باستان اشاراتی شده است . در کتب ادیان ابراهیمی نیز اشاراتی به مجازات سنگسار شده است.
در احکام جزايي اسلام، حد زناي محصنه «رَجْم» (سنگسار كردن) است؛ منظور از «مُحصن» مردى است كه همسر دارد و همسرش در اختيار او است، و «مُحصنه»به زنى مى‏گويند كه شوهر دارد و شوهرش نزد اوست.

سنگسار پیش از اسلام

همان طور که پیش تر گفته شد مجازات سنگسار دارای پیشینه تاریخی بلندی است . عمل سنگسار از گذشته های دور برای به عمل درآوردن قتل گروهی همواره مورد استفادۀ جوامع بشری قرار می گرفته است . تورات به صورتی صریح حکم بر کشتن مرد و زن زناکارمی دهد :
«اگر فردی با همسر شخص دیگر زنا کند، مرد و زن هردو باید کشته شوند. اگر مردی با زن پدر خود همبستر شود به پدر خود بی احترامی کرده است،پس آن مرد و زن باید کشته شوند، و خونشان به گردن خودشان میباشد. اگر مردی با عروس خود همبستر شود، باید هردو کشته بشوند، زیرا زنا کرده اند، و خونشان به گردن خودشان میباشد، اگر دو مرد با هم نزدیکی کنند باید کشته شوند، و خونشان به گردن خودشان میباشد، اگر مردی با زنی و با مادر آن نزدیکی کند، گناه بزرگی کرده است و هر سه باید زنده زنده سوزانده شوند تا این لکه ننگ از دامن شما پاک شود»(تورات ، کتاب لاویان 20 ، از 10 تا 14 )
«اگر مردی در حال ارتکاب زنا با زن شوهرداری دیده شود، هم آن مرد و هم آن زن باید کشته شوند. به این ترتیب، شرارت از اسرائیل پاک خواهد شد. اگر دختری که نامزد شده است، در داخل دیوارهای شهر توسط مردی اغوا گردد، باید هم دختر و هم مرد را از دروازه شهر بیرون برده، سنگسار کنند تا بمیرند. دختر را بخاطر اینک فریاد نزده و کمک نخواسته است و مرد را بجهت اینکه نامزد مرد دیگری را بی حرمت کرده است. چنین شرارتی باید از میان پاک شود اما اگر چنین عملی خارج از شهر اتفاق بیافتد تنها مرد باید کشته شود، چون دختر گناهی که مستحق مرگ باشد مرتکب نشده است. این مثل آن است که کسی بر شخصی حمله ور شده او را بکشد، زیرا دختر فریاد زده و چون در خارج از شهر بوده کسی به کمکش نرفته است تا اورا نجات دهد» (تورات تثنیه 22، از 22 تا 27)

سنگسار در اسلام

در احکام جزايي اسلام، حد زناي محصنه «رَجْم» (سنگسار كردن) است . زنای محصنه در اسلام با شهادت 4 شاهد عادل و یا 4 بار اقرار زناکار در فضای کاملا آزاد اثبات می شود . همچنین در آیه ی 16 سوره النسا بیان شده که اگر آن زن و مرد زناکار توبه کنند ، از آنها در گذرید که خداوند توبه پذیر و مهربان است .
در مورد رجم آيه‏اي در قرآن مجيد نيامده است و این مجازات از احادیث و روایات استنباط شده است . اما آیات متعددی در قرآن مجازات زناکاران و طریقه ی اثبات گتاه آنها را بیان می کند .
در ابتدای امر، در آیۀ 15 از سورۀ نساء درمورد زنی که مرتکب زنا می شود می فرماید: » و از زنان شما آنان که مرتکب زنا می شوند ، از چهار تن از خودتان بر ضد آنها شهادت بخواهيد اگر شهادت دادند زنان را در خانه نگاه داريد تا مرگشان فرا رسد يا خدا راهی پيش پايشان نهد. » و در آیۀ 16 ادامه می دهد: » آن دو را كه مرتكب عمل زشت شده‏اند بيازاريد. اگر توبه كردند و به كار پسنديده روى آوردند از آنها درگذريد زيرا خداوند توبه پذير مهربان است . «
درجامعه ای که کشتن و اذیت و آزار کردن زنان و مردان زانی، و به خصوص زنان وهم جنس گرایان امری عادی و جاری تلقی می شده، در آیۀ 15، پس از تجمیع گواهی ها ومحرز شدن جرم، امر به نگه داری زنان در منازل می کند. با کمی تآمل در می یابیم که این حبس در واقع به جهت حفاظت آنان از تعرض جامعه است، زیرا فقط به نگه داری زنان در خانه هایشان توصیه می کند و از مردان سخن نمی گوید، واین درحالی است که در آیۀ بعدی مردان را هم مورد شماتت قرار می دهد. در ادامه، خبر می دهد که راه چاره ای برای آنان اعلام خواهدشد ومی فرماید: » خدا راهی را پیش پایشان قراردهد». و در آیۀ بعدی به گذشت و عفو تشویق می کند
اما درسورۀ نورکه بعد از آیات بالا نازل شده و قریب به اتفاق مفسران آن را همان وعده ای می دانند که در آیۀ 15 سورۀ نساء داده شده بود، از آیات 1 تا 10 چنین مقرر کرده است :
*سوره‏اى است كه آن را نازل كرده‏ايم و واجبش ساخته‏ايم و در آن آياتى روشن فرستاده‏ايم، باشد كه پند گيريد ( 1 )
*بايد شما مؤمنان هر يك از زنان و مردان زناكار را به صد تازيانه مجازات و تنبيه كنيد و هرگز در باره آنان در دين خدا رأفت روا مداريد اگر به خدا و روز قيامت ايمان داريد و بايد مراسم را جمعى از مؤمنان مشاهده كنند ( 2 )
*مرد زناكار جز با زن زناكار و مشرك نكاح نكند و زن زناكار هم جز با مرد زانى و مشرك نكاح نخواهد كرد و اين كار بر مردان مؤمن حرام است ( 3 )
*و آنان كه به زنان با عفت نسبت زنا بدهند آن گاه چهار شاهد عادل بر ادعاى خود نياورند آنان را به هشتاد تازيانه كيفر دهيد و ديگر هرگز شهادت آنها را نپذيريد كه مردمى فاسق و نادرستند ( 4 )
*مگر آنهايى كه بعد از آن فسق و بهتان به درگاه خدا توبه كردند و در مقام اصلاح خود بر آمدند در اين صورت خدا آمرزنده و مهربان است ( 5 )
*و آنان كه به زنان خود نسبت زنا دهند و جز خود بر آن شاهد نداشته باشند بايد هر يك از آنها چهار مرتبه شهادت و قسم به نام خدا ياد كه او در اين ادعاى زنا از راستگويان است ( 6 )
*و بار پنجم قسم ياد كند كه لعن خدا بر او باد اگر از دروغگويان باشد ( 7 )
*پس براى رفع عذاب حد آن زن اونيز نخست چهار مرتبه شهادت و قسم به نام خدا ياد كند كه البته شوهرش دروغ مى‏گويد ( 8 )
*و بار پنجم قسم ياد كند كه غضب خدا بر او اگر اين مرد در اين ادعا از راستگويان باشد ( 9 )
*و اگر فضل و رحمت خدا شامل حال شما مؤمنان نبود و اگر نه اين بود كه خداى مهربان البته توبه پذير و درستكار است حدود و تكليف را چنين آسان نمى‏گرفت و با توبه از شما رفع عذاب نمى‏كرد ( 10 )
با تصریح این آیات روشن می‌شود که مجازات زن و مرد زناکار تازیانه است که ظاهراً از مجازات‌های رایج زمان خود بوده ‌است، اما در هیچ جای قرآن اشاره‌ای به نوع دیگری از مجازات نمی‌شود و تفکیکی هم بین زنای محصنه و غیر محصنه قائل نمی‌شود .
این موضوع کاملاً روشن است که این مجازات به مرگ مجرم منجر نمی‌شود (سنگسار نیست) و دلایل زیر از آیات قرآن کریم در این بحث قابل تأمل است .
آیه 25 سوره نساء در مورد مجازات کنیزانی است که گرفتار فاحشگی (رابطه نامشروع جنسی) شده‌اند: «و چون شوهر كردند، هرگاه مرتكب فحشا شوند شكنجه آنان نصف شكنجه آزاد زنان است.» نكته مهم در این موضوع آن است كه کنیزان نصف مجازات زنان آزاد را متحمل می‌شوند و اگر، بنا به وضعیت فعلی، مجازات زنای زن شوهردار رجم (سنگسار) است نصف این مجازات چه می‌تواند باشد؟ مگر می‌توان حكم سنگسار را نصف کرد؟ در حالی که خداوند مجازات کنیز را به علت شرایط سختی که در آن زندگی می‌کند تخفیف داده‏، منطقی به‌نظر می‌رسد كه این تخفیف در مجازاتِ تازیانه (حد جلد) معنا داشته باشد .
در بخش دیگری، خداوند از ازدواج زن و مرد زناکار سخن می‌گوید. درحالی‌که اگر مجازات آنان سنگسار است آیا امکان ازدواج پس از آن فراهم می‌شود یا قرار است زن و مرد زنده از این سنگسار بیرون بیایند و بعد با هم ازدواج کنند؟
» مرد زناکار جز زن زناكار یا مشرک را نمی‌گیرد، و زن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک نمی‌گیرد » (سوره نور، آیه 3 )
این شبهه پیش آمده که مجازات تازیانه برای زن و مرد مجرد زناکار است درحالی‌که در تمام آیاتی که در این سوره مطرح شده بحث درخصوص زنای محصنه (زنان شوهردار) است، پس چطور ممکن است این مجازات صرفاً برای زن و مرد مجرد باشد .
این سؤال جدی است که اگر به‌فرض، مجازات زن و مرد متاهل زناکار سنگسار بوده، چرا قرآن کریم هیچ اشاره‌ای به این مجازات نكرده است. آیا مشکلی برای طرح آن وجود داشته‌است ؟ این در حالی است که در آیات بالا خداوند متعال حتی تعداد ضربات تازیانه را مشخص نموده است.
بی‌شک حتی اگر روایات مقتضی در این موضوع وجود داشته باشد، نباید در مخالفت با آیات قرآن کریم باشد، چه خداوند در آیه 6 از سوره جاثیه می‌فرماید: «اینها آیات خداست كه به‌راستی به تو تلاوت می‌كنیم. جز خدا و آیاتش به كدام سخن ایمان می‌آورند؟ «
كيفر زناكار در حديث و سيره:
پيامبر اكرم دوماه پيش از وفاتش، درخطبه‌ي حجه الوداع- كه آخرين سخنراني عمومي پيامبر است- مجازات زنان شوهرداري كه مرتكب عمل منافي عفت شوند را چنين مقرر كرد:أما بعد أيها الناس، فإن لكم على نسائكم حقاً، ولهن عليكم حقاً. لكم عليهن أن لا يوطئن فرشكم أحدا تكرهونه، وعليهن أن لا يأتين بفاحشة مبينة. فإن فعلن فإن الله قد أذن لكم أن تهجروهن في المضاجع وتضربوهن ضربا غير مبرح. فإن انتهين فلهن رزقهن وكسوتهن بالمعروف.ترجمه: اي مردم! شما را بر زنانتان حقي است و ايشان را بر شما حقي است. حق شما برآنها آنست كه بر گليمتان كسي را كه اكراه داشته باشيد راه ندهند، و برآنها است كه مرتكب فحشاي قابل اثبات نشوند؛ اگر شدند الله به شما اجازه داده است كه بسترشان را ازخودتان دور كنيد و بزنيدشان به نحوي كه آسيب جسمي نبينند. پس اگر دست برداشتند حق دارند كه روزي و رختشان را طبق عرف دريافت دارند .

سنگسار در روایات و احادیث

در باره ی سنگسار روایات و احادیث مختلفی وجود دارد . آیت الله محقق داماد درباره ی یکی از این روایتها می گوید : » تنها کسی که روی حکم رجم اصرار داشت خلیفه دوم عمر ابن الخطاب بود. عمر ابن‌الخطاب اصرار داشت که حکم رجم در قرآن بوده است و آیه‌ای در قرآن داشته‌ایم و آن آیه حسب نقلی که من در آنجا کرده‌ام هشت نوع نقل شده است در منابع حدیث اهل سنت. برخی می‌گویند آیه این بوده که «الشیخ و الشیخه اذا زنیا فالرجموهما» در برخی نقل‌ها اذا زنیا را هم ندارد و عمر گفته آیه این بوده است و مستند هم .
روایتی است از عایشه که ایشان (عایشه) می گوید این آیه بر روی برگ درختی نوشته شده بود که بر روی تخت ما بود که ما می‌خوابیدیم با پیامبر (ص) وقتی رسول الله فوت کردند آن‌روز منزل شلوغ شد و نعجه‌ای (بزغاله ) آمد و آن برگ را خورد و آیه خورده شد فلذا الان این آیه در قرآن نیست و به استناد این حرف عایشه عمر فریاد زد بالای منبر که اگر کسی بگوید که رجم در قرآن نیست من او را تازیانه می‌زنم . من در آن مقاله تحقیق کردم و نوشته‌ام این مسئله ضعیف است، اصلی ندارد ، آیه‌ای نبوده و خود همین آیه‌ای که ادعا شده غلط ادبی دارد وزنش با قرآن تطبیق نمی‌کند با قواعد نحو عربی انطباق ندارد. در فقه شیعه مستند حکم رجم ، حکم اجماع است ما روایت چندان متقنی نداریم. «
اما در مورد سنگسار در دوران پیامبر ( ص ) 2 روایت مشهور وجود دارد که به بیان آنها می پردازیم .
درسيره ميخوانيم كه پس ازآنكه پيامبر اكرم و مؤمنين به مدينه هجرت كردند، اتفاق افتاد كه يك زن و مرد از يهودان مدينه مرتكب زنا شدند. يهودان به نزد پيامبر رفتند و گفتند تو كه ادعا ميكني آمده‌اي تا احكام تورات را اجرا كني، اكنون بيان كن كه حكم تورات درباره‌ي زن و مرد زناكار چيست؟ پيامبر اكرم به «بيت المدراس» (مدرسه‌ي ديني يهودان) رفت و از خاخامها خواست كه تورات را بياورند و حكم زناكار را برايش بخوانند. ولي هركدام از خاخامها گفت حكم تورات آنست كه زن و مرد زناكار را بايد وارونه بر خري سوار كنند و با روي سياه در شهر بگردانند تا عبرت ديگران شوند. وقتي پيامبر به آنها سوگند داد كه تورات را بياورند و حكم زناكار را بخوانند، خاخام جواني به نام عبدالله ابن صوريا تورات را آورد و خواند و گفت: حكم زناكار در تورات آنست كه سنگسار شود. پيامبر اكرم گفت: من شايسته‌ترين كس به اجراي حكم تورات هستم كه [حكم خدا است ؛ و دستور داد آن زن و مرد زناكار را سنگسار كردند . [ تفسیر طبری : 4/572 – 575 سيره ابن هشام: 2 / 206- 207
این واقعه ميتواند مربوط به سال اول يا دوم هجري بوده باشد. ولي البته در هيچ‌جا گفته نشده كه آن زن و آن مرد از چه قبيله و از چه خانداني بودند ! فقط گفته شده يك زن و مرد يهودي كه مرتكب زنا شده بودند. عادت سيره‌نويسان است كه وقتي درباره‌ي رخدادي سخن ميگويند همه‌ي شخصيتهاي رخداد را با نام و نشان معرفي كنند؛ ولي در اين داستان، هم مرد يهودي و هم زنِ يهودي، هردو مجهول الهويه مانده‌اند. احكامي كه قرآن براي زناكاران بيان كرد چندين سال بعد از اين واقعه نازل گرديد، و هچ سخني از سنگسار به ميان نياورد. همچنین پیامبر دستورات تورات در مورد مجازات زناکار را بیان می نمایند نه دستورات اسلام و می فرمایند : » حكم زناكار در تورات آنست كه سنگسار شود «
آیت الله محقق داماد درباره این روایت می گوید : » وقتی من تحقیق کردم فهمیدم که در موردی بوده است که زن یهودیه‌ای با یک مرد یهودی زنا کرده بودند؛ پیامبر اسلام پرسید در تورات مجازات زنا چیست؟ گفتند در تورات ما رجم می‌کنیم. پیامبر فرمود به حکم خودشان عمل کنید. این احتمال هست که پیامبر به حکم خودشان این کار را کرده باشند و نه حکم اسلامی . «
روایت مشهور دیگری هم هست که فردی به نام مائز ابن مالک آمد نزد رسول خدا و گفت: ««زنیت طهّرنی». من زنا کردم مرا پاک بساز. پیامبر رویشان را برگرداندند و فرمودند: «لعلک قبّلت». شاید تو عمل زنا انجام ندادی، مقدماتش را انجام دادی. باز خودش را در برابر پیامبر قرار داد و گفت: نه، من واقعا زنا انجام دادم. باز پیامبر رویش را برگرداند و فرمودند: «لعلک لامست». شاید لمس کردی و زنا نکرده‌ای. چهار بار پیامبر صورتشان را برگرداندند و این فرد آمد و باز اقرار کرد. بعد از چهارمین بار، پیامبر فرمود حالا که چهار مرتبه اقرار کردی، فرمود: » او را در حفره قرار بدهید و رجم کنید » ( صحیح مسلم : حدیث 1694 )
آیت الله محقق داماد درباره ی این روایت می گوید : » این روایت از چند جهت با اشکال مواجه است. اشکال اول این است که سندش بسیار ضعیف است. اشکال دوم این است که چهار بار اقرار نیاز نبود. اگر گفته می‌شود علم قاضی حجت است نیاز به چهار مرتبه اقرارنبود و چرا آن فرد اقرار می‌کرد و برای پیامبر علم حاصل نمی‌شد. وانگهی اشکال مهمی که در اینجا است و اجماع فقهاء هم این است که اگر کسی که زنا کرد بجای اقرار، توبه کند، امام دیگر بر او حکم رجم جاری نمی‌کند .
در این روایت هم هست که پیامبر فرمود: «ای‌کاش این فرد توبه می کرد و اقرار نمی‌کرد.» و این یک تضاد و تناقض در این روایت وجود دارد. وقتی خود این فرد می گوید طّهرنی، یعنی مرا پاک کن. چه توبه‌ای از این بالاتر. توبه در اسلام که تشریفاتی ندارد .
این روایت یک کمی بار مسیحی دارد که گویی رفتن به کلیسا می‌خواهد. تازه اگر رفتن به کلیسا می‌خواست نزد پیامبر آمده و دارد اعتراف می کند. این روایت در درونش یک نوع تناقضی است. بنا بر این، آن‌طور که در خاطر دارم مقدس اردبیلی در کتاب خودش چندین اشکال به این حدیث گرفته است . «
احادیث دیگری نیز در باره ی سنگسار از ائمه شیعه داریم اما آن روایت‌ها معمولاً توسط فقهاء با اشکال‌های سندی و دلالتی منطبق می‌دانند .
برخی از این احادیث و روایات را برای روشن شدن موضوع بیان می کنیم :
عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام فِي الْمُحْصَنِ وَ الْمُحْصَنَةِ جُلِدَ مِائَةً ثُمَّ الرَّجْمَ
از امام باقر (عليه السلام) نقل شده كه فرمودند :
مرد و زن همسردار (که مرتکب زنا شده باشند) نخست صد تازيانه مى‏خورند سپس سنگسار مى‏شوند (الإستبصار ج : 4 ص : 202 )

مسند احمد 2 / 184
678 – حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَلَمَةَ وَالْمُجَالِدُ عَنِ الشَّعْبِيِّ أَنَّهُمَا سَمِعَاهُ يُحَدِّثُ
أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حِينَ رَجَمَ الْمَرْأَةَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ ضَرَبَهَا يَوْمَ الْخَمِيسِ وَرَجَمَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَقَالَ أَجْلِدُهَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَأَرْجُمُهَا بِسُنَّةِ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
شعبي مي گويد : علي عليه السلام وقتي خواست زني از اهل کوفه را رجم کند، روز پنجشنبه تازيانه زد و روز جمعه رجم کرد و فرمود: بر اساس کتاب خدا او را رتازيانه زدم، و بر اساس سنت نبي خدا (ص) او را رجم کردم .
در این روایات که اولی از روایات اهل بیت علیه السلام و دومی از روایات اهل تسنن می باشد اشکالات فراوانی یافت می شود . بطور مثال در روایت دوم بیان شده که حضرت علی ( ع ) یکروز طبق دستور خداوند و روز دیگر طبق سنت عمل کرده . اما سوال اینست که آیا تا این حد سنت و کتاب اختلاف دارند ؟ چطور یک جرم 2 مجازات کاملا متفاوت دارد ؟ مگر نه اینکه حدیث و روایت را باید با قرآن سنجید و اگر مخالف و متناقض با آن بود، آن را کنار گذاشت؟

نظر برخی از مراجع درباره ی سنگسار

آیت الله العظمی صانعی :
آیت‌الله العظمی صانعی در پاسخ به استفتایی در مورد سن مسؤولیت کیفری، اجرای حدود (سنگسار، قطع‌ید و حد محارب ) را در زمان غیبت ممنوع اعلام كرد. این مرجع تقلید همچنین خواستار تدوین قانون ویژه‌ای برای تعزیر کودکان و نوجوانان زیر سن 18سال شد.آیت‌الله العظمی صانعی با بررسی سن مسؤولیت کیفری در جرایمی که در قانون مجازات اسلامی از آن با عنوان حدود نام برده می‌شود و شامل احکام سنگسار، قطع ید و حد محارب می‌شود، گفته است: «در اجرای حدود در زمان غیبت امام عصر (عج) می‌توان به فتوای علمای فاضل و محققی همانند میرزای قمی عمل کرد که معتقد است، اجرای حدود در زمان غیبت محل تأمل و توقف است و باید به جای آنها تعزیر کرد».این مرجع تقلید، اثبات حد در باب زنا را از دو طریق و البته این دو طریق را نیز غیرممکن دانسته است: راه اول؛ اقراری که ناشی از وجدان دینی مجرم باشد که چهار مرتبه آن در بعضی از حدود دو مرتبه در برخی دیگر لازم است. راه دوم؛ چهار شاهد عادل در باب زنا و توابعش و یا دو شاهد عادل در بقیه موارد و معلوم است که اقرار و یا شهادت چهار شاهد عادل به تحقق، بسیار مشکل بلکه در این زمان عادتا غیرممکن است. حتی شهادت دو شاهد عادل نیز بر جرمی مانند سرقت با توجه احوال جامعه و نیرنگ های سارقان تناسبی ندارد به علاوه که در سرقت موجب حد، شرایطی وجود دارد که تحقق همه آنها، بعید به نظر می رسد. نتیجتا راه اثبات حدود به نظر اینجانب منحصر در این دو طریق بوده و امارات و شواهد نمی‌تواند موجب حد شود.آیت الله العظمی صانعی در پاسخ به این استفتاء که «آیا ممکن است قانونگذار به جای لفظ حد بلوغ شرعی، سن خاصی را به عنوان سن قانونی تعیین کند تا برهمین اساس احکام دادگاه ها صادر شود و آیا ممکن است سن مسوولیت کیفری برای هر دو جنس یکی در نظر گرفته شود؟»، گفته است: با توجه به اینکه قوانین مجازات اسلامی ذیل سه عنوان تعزیرات، حدود و قصاص قرار می‌گیرد، تعیین سن مسوولیت کیفری برای هر یک از این عناوین می‌بایست جداگانه مورد بررسی قرارگیرد. با توجه به اینکه بخش عمده موارد قوانین جزایی اسلام در باب تعزیرات است و جزای بیش از نود و پنج درصد جرم ها به علت آنکه تحت عنوان تعزیر قرار دارند، به دست قانون و حکومت است، لذا جواز ترتیب نظام ویژه دادرسی برای جوانان کمتر از 18 سال که در سوال آمده به تعزیر نمودن آنها به انواع تعزیرها و بازدارنده‌ها، به نظر اینجانب بلااشکال و بلامانع است و یعنی احتیاج به قانون در مجلس شورای اسلامی توسط نمایندگان منتخب مردم دارد. در تعزیرات می‌توان به هر شیوه جدیدی که نقش موثری در بازدارندگی در ساختار شخصیتی نوجوانان قبل از 18 سال دارد، دست زد و دادرسی ویژه‌ای را برای آنان ترتیب داد.آیت الله العظمی صانعی در بررسی سن مسوولیت کیفری ذیل عنوان حدود در قانون مجازات اسلامی گفته است: در اجرای حدود رسیدن به سن بلوغ شرط می‌باشد و به نظر اینجانب سن بلوغ در پسران تمام شدن پانزده سال قمری و در دختران تمام شدن سیزده سال قمری است. ناگفته نماند که حدود بسیار محدود است.ایشان همچنین در مورد اجرای قصاص با توجه به سن مسوولیت کیفری گفته‌اند: به نظر اینجانب درک و تمییز شخص از اینکه عمل او آدم‌کشی است در اجرای قصاص کفایت می‌کند بلکه از بعضی روایات نیز استفاده می‌شود که تمییز حتی قبل از سن بلوغ شرعی در قصاص کافی است. بنابراین، تعیین سن مشخص (مثل 18 سال) برای موارد قصاص که حق‌الناس است، نمی‌تواند مورد استفاده قرارگیرد و آنچه می‌تواند درکاهش اجرای حکم قصاص موثر باشد ترویج فرهنگ عفو و بخشش در جامعه می‌باشد .
آیت الله العظمی بیات زنجانی :
به دنبال بالا گرفتن اعتراض‌هاى جهانى نسبت به صدور حکم سنگسار براى سکینه محمدى‌آشتیانى، یک زن ۴۳ ساله تبریزى، آیت‌الله بیات‌زنجانى، از مراجع تقلید در ایران در پاسخ به پرسشى در باره حکم سنگسار در قرآن گفته است، چنین حکمى در قرآن نیامده است، بلکه از سوى پیامبر اسلام «جعل» شده است.
آیت‌الله بیات‌زنجانى در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه سنگسار از لایحه مجازات اسلامی حذف شده و اعتراض عده ای به اجرای این حکم، نظر ایشان را در این باره پرسیده بودند ، روز یکشنبه در پایگاه اطلاع‌رسانى خود جوابیه ای منتشر کرد .
در این جوابیه آمده است: «سنگسار که همان رجم است …، اگرچه در قرآن نیامده ولى با توجه به نص صریح آیه هفت از سوره مبارکه حشر که در آن اجازه تشریع به رسول خدا داده شده است، آن حضرت این کیفر را براى مرد زن‌دار و زن شوهردار دائمى که همیشه فرصت و شرایط روابط زناشوئى را دارند ولى به خاطر هوسرانى دنبال زنا رفته‌اند، جعل فرموده است .
وى در ادامه با اشاره به راه‌هاى دوگانه «اثبات زنا» به منظور صدور حکم سنگسار افزوده است: «براى مجریان این حکم خصوصیاتى در نظر گرفته شده که بصورت طبیعى با غیر معصوم انطباق ندارد، چنین به دست مى‌آید که شرع انور اسلام، بنایش بر این نیست که به سادگى زناى محصنه به اثبات برسد.»
در قوانین اسلامى براى اثبات زنا «شهادت چهار نفرعادل که با چشم خود عمل را مشاهده کرده باشند» و نیز « چهار بار اقرار خود متهم به دور از فشار و در محیط آزاد» ضرورى است.
هر چند به اعتقاد برخى از مراجع تقلید شیعه صدور حکم سنگسار بدین‌ترتیب عملاً «غیرممکن و بسیار دور از ذهن» است، اما در قانون مجازات اسلامى که پس از انقلاب ۱۳۵۷ در ایران اجرا مى‌شود، «علم قاضى» نیز به عنوان یکى از راه‌هاى صدور حکم سنگسار به این موارد اضافه شده است و به گفته فعالان حقوق بشر در ایران بسیارى از احکام سنگسار در سال‌هاى گذشته با استناد به «علم قاضى» یا «اعتراف‌هاى اجبارى» صادر شده است.
حضرت امام خمینی (ره) :
آیت الله سید حسین موسوی تبریزی که در آن سال ها دادستان کل انقلاب اسلامی بود، گفته است که امام خمینی در سال ۱۳۵۹ هنگامی‌که یک حکم سنگسار در کرمان انجام شد به شخص من گفت سنگسار را اجرا نکنید. حتی از ایشان پرسیدم اگر کسی اقرار کرد چه کنیم؟ ایشان توصیه اکید کرد کاری کنید که اصلاً اقرار نکند. مرحوم بهشتی هم همین نظر را داشت. برخورد آنها به گونه‌ای بود که تا زمانی که امام در قید حیات بود به جز همان موارد اولیه دیگر سنگساری اجرا نشد، چرا که ایشان دستور توقف در این مورد داده بودند .
لازم به ذکر است که به دستور امام خمینی (ره) در سال 1359 اجرای حکم سنگسار متوقف و اجرای مجدد آن در سال 1370 و پس رحلت ایشان صورت گرفت .
آیت الله محمد موسوی بجنوردی :
آیت الله محمد موسوی بجنوردی نیز با صحه بر این موضوع و گفت و گوی مشابهی که با امام در همان سال ها داشته بارها خاطرنشان ساخته که امام خمینی فرمودند رجم اجرا نشود و من در شورای قضایی این مسأله را نقل کردم و شورای قضایی هم آن را بخشنامه کرد که از آن به بعد دادگاهها حکم رجم ندهند.
آنچه قرآن کریم درباره مجازات زنا در سوره نور می فرماید، اینست که زنا کننده زن و مرد را هر یک، صد تازیانه زنید و در کارِ دینِ خدا نسبت به آنها مهربان نباشید
آیت‌الله بجنوردی که مجاز به اجتهاد توسط آیت‌الله خویی و مدرس دانشگاه و حوزه است، درباره سنگسار به همین کیفر یعنی صد تازیانه اشاره می کند و می گوید این کیفر با حکم دیگری مانند رجم تخصیص نمی‌خورد… (به علاوه) روایات مربوط به رجم از حیث سند ضعیف است… بنده عرض می‌کنم که این از مسلمات فقه ماست در باب زنا که اگر قبل از «ثبوت عندالحاکم» متهم توبه کند، حد ساقط می‌شود. لذا این روایات همه قابل خدشه است… و مسئله فتوای فقهای عظام برای ما نمی‌تواند منبع بشود، در علم اصول گفته‌اند که شهرت فتوایی (فقط) یکی از ظنون است، ما تابع دلیل هستیم نه تابع فتوا
آیت الله العظمی منتظری (ره) :
ایشان در نامه ای به سوالات مربوط به سنگسار چنین پاسخ می دهند :
‏ حكم سنگسار در تورات به نحو وسيعي وجود داشته ، ولي در اسلام فقط در زناي با احصان با شرايطي ثابت است . و‏ ‏راه اثبات آن : 1 – شهادت چهار نفر عادل كه با چشم خود عمل را مشاهده كرده باشند. – كه تحقق آن بسيار بعيد است . – 2 – اقرار خود‏ ‏متهم چهار مرتبه در جو و محيط آزاد نه در زندان يا تحت فشار‏ ‏و اجراي آن به مجرد علم قاضي محل اشكال است . و اگر طرف بعد‏ ‏از اقرار انكار نمود، انكار او بر حسب موازين فقهي مسموع است ; و در صورت اقرار، طرف حق فرار دارد و اگر فرار كرد تعقيب او‏ ‏جايز نيست . و اگر در زماني يا مكاني اجراي حكم شرعي موجب وهن مذهب باشد، بايد از اجراي آن خودداري نمود. با اين‏ ‏خصوصيات كه ذكر شد در حقيقت حكم سنگسار مترسكي بيش نيست ، براي پرهيز مردم از گناه بسيار بزرگ .
‏ ‏‏1386/4/21‏‏
‏حسينعلي منتظري

سنگسار در ایران

مجازات سنگسار کماکان در قانون مجازات اسلامی ایران در نظر گرفته شده‌است. در سال‌های اخیر چندین مورد سنگسار گزارش شدندکه باعث فشار به ایران برای توقف اجرای سنگسار شد. محمود هاشمی شاهرودی رییس قوه قضاییه در سال ۲۰۰۳ گفته است: «اجرای حکم سنگسار در اختیار حاکم شرع است و در حال حاضر جمهوری اسلامی به دنبال تعیین مجازات جایگزین برای این نوع از جرایم است.» در عین حال غلام‌رضا رضوانی از فقهای شورای نگهبان در دسامبر ۲۰۰۲ میلادی عنوان کرده که «به جای مجازات رجم نمی‌توان مجازات دیگری را تعیین کرد، زیرا احکام اسلام تابع پسند و ناپسند جامعه نیست و ممکن است همین احکام در روزهای اول اسلام نیز برای مردم ناپسند بوده باشد.» عفو بین‌الملل دو مورد سنگسار در ایران در ۲۰۰۶ را گزارش کرده‌است. همچنین در ژوئیه ۲۰۰۷ گزارش شد که جعفر کیانی در استان قزوین سنگسار شده‌است. به گزارش خبرنامه امیرکبیر روز جمعه، ۶ دی ۱۳۸۷، مردی در گورستان بهشت رضا در شهر مشهد سنگسار شده است. فعالان حقوق بشر و جنبش زنان در داخل ایران برای لغو این قانون تلاش می‌کنند، از جمله کمپین قانون بی سنگسار.
اجرا سنگسار در ایران در سال 1359 به فرمان امام متوقف و بعد از فوت ایشان اجرای آزمایشی قانون مجازات اسلامی به مدت پنج سال در سال ‪ ۱۳۷۰‬به تصویب مجلس ایران رسیده بود، اما پس از سپری شدن این تاریخ، به مدت ده سال دیگر هم اجرای آن تمدید شد ،
و سپس سال 85 نیز دوباره اجرای آن به مدت یک سال دیگر تمدید شده بود. مرداد ماه سال 86 مجلس ایران، اجرای آزمایشی این قانون را به مدت یک سال دیگر تمدید کرد .

منابع :
1-پایگاه خبری تحلیلی عصر ایران
2-تفسیر طبری
3-سيره ابن هشام
4-الكافي
5-وسائل الشّيعه
6-الإستبصار
7-کلمه
8-انجمن علمی فرهنگی پایگاه استاد شهید مرتضی مطهری
9-ویکی پدیا فارسی
10-پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
11-پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی صانعی
12-پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی منتظری (ره)