της Μαρούλας Κλιάφα

απόσπασμα ..

Εκεί απάνω λοιπόν που οι άντρες γλεντούσαν έπιναν κι έκαναν όνειρα για το μέλλον , μπαίνει στο μαγαζί ο κυρ Νταλιάναγας .
Αυτός ο Νταλιάναγας ήταν Τρικαλινός .Είχε αγοράσει κάμποσα στρέμματα γης κοντά στο χωριό μας κι είχε βάλει ανθρώπους δικούς του να το σπείρουν καπνό .Έκανε τον καπνέμπορα και είχε πιαστεί καλά .
Άμα τον είδαν οι δικοί μας τον φώναξαν στην παρέα τους να τον κεράσουν ένα κρασί .
– Τι γίνεται μωρέ παιδιά . Έχετε κάνα χαιρλίδικο και το βρέχετε ; τους ρωτάει ο Νταλιάναγας , που ο νούς του πήγε σ ‘αρραβώνα
– Μωρέ , έχουμε κάτι καλύτερο , τού λέει ο μπάρμπα Ανέστης , γινόμαστε αφεντάδες .
– Πως δηλαδή γινόσαστε αφεντάδες ; ξαφνιάστηκε ο Νταλιάναγας .
– Τι πως ; Άμα φύγουν με το καλό οι Τούρκοι , το κουβέρνο θα μοιράσει τα χωράφια σε μας τους αχτήμονες . Σε ποιον θα τα δώσει ;
Ο Νταλιάναγας τους άκουγε σκεφτικός . Φαινότανε μπερδεμένος
– Δεν είναι έτσι όπως τα λέτε , μωρέ παιδιά , τούς λέει στο τέλος .
– Γιατί κυρ Αργύρη μ ‘ ;
Ο άνθρωπος στεκόταν δίβουλος . Δεν ήθελε να τούς πικράνει , μα πάλι δεν τού πήγαινε η καρδιά να τούς κρύψει την αλήθεια .
Η κυβέρνηση δεν » τόχε σκοπό να μοιράσει τα τουρκικά χτήματα . Βάλθηκε να τους εξηγάει πως εχουν τα πράγματα .
– Οι Τούρκοι αν θέλουν , βέβαια , έχουν το λεύτερο να τα πουλήσουν , τους λέει , και σεις μπορείτε να τ ‘ αγοράσετε . Φτάνει νά ‘ χετε τον παρά .
Οι δικοί μας τον άκουγαν στεναχωρημένοι .
– Μα εμείς κυρ Αργύρη , μ , δεν έχουμε παράδες .
Ο Νταλιάναγας ήπιε το κρασάκι του , σκούπισε το μουστάκι του κι είπε με νόημα .
– Ε , Εσείς μπορεί να μην έχετε τον παρά , τον έχουν όμως άλλοι …
Και τούς εξήγησε πως τη γη την αγόραζαν τώρα οι Έλληνες που καζάντησαν στα ξένα , Βιένη , Πόλη , Τεργέστη ….
– Αυτοί θα γίνουν τώρα αφεντάδες σας τούς λέει .
Οι δικοί μας δεν ήθέλουν να τον πιστέψουν . Αυτοί άλλα καρτερούσαν .
– Και γιατί το κουβέρνο θα δώσει τα χωράφια στους ξένους , τι συμφέρο έχει ; ρώτησε ο μπάρμπα – Ανέστης .
– Τι να σας πω , έκανε ο Νταλιάναγας . Εγώ πολιτικός δεν είμαι για να καταλαβαίνω τα τερτίπια τους , μα απ ‘ ότι άκουσα , ο Τρικούπης δε θέλει να κακοκαρδίσει τούς τραπεζίτες . Αυτοί θα φέρουν χρήμα στην Ελλάδα .
Ξαπλωμένοι κάτω απ ‘ τον ίσκιο της σκαμνιάς στο ζευγαρολίβαδο ,ακούγαμε τους μεγαλύτερους να τα κουβεντιάζουν όλ ‘αυτά και μεις , οι πιο μικροί , απορούσαμε και λέγαμε πως γίνεται Έλληνες εμείς , να ξανασκλαβωθούμε από Έλληνες ; Δεν το χωρούσε το μυαλό μας ………..

φωτογραφία : στο Μνημείο τού Κιλελέρ

 τού Ηλία Λεφούση .

<< Στοιχεία της Μεραρχίας , ιππικού Λαρίσης , μη παραδόσαντα τον οπλισμό των συνεκρότησαν συμμορία ληστών , η οποία  λυμαίνεται την περιοχήν βάλτου – Κάρλας .

Αρχηγός αυτής φέρεται ο Τζίμας Χ .αγνώστων λοιπών στοιχείων  .

Επειδή η εν λόγω λησταί κατατρομοκρατούν τους πολίτας και παρενοχλούν το έργον της διοικήσεως , καθιστώμεν γνωστόν , ότι παρέχομεν  την τελευταίαν ευκαιρίαν , εις αυτούς , όπως σπεύσουν και παραδοθούν μετά των ίππων των και οπλισμού των ,  άλλως θα εξοντωθούν .  Είμεθα ενήμεροι των κινήσεών των …. >>

COMMAMDO  ITALIANO CITTA   LARISSA 15 Οκτωβρίου 1942

Ο Ηλίας Λεφούσης γεννήθηκε το 1930 στην Κερασιά τού Βόλου στον παλιό Δήμο Βοίβης , κοντά στην λίμνη Κάρλα . Έφυγε από την ζωή το 2008 .

Ξέρεις, αυτή η γυναίκα τώρα θα περπατήσει 70 χιλιόμετρα μες στη βροχή, με το γουρούνι και το παιδί. Πού θα κοιμηθούν το βράδυ.. θα κατεβούν στον κάμπο για μεροκάματο. Έχω τέτοια ντοκουμέντα πως αυτός ο κόσμος που ζει σήμερα δεν είναι ίδιος με τον χθεσινό. Και θα ‘πρεπε να υπάρχουν μαρτυρίες ακριβώς για τη ζωή αυτών των προγόνων, που είχαν το θάρρος να κρατήσουν στον τόπο τη ζωή και να υποστούν τα πάνδεινα. Σε μια στιγμή, ήταν κάπου πέντε χιλιόμετρα, δε με βόλευε, πού να την πάρω, και έβαλα το αυτοκίνητο για να αναγκαστεί να περάσει άκρη του δρόμου, να μην είναι στην άσφαλτο, και την πήρα. Γύρισε και είπε στο παιδάκι “Μαργώνεις, καμάρι μου ; ” Κρυώνεις ; Μου λέγαν στις εκθέσεις γιατί δεν πουλάω φωτογραφίες..Ακόμη ακόμη πιστέψτε με, και που τις παρουσίαζα στην έκθεση, νόμιζα ότι εκπορνεύω κάτι ιερό. Τι να πουλήσω τώρα εγώ απ’ αυτή για να πάρω λεφτά ; Κώστας Μπαλάφας

Ρένος Αποστολίδης .Πυραμίδα 67 Το βιβλίο τού εμφυλίου εκδόσεις ΕΣΤΙΑ ( απόσπασμα )

Το μεσημέρι φτάσαμε στην Αράχοβα : άλλο έρημο χωριό , με γκρεμισμένα ,παρατημένα σπίτια ! .. Μήτε ψυχή  ! 

Δε σταθήκαμε . Συνεχίστηκε η κατεβασιά , μέχρι το ποτάμι . Ρηχό – σχεδόν ευχάριστο να πλατσουρίζης , με τις τάχα <<αδιάβροχες>> αρβύλες  μες στο νερό του ! …

Μα τι σού μέλλονταν !  Στα πρώτα μέτρα κόπηκα κιόλας . Μου ήταν αδύνατο 

ν’ ακολουθήσω . Ξέκοψα δεξιά .Είχα ακούσει , τον ταγματάρχη τον ίδιο , να ορίζη που θα πάει ο λόχος μας – ήξερα . Μόν ‘ δεν ήξερα αν θάφτανα εγώ στην ψηλότερη κορφή , δεξιά στο πράσινο πλατό !..

Σκάρισα στο ύψωμα κι»έπεσα σε ένα χωριό  . Κλεπά το λέγαν  ! ..

– Παιδάκι μου  ! κλαψούρισε μιά σαραντάχρονη γυναίκα , σ ‘ ένα κατώφλι : 

Πως είσ ‘  έτσι , παλικάρι μου  ; Συ ΄σαι σα να ξεψυχάς !… Θα πεινάς ! ..

– Πεινάω , κυρά ! 

– Στάσου , παιδάκι μου , στάσου εκειά , στο σκιάδι , κατιτίς να σε φιλέψω  ! 

Δεν έχω , η έρμη , δεν έχω , – μα ότι βρίσκεται , απ ‘ το δικό μου  !

Σωριάστηκα στο σκαλοπάτι της και δεν ένιωθα δύναμη μήτε για ένα <<ευχαριστώ >> !  

Μού» φερε ζεστή μπομπότα κ» ένα πιάτο  μαυρομάτικα φασόλια , και κρασί κόκκινο , πιπεράτο !..

– Φάε , παλικάρι μου ! Φάε να ψυχοπιαστής λιγάκι ! Μη μιλάς !…

Μήτε να μασήσω δεν μπορούσα ! Μήτε να καταπιώ ! Λίγες κουταλιές -και σταμάτησα …

-Δεν πεινάς άλλο ; 

-Πεινάω 

Με κοίταξε : 

– Πούθ ‘ είσαι παλικάρι ; 

– Απ ΄την Αθήνα .

– Καλά τόπα γώ ! … Φαίνεσαι – μα δεν ξεπέφτουν , βλέπεις , κάτι κάτι σαν κ’ σένα , κατά μας εδώ , τούς περισσευάμενους  ! Πως έτσι ελόγου σου ; ..Κειπέρα εσείς – όλοι οι τρανοί  ! ..

– όχι , όλοι … Μα εσείς ; Γιατί <<περισσευάμενοι>> ; .

– Ντίπ καταντίπ ,παιδάκι μου  ! Τι άλλο μαθές ; – για , δε τηράς ; Βέβαια , όλοι μας-  δε λέω ! Να εσείς , να εκείνοι ! .. Πεινασμένοι ,κουρασμένοι , ξεθεωμένοι – το ίδιο ! Περισσευάμενοι τού θεού , κ’ εσείς , κ ‘ εμείς ,

 κ’ εκείνοι !.. Και μήνα βγαίνει τίποτις ; – δε βγαίνει  ! 

Πάρεξ φονικό των αδερφιώ! Πότε ; Ως πότε ; .. Δε σας βλέπω ; Δέν τούςείδα;

Κ  κείνοι  βαριεστήσαν , δε βαστάν – μα τι να κάνουν ; Άλλοι τούς διατάζουν κι αυτούς  ! .. Κ ‘ εσάς , κι αυτούς ! …

– Μπεζέρισα , κυρά , μπεζέρισα , τούτο τ ‘όπλο πια !.. , μού λεγ ένας τους ! .. Με δαύτο τίποτις , παιδί μου !  Μόνο με το λόγο , με τι πέννα !…

Ξανάπιασα να τρώω .Σώπασε κι αυτή .Σκώθηκε και μού ‘φερε καρύδια : 

– Φάε , παλικαράκι , φάε .Μη ντρέπεσαι ! .. Που θα το ξανάβρης ; .. Δω που πάτε , μήτε σκιάχτρο  ! 

…Έπρεπε πια να φύγω . Τσέπωσα τα καρύδια : 

– Κυρά , σ ‘ευχαριστώ 1 …Καλό να βρίσκης πάντα ! … 

– Τα παιδιά μου , παλικάρι μου , να λές  ! ..

– Πού είναι τα παιδιά σου ; 

– Τ ‘ όνα στο στρατό , λοχαγός  ! Τ ‘ άλλα δυό στ ‘ αντάρτικο !…

Τ ‘όλεγε άφοβη .

– Να σου ζούν , και να σού γυρίσουν και τα τρία γερά !

– Και σί της μάνας σου , παλληκαράκι  ! Πρόσεχε ,παιδί μου , τα πατήματά σου ! …

1 Περάσαμε κάποιο ερημωμένο χωριό . Στις περσότερες  πόρτες γραμμένο πρόσφατα , με κιμωλία η με κόκκινη μπογιά : Ζήτω ο Δ. Σ . Μάχη απέναντι μας … Μόνο οι Άγγελοι έχουνε φτερά . Δεν μας τα δίναν όμως  ! Για ν ‘ αγιάσουμε , πάνω στα δικά μας πόδια .  

1 ( Πυραμίδα 67 Το Βιβλίο τού Εμφυλίου 1947 -1949  .Ρένος Αποστολίδης . εκδ. ΕΣΤΙΑΣ  ) 

2 Ήρθε ένα γράμμα στο προαύλιο : 

Σκοτώθηκε ο γιος τού Πανούση .

Κουρνιάσαν οι κουβέντες  τοίχο – τοίχο .

Το λιόγερμα τίποτα   . 

2 απόσπασμα .. Γιάννης Ρίτσος Ημερολόγια Εξορίας 1948 -1950 . Κοντοπούλι . 6 Νοέμβριου 1948 εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ

ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΞΕΧΑΣΤΟ ΚΟΜΝΑ
 . Από το Ημερολόγιο μου . Παντ . Τραταρός .  ( εφημ ΛΗΜΝΟΣ )

4 Νοεμβρίου 1948 . Το χιόνι έπεφτε όλη τη νύχτα σκεπάζοντας με λευκό σάβανο τις άγριες κι απόκρημνες βουνοκορφές τού Γράμμου !!!

Το ξημέρωμα μας βρήκε σκεπασμένους μέσα στα μικρά αντίσκηνα μετακίνησης μας πρός το Βίτσι !!! . Με αγωνία αναλογιζόμεθα μια καινούργια περιπέτεια προς τα εκεί ύστερα από τις αιματυρές θυσίες μας στο Γράμμο !!!

Μα να που οι Μοίρα διάλεξε τη σημερινή μέρα για να μας φέρη μαζί με το χιόνι τη διαταγή της εκκινήσεως !!!

Η δική μας Ταξιαρχία θ ‘ανελάμβανε μόνον , την ασφάλειαν προσωρινώς και μέχρι να περάσουν οι άλλες Ταξιαρχίες της Μεραρχίας , επιστρέφουσα κατόπιν στις θέσεις της .

Την ίδια μέρα με το τμήμα μου βρισκόμουν στη μεγάλη καμπή τού Σαρανταπόρου στη γέφυρα της Ζέρμας όταν άρχισαν να κινούνται τα τμήματα δύο Ταξιαρχιών πρός Βορράν !!!

Ένα , ένα τα τμήματα , οι λόχοι , οι διμοιρίες περνούν και δίπλα μας χαιρετώντας όλοι και ξεφωνίζοντας στ ‘ αντίκρυσμα γνωστού προσώπου , φίλου , χωριανού συγγενούς .

Με τη σειρά του ήρχισε να περνά και το 523 Τάγμα !! ..

Παρακολουθώ όλους προσεκτικά για να ξεχωρίσω ανάμεσα τους τον καλό μου φίλο , συμμαθητή και συμπατριώτη Κομνηνό Τσιμουρίδη ( Τσιμουρή )

Πριν δυο μέρες μιλούσαμε από τηλεφώνου και πριν δέκα μέρες είχε τοποθετηθή στη Μεραρχία μας σταλμένος από μιά φρουρά της Μακεδονίας … και νάτος χονδρός όπως πάντα χαρούμενος και ανοιχτόκαρδος βαδίζει μπρός απ ‘ τη διμοιρία του και κουνώντας τα χέρια και ξεφωνίζοντας ατ ‘ αντίκρυσμα έτρεχε προς εμένα …

Είχαμε χωρισει απ ‘ τη Σχολή Κερκύρας τον Ιανουάριον τού 1947 αυτός για τη Μακεδονία κι εγώ για την Ήπειρο και ξανασμίξαμε ύστερα από δυο σχεδόν χρόνια μέσα στην έρημη ρεματιά τού Σαρανταπόρου .

Δεν θυμούμε τι είπαμε .. μα η συγκίνησις δεν μας άφησε να πούμε πολλά , άλλωστε η φάλαγγα προχωρούσε κι έπρεπε να φύγη , είπαμε την τυπική ευχή <<καλή τύχη >> κι ο καθένας ακολούθησε το δρόμο του ….

Μ ‘ αλίμονο ! Ήταν η τελευταία φορά που τον αντίκρυζα .

Απ ‘ την ημερησία Διαταγή τού Τάγματος του , σε μερικές μέρες μάθαινα το θλιβερό γεγονός πούφερε την μαύρη θλίψη και το μεγάλο πόνο στην ψυχή μου .

<<Τμήματα τού 523 Γ.Π εβλήθησαν υπό Συμμοριτών αιφνιδιαστικός εις την περιοχήν Σινιάτσικου .

Ο Έφεδρος Ανθ/γος Τσιμουρίδης Κομνηνός αποκρούσας τα πυρά τού εχθρού και αντεπιτεθείς επιτυχών μετά τού τμήματος του , εδέχθη  ριπήν πολυβόλου , φονευθείς. , ενώ εμάχετο ηρωικώς εις τον Ιερόν βωμόν τού καθήκοντος προς την Πατρίδα >> …

Έκλεισαν δύο χρόνια πού το αιματοβαμμενο χωμα της ηρωικής μας Μακεδονίας σκέπασε το γενναίο αυτό βλαστάρι , το σεμνό παλικάρι , τού νησιού μας , το μοναχοπαίδι της άμοιρης μάνας και τού απαρηγόρητου πατέρα .

Ας είναι αιώνια η μνήμη τού αλησμόνητου παληκαριού .

Αγρικάει την ψαλμωδία

όπου εδίδαξαν αυτοί

βλέπει τη φωταγωγία

στούς Αγίους εμπρός χυτή . * Ύμνος Εις Την Ελευθερίαν

H φωτογραφία από την κ Λίζα Κουτσαπλή στην ομάδα Η ΛΗΜΝΟΣ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

ΕΠΙ ΤΕΛΟΥΣ ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ ΦΕΥΓΟΥΝ  1924 εφημ ΛΗΜΝΟΣ

Χθές περί την 7.30 της πρωίας κατέπλευσεν εις τον λιμένα μας το υπό Οθωμανικήν σημαίαν ατμόπλοιον <<Ρίζε >> της ακτοπλοϊκής εταιρίας Ακ -Γιλδίζ  τόννων 500 προερχόμενον εκ Σμύρνης πρός παραλαβήν των ανταλλαξίμωνΜουσουλμάνων συμπολιτών μας .Το ατμόπλοιον τούτο αφίχθη εκ κατόπιν διαταγής εξ Αγκύρας .Εκτός τού πληρώματος έφερε και τον άλλοτε γνωστόν ενταύθα διευθυντήν τού Ταχυδρομείου και Τηλεγραφείου Ταγιάρ βέην Λήμνειον . Ούτος ερωτηθείς σχετικώς με την εν Σμύρνη κατάστασιν εβεβαίωσεν ότι ουδεμία κίνησις παρουσιάζεται , η οποία άλλοτε εχαρακτήριζε την Σμύρνην .Εργασίαι πρός ανοικοδόμησιν γίνονται ελάχισται και μόνον διηνοίχθη η επί Ραχμήπασα  αρχίσασα από Μπασμαχαιέ μέχρι Διοικητηρίου οδός .Μεταξύ τού πληρώματος τού εν λόγω ατμοπλοίου ευρίσκεται προσωρινώς και ο Έλλην εκ Ταταούλων της Κωνσταντινουπόλεως Δοντάς προσληφθείς παρά της ακτοπλοϊκής εταιρίας , ως μηχανικός δι ‘επιδιορθώσεις . Ούτος ερωτώμενος μας εδήλωσεν ότι η οξύτης μεταξύ Οθωμανών και Ελλήνων εν Κωνσταντινουπόλει υπεχώρησε και ότι οι εν Κωνσταντινουπόλει Έλληνες ζουν ησύχως .Η εργασία της επιβιβάσεως ήρχισεν ήδη . Αι αποσκευαί θα φορτωθώσι και εντός τριημέρου ελπίζεται ότι θα επιβιβασθώσιν και οι Οθωμανοί .Οι Λήμνιοι Οθωμανοί ανέρχονται εις 1220 θα παραλάβουν δε μεθ ‘ εαυτών και 150 αιγοπρόβατα και 50 άλογα , 6 λέμβους και τινα κάρρα .

Την Μητρόπολη , ξέρς που είναι . Σηκώνομαστε με τα πόδια απ’ εδώ και πηγαίναμε και μαζεύαμε μπαμπάκι , όχι στη Μύρινα στην εκκλησία , στο κτήμα ,στην Ατσική πέρα . .

Μιά εξαιρετική σειρά ντοκιμαντέρ με τον τίτλο Μνήμες στο φώς τού Αιγαίου τού Κώστα Καραγκούνη .

Κάθ ‘ όλην την ημέραν της παρελθούσης Δευτέρας εσυνεχίζετο η φόρτωσις των αποσκευών των Μουσουλμάνων και επεραιώθη κατά τα εσπερινάς ώρας .  Το ατμόπλοιον Ρίζε μετεκινήθη πρός το ανοικτήν θάλασσαν διότι είχε φορτωθή αρκετά . 
Η κίνησις της προκυμαίας μας όμως έφθασε χθες την πρωίαν εις το μάξιμουμ και μας υπενθύμισεν άλλας ημέρας , ότε υπό τους χειροτέρους των όρων κατέπλεον εις τον λιμένα τα φέροντα τούς πρόσφυγάς μας ατμόπλοια . 
Τότε η συγκέντρωσις και η κίνησις ήτο μεγαλυτέρα . 
Αλλά η μία της άλλης περιστάσεως διαφέρει και κατά τούτο . 
Ότι οι μεν έλληνες πρόσφυγες ήρχοντο εκδιωχθέντες εκ των εστιών των , μη φέροντες ουδέν η τον ρόμον και την πείναν εζωγραφισμένην επί τού προσώπου των , ενώ οι σήμερον προσφυγοποιούμενοι  Οθωμανοί , αναχωρούν αποκομίζοντες μεθ ‘ εαυτών πάσαν την περιουσίαν των , εκτός εννοείται της κτηματικής την οποίαν και ταύτην εξεμίσθωσαν , υπό τούς ευνοϊκότέρους  των όρων και υπό την προστασίαν της Ελληνικής Κυβερνήσεως της οποίας την ανεκτικότητα αναμφιβόλως δεν θα λησμονήσουν . 
Η χθεσινή κίνησις πρός την προκυμαίαν εγένετο ζωηροτέρα κατά την δεκάτην πρωινήν διότι έκαστος των Μουσουλμάνων έσπευδε να καταλάβη  δι ‘ έκαστον και την οικογένειαν του μέρος  κατάλληλον εν τω ατμοπλοίου.
Παρ όλην όμως την συγκέντρωσιν η επιβίβασις τούτων συνετελέσθη εν απολύτω τάξει . Οι  αναχωρούντες παρέδιδον έκαστος  τας κλείδας της οικίας του εις την Οικονομικήν και Αστυνομικήν αρχήν , ουδέν δε εκτροπον εσημειώθη .
Πολλοί περίεργοι είχον σωρευθεί και παρακολούθησαν την αναχώρησιν των Μουσουλμάνων . 
Ηκούοντο ευχαί και ολονεν αι λέμβοι επληρούντο απομακρυνόμεναι .
Εγίναμεν και μάρτυρες μιας σκηνής εκτυλιχθείσης υπό τα όμματα όλων .
Η πάλαι ποτέ Χατιτζέ Καρά Μουσταφά χριστιανή εξισλαμισθείσα εις μικράν ηλικίαν και           νυμφευθείσα οθωμανόν συνέζησε μετ ‘ αυτού επί τριακονταετίαν αποκτήσασα και τέκνα . 
Αύτη εσχάτως απέβαλε το οθωμανικόν ένδυμα και εξεδήλωσεν επιθυμίαν να επανέλθη εις τούς κόλπους της εκκλησίας και να παραμείνη αλλά η Επιτροπή της ανταλλαγής δεν μετεπείσθη και ούτω ωδηγήθη αθελήτως εντός της λέμβου . Εννοείται ότι ηκούσθησαν διαμαρτυρία
των συγγενών της , θα εδημιουργείτο δε επεισόδιον εαν εδίδετο καιρός να μάθη ο κόσμος περί τίνος προκειται . 
Κατ ‘ ανακοίνωσν της Επιτροπής οι Οθωμανοί Μουσταφάς τού Χασαν εκ Ρωσσοπουλίου , Ισμαήλ εκ Κονδιά , Σουλεϊμάν … εκ Λιβαδοχωρίου απεκρύβησαν αναχωρήσαντες διά τα χωρία των .
Εν τούτης ελέχθη ότι η Επιτροπή θ ‘αφίσει έγγραφον προς την Υποδιοίκησιν και την Αστυνομίαν ίνα αποστείλη τούτους υπό συνοδείαν εις Καβάλαν οπόθεν θα επιβιβασθούν διά Τουρκίαν μετά των άλλων ανταλλασσομένων .
Εκ τούτοις ο εκ των άνω Σουλεϊμάν ..  έχει νυμφευθεί  χριστιανήν προ πολλών ετών και έχει μετ ‘ αυτής αποκτήση τέκνα τα οποία είνε Χριστιανοί , εξεδήλωσε δε από της κατοχής και ενταύθα την επιθυμίαν να βαπτισθή , ήτις όμως  επιθυμία δεν εισηκούσθη . 
Εννοείται ότι δεν δέχεται ούτε να λέγεται Μουσουλμάνος ‘διά τούτο έχομεν την γνώμην ότι δεν πρέπει να εκβιασθή πρός αναχώρησιν .
Το ζήτημα έφερε ενώπιον της επιτροπής ανταλλαγής ο αδελφός Οθωμανός τού Σουλευμάν … ζητώντας όπως τον ακολουθήσει φεύγοντα .
Οι επιβιβαζόμενοι καταβάλλον δι ‘ έκαστον άτομον τρεις χάρτινας Οθωμανικάς λίρας υποχρεωτικώς . 
Εννοείται ότι οι άποροι περιοριζόμενοι εις 20 τοις έκατόν , μεταβαίνουσι δωρεάν .
Εν τοιούτο πλοίονες των 500 εδήλωσαν ανέχειαν και ο πλοίαρχος ηρνήθη κατ ‘αρχήν να δεχθή τούτους υποχωρήσας μόνον εις την διαβεβαίωσιν της επιτροπής της ανταλλαγής ότι δια τους πλέον τού κανονικού αριθμού επιβιβαζομένους , θα καταβληθή μέριμνα ώστε να καταβληθούν τα ναύλα παρά της Τουρκικής Κυβερνήσεως . Το γεγονός της αρνήσεως όπως ο πλοίαρχος δεχθή τούτους άνευ εισιτηρίων εσχολιάσθη υπό των Οθωμανών δυσμενώς , οίτινες συνεκινήθησαν ακόμη περισσότερον κρίνοντες εκ τούτου τι πρέπει να αναμένουν .
Η επιβίβασις εν το μεταξύ συνεχίζεται και ουν το χρόνω επέρχεται η αραίωσις αποχωρούντων των περιέργων και αναχωρούντων των ανταλακτέων Μουσουλμάνων .
Την 4 ην πλέον απογευματινήν ώραν ουδείς εκτός των άνω διαφευγόντων Μουσουλμάνος ευρίσκετται εν Λήμνω . Την 4  1/2 το πλοίον ανασύρει τας αγκύρας του και απέρχεται θραύον τόν δεσμόν , όστις συνέδεε τούς Τούρκους τούτους πρός την Λήμνον .
Την αναχώρησιν χαιρετούν οι φεύγοντες Τούρκοι διά ανυψώσεως πολλών σημαιών διά πυκνών πυροβολισμών διότι πρέπει να σημειωθή ότι όλοι έφερον πιστόλια και ρεβόλβερ πολλοί δε εκ τούτων και μακρά πολεμικά όπλα και άδοντες τον γιό τού αετού , τον ύμνον τού Βενιζέλου  ! και τού Μουσταφά Κεμάλ ! 
Άραγε τά άσματα ταύτα τι σημαίνουν ; 

1924 εφημ ΛΗΜΝΟΣ .Οι φωτογραφίες με την αναχώριση των Μουσουλμάνων και την ζωή στο Κάστρο της Λήμνου από τις σελίδες τού κ Μάρκου Ψαράκη και της κ Λίζας Κουτσαπλή