“Veul Zegen.” Buurman Jan was vot mit de deure in huus valen. “Dastoe goud gezond en wonderwel t nije joar deurkomst, zeg mor. En dastoe de goie keuzes moakst. Dat kin je ja van elk nait zeggen, nee din?”
“Veur die net zo’n porsie,” zee ik. “Kiek, spesioal veur die n schuddel mit nijjoarsrollechies vol mit slagroom. k Hoop dat dit n goie keuze van mie is. Mor ehh…, woarom hest t aigenlieks over keuzes moaken?”
“Nou, wie mozzen van de weke opdroaven bie mien Griets zuster Dientje,” zee buurman Jan. “Dij was mit heur Eppo lid worden van De Kurendrievers. Wie mozzen de raive dij ze doarveur aanschafd haren bewondern. Dou k aan mien Griet vruig wat dat veur n verainen was kon zai mie gain antwoord geven. Dus wie in onze Lada de Luxe noar Eppo en Dientje.”
“k Zol t ook nait waiten,” zee ik. “Mor doe nou netuurlek wel. Vertel.”
“k Duurf t hoast nait te vertellen,” zee buurman Jan. “Wie mozzen ons doar posteren op de drijzitsbaanke en kregen n kop kovvie. Eppo en Dientje mozzen even heur attributen ophoalen en verluiten de koamer. t Duurde twij körten, twij langen, mor noa wat gestommel op de gange vloog de koamerdeure open. Wie waren op alles veurberaaid, mor as wie nait zeten haren waren mien Griet en ik staail achterover valen. Dientje verscheen as eerste en huppelde as n kangeroe deur de koamer en doarnoa n moal of wat om d’eettoavel tou. Eppo kwam derachter aan en dee, net as vrouger Sjoukje Dijkstra, n soort van piaffies. En noa wat vrumde meneuvels bleven zai veur ons stilstoan en demonstreerden zai heur nije aanwinsten. Dij vuilen ons dou pas op: twij stokpeerdjes. Baaide mit n heufdstel en n bit. Dientje haar n roze bitringe en Eppo n swaarde. Eppo demonstreerde hou of t heufdstel verstelboar was. Wie mozzen aanzain dat de raimen veurzain waren van zachte bontjes veur onder en boven op de neuze van zien stokpeerdje. Dientje haar net zo’n spultje, mor dij was beglitterd en belegd mit blaauwe diamantjes.”
“Zo, dat is nog ains wat aans as bridgen,” zee ik.
“Krek,” zee buurman Jan. “k Vruig wat ze mit dij stokpeerdjes mozzen. Nou, dat was gain goie vroage. Eppo verbeterde mie en zee dat t hobbyhorses waren. De hobbyhorserij was overwaaid uut Finland vertelde hai. En doarom haren zai n verainen opricht. Zai waren op dit mement nog d’ainegste leden van de seniorenòfdailen van sportclub De Kurendrievers zo as zai heur klupke nuimd haren. Mor zai gingen binnenkört foldertjes verspraaiden. En as zai der wat leden bie haren gingen zai wedstrieden organizeren. Springen over hindernizzen, dressureren en alerhaande aandere kuurderijen. Vandoar ook de noam Kurendrievers. Zai hadden boeten t dörp al n kaampke laand vonden om heur parkoerzen uut te zetten.”
“Tja, ruumte hejje veur kurendrieverij netuurlek neudeg,” zee k gnivvelnd.
“Dat zee ik,” zee buurman Jan. “Mor goud, noa dizze uutleg namen ze baaide de teugels van heur stokpeerdje weer in handen en gingen aal hinnikkend achter mekoar aan in galop de koamer uut. Mien Griet en ik waren kompleet riddersloagen. Wie binnen doarom ook mor gaauw op huus aangoan. Onderwegens zee k tegen mien Griet dat dij hobbyhorserij niks veur mie was en dat zai, as zai t ooit in de kop kriegen zol om aan dij maaljoagerij te begunnen, zunder mie mit n stok tussen de bainen speren kon. Stel die veur dat ter tiedens mien aigen kremoatsieplechteghaid zegd worden zol: hij was een fanatiek stokpaardjerijder. En dat der din uut de luudspekers klinken zol: Er Hangt Een Paardenhoofdstel Aan De Muur van de Kieliewie Hawajies. Man, wat n schoamte zo dat wezen. Mor kom, k goa weer noar mien Griet. Dij het bie ons ja mainsttied de teugels in handen. En dij mouten vanzulf nait strakker aantrokken worden. Tjeu.”
k Mos aan mien òl opoe denken. Dij trok de teugels ook aaltied strak aan. Zai vertelde dat, as je de teugels slap hangen luiten, je joe mit n mak peerd nog vergallopperen konnen. Tja, en din kwam t nooit meer goud.
Nee, mien opa kon zok nait aal teveul kuren veroorloven….
“Dat vaalt ter even lekker in. Dien kovvie mit kouke, schonken in dizze ainvoudege omgeven. Dit dut mie veul meer as onze dikdakkerij op twijde kerstdag.”
“Zo te heuren was t gain sukses,” zee ik tegen buurman Jan dij net dele streken was aan de keukentoavel.
“Proat mie der nait van,” reageerde buurman Jan as deur n webe stoken. “k Heb mie dood aargerd. k Zee nog tegen mien Griet: dou dat nou nait, mor zai zol en wol Elsie en heur Jakobus nuigen. Dij Elsie is net as mien Griet lid van de klössiebraaiklub. Nou, dat heb k waiten. Man, dij Elsie is nog slimmer as mien Griet. Mien Griet kin reveln, mor dij Elsie haar de kwedel d’haile oavend in de, ekskuzee-mie-le-mo, in de schieterij. Ik haar mie nog zo veurberaaid op n oavend mit n goie konverzoatsie, proaterij zeg mor tussen de karrepatsio en de kappisino. k Haar mie boetendes goud inlezen. Je mouten blieken loaten dat je goud luustern noar joen gasten, las ik. Nou, dat was in Elsies geval n kansloze missie. Perbaaier doe mor ais te luustern as t die aargerst. Man, dij Elsie het heur haile biografie der deurjagd dij oavend. Van de zinkens in heur knijen, de zwakke enkels van heur Jakobus tot de swoare bevalen van heur Katja tot aan dij heur vechtschaaiden mit heur Tinus. Niks wuir mie bespoard. Mor dat was t slimste nog nait. Ze vruig om d’hoaverklap wat of k ter van von zunder mie de kans te geven om n antwoord te geven. Zai revelde ja aan ain stok deur. Dus op n gegeven mement docht ik: loat mor kwedeln, t aine oor in, t aandere weer uut.
“Dat is inderdoad minder vermuiend,” antwoordde ik.
“Doe zegst t,” zee buurman Jan. “Mor k vuil op n gegeven mement deur de mand dou ze tiedens t sabbeln op heur lèste bonbon wel n antwoord verwachtde. Tja, en dou wos k de vroage netuurlek nait. Tja, en dou was t mis. Dij revelkoare zee dat ik veul te autobiogroafisch luusterde en nait schoakeln kon om n gezellege konverzoatsie op gang te holden.”
“Tja, en dou vuil der netuurlek n pienleke stilte. Hest die doar uutredden kind?” vruig ik.
“Hm..,” zee buurman Jan. “Dat heb k dou zegd. Hm…., mor k vrat mie op. Doarnoa heb k de thermostoat op 12 groaden zet. Op n gegeven mement zee Elsie dat de kòlle bie heur onder de rok optrok. Hmm, was mien antwoord. En dou binnen ze vertrokken. Mor kom, k goa weer noar mien Griet. Dij verwacht ook ja geern antwoorden op heur vroagen. Tjeu!”
“Dou heur de groeten,” ruip k hom achternoa. “Teminnend as ter n woord tussen kriegen kinst.”
“Hm…” heurde k nog vanachter d’haalfdichte keukendeure.
“Hm….”
“Mien Griet het t in de kop kregen om op Twijde Kerstdag heur haile femilie te nuigen veur n GRUPKE. En veurdast t vragst: dat is n GRUnneger-Prak-KErstdiner’.
Buurman Jan zat as n zoltzak op zien stoule bie de keukentoavel. t Was dudelk te zain dat t veurnemen van Griet om n GRUPKE te organizeren gain grapke was. Om buurman Jan wat op te montern schonk ik n kop kovvie in en zetde hom n beste hombe kerststol veur. “Kiek, doar kom je van in de kerststemmen,” zee ik.
“Krieg n steert om mie,” naarde buurman Jan. “Waist nait haalf wat veur ramp zo’n kerstdiner is. Veureg joar mozzen wie opdroaven bie Griet heur zuster Dientje en swoagertje Eppo. En dou is der òfsproken dat t kaberet dit joar bie ons is. Nou, ik kin de borst wel nat moaken.”
“Is t zo slim?’ vruig ik.
“Slim?” buurman Jan zakde nog wieder in n bultje. “As k deraan denk krimp k nou al in mekoar as n moes in de snij. k Wait nou al wat ter over de toavel komt omreden t is bie elk femilietrevven t zulfde. De toustand van taande Knelioa’s spatoaders binnen ook dit joar weer nait verbeterd. En mien schoonmoeke jeuzelt weer over heur goldvis dij vief joar leden uut tied kommen is mor dij elk moal weer beweert dat e guster verzopen is. Swoager Tjapko het nog aal rebulie mit zien buurman dij joaren leden n schuurtje op de schaaiden zet het. En taande Geertje het t vast weer over heur aangetraauwde schoonzeun dij n beste betrekken het bie t kedaster mit n best inkommen en op n meroakels schier stee woont in de beste buurt in Haren. Tan Elsie jeuzelt vast weer over heur zeubranden en je kinnen der gif op innemen dat tiedens t toetje oom Berrus weer dezulfde schune mop vertelt as de joaren derveur. Das elk moal vaste prik.”
“Tja, as t eterij din mor goud is,” zee ik.
“Nou ja, dat haar veureg joar minder kind,” zee buurman Jan. “Dientje het dou wat van de chinees kommen loaten. Eppo haar heur òfproaten kind van n smoessiediner. Hai zag de buie hangen. Hai draaide ja op veur t schoonmoaken van aal dij hakselpotten en pannen. Mor ja, t gechinees was nait veur elk n sukses. Mien schoonòlheer kreeg der nait recht sloek op. Dij von dij bakjeboudel mor niks. Sjappiesjoi en zokswat was volgens hom hondevreten. Dij was in t verpleeghuus wat aans wìnd en vruig om d’hoaverklap of der ook stamppot sniebonen was. Vandoar dat mien Griet op t idee kwam om dit joar n GRUPKE te organiseren. Ik heb t woord chinees nog valen loaten, mor mien Griet ging veur de smoak van heur pabbe. Dij fiasko van veureg joar wol zai even rechtzetten. Boetendes kreeg heur pabbe dit joar t beste stee aan toavel kreeg omreden t kon ja wel zien lèste moal wezen. Mor kom, k goa weer op huus aan. d’Emmers mit mous, praai en bonen stonden zonet al op t aanrecht. Ik mout snieden, snibbeln en de brut in bakjes in de vraizer stoppen. Alvast veur Twijde Kerstdag. Din het mien Griet t wat makkelker en rakt zai nait zo in de stress. Tjeu!
Buurman Jan luip mit lood in de schounen de keuken uut. Der was gain sproake van haute cuisine mit kniene-hoazen of ganze-fezanten. t Wer gewoon n kerstdiner mit òlle bekìnde kost.
n GRUPKE.
“Kiek, ook n kerstkoartje veur die. Dat is veur de wekelkse kovvie en Grunneger kouke. k Heb ter ook wat achterop zet.”
Buurman Jan schoof n koartje noar mie tou. “Nou, slim bedankt,” zee ik en draaide t koartje om. Onder Prettige Kerstdagen en een Gelukkig Nieuwjaar ston: bedankt veur dien kouke en leut en t luustern noar aal mien geteut. “Geern doan,” zee ik. “Mor heurde ik t goud? Zeestoe net: ‘OOK’ n koartje?”
“Joa,” zee buurman Jan. “Mien Griet en ik binnen duurzoam bezeg. Wie goan al n dag of wat zo rond n uur of zeuven haalf aachte mit kerstkoartjes deur t dörp en bellen her en der aan bie lu dij wie min of meer kinnen. Mien Griet dut t woord. Dij het ja n gladde proat over zok. Kiek, din zegt zai dat wie n kerstkoartje sturen wollen mor dat t ons veul beter touleek om onze kerstgedachte persoonlek over te brengen. En k mout zeggen: wie hebben doar nuver veul sukses mit. Wie binnen nou al drij oavends op pad wèst en overaal binnen wie in huus nuigd. Lu bie ons in t dörp binnen nait knieperg kin k die zeggen. Wie kregen bie elk kovvie en wat ter bie. En mien Griet en ik huilen de konverzoatsie elk moal goud aan de loop. t Gevolg was dat ter ook nog n borreltje en n hartege beet op toavel kwamen. t Was slim gezelleg en tied vloog om. Tegen middernacht gingen wie op huus aan.
“Zo, din zet je der goud deur,” zee ik.
“Krek,” zee buurman Jan. “Wie worden in dizze dure tied dikkedakkend riek, zeg mor. En wie binnen duurzoam. Wie hebben nou al hail wat gas en elektrisch uutspoard. Mor kom, k goa weer noar mien Griet. Wie goan ons veurberaaiden op vanoavend. t Is ja weekend en din zol t wel ains slim loat worden kinnen. Wie hebben de koartjes al kloarliggen. Tjeu!”
Vot was buurman Jan. Hai en zien Griet haren t loos bekeken.
k Haar guster op mien buutsmobieltje n bericht kregen woarin ston dat ter in t dörp lu waren dij mit kerstkoartjes langs de deuren luipen. En dou k snommerdoags bie bakker Potjer was veur n kerststol vong k op dat mennegain soavends in t donkern zat mit de gedienen stief dicht. k Begreep nou woarom.
Der waren kerstkoartvìnters op pad mit n spesioale kerstgedachte…..
“Dou mie mor gaauw n kop kovvie en n hombe Grunneger kouke, doar bin k aan tou.”
Buurman Jan was de keuken binnenkommen en haar zok votdoadelk installeerd op zien aigen stee zo as hai dat nuimde. “Zugst ter inderdoad nait hail florizant uut,” zee k bezörgd.
“Man, wat wilst ook,” begon buurman Jan. “Mien Griet is eerguster beld deur heur zuster Dientje. Heur Eppo lag al drij doagen veur mijps op de drijzitsbaanke. Der zat gain bewegen meer in en hai dee niks aans as krimmenaaiern. Hai zat d’haile dag te jeuzeln dat ter binnenkört gain mörgen veur hom meer wezen zol. Tja, en as Dientje belt mout mien Griet der vot achterheer. En in n goud huwelk zo as dij van mie bin ik din de klös. Net as mien Lada De Luxe.”
“Nou ja, veur n goud huwelk mout je wat over hebben,” zee ik. “Din mout je zo òf en tou even n ovvertje brengen.”
“Heb de gugel der mor mit,” zee buurman Jan. “Ik zit ter mit. Mor goud, wie dus noar Eppo en Dientje. Eppo zat volgens aigen zeggen mit tonen in d’aaske. Hai was 74 en haar lezen dat as je 75 waren t doan was mit joen leven. Dat je din n grode kans hadden om De Dood onder d’ogen te kommen. Dat haar n Kanadezisch onderzuik uutwezen. Bie lu dij 75 joar waren ging noamelk de balans tussen gezondhaid en t vermogen om te herstellen van meleur as n kousteert onderuut. En dou haar hai ook nog wat lezen van Notre Dames. Dij veurspelde veur t joar 2026 nait veul gouds. Mars zol heersen over de hemel en n apokliptisch feest veurberaaiden.”
“Nostraedamus bedoulst zeker,” zee ik.
“Dat zee k ja,” reageerde buurman Jan wat vranterg. “Eppo lag dus as n aangeschoten holtdoeve op de baanke en keek as of hai net zien aigen doodskiste timmerd haar. Hai haar sinds t mement dat hai dij berichten lezen haar alle levenslust verloren terwiel e n dag eerder nog zo kwiek was as n broazem in n helder vievertje. Tja, en mit heur Kevin was t al gain hoar beter. Dij snokkel zag t daglicht nait ains meer. Dij zat d’haile dag te gemen op n konzooltje. Nee, aal t nijs over oorlogsgeweld en de berichten over lu mit stress deden Eppo gain gouds. Tegenwoordeg zat ja meer as haalfschaaid van t volk in zak en aaske. En nou was hai de piepjanknoedel. Körtom: hai zag t nait meer zitten mit zien pokkeltje en de wereld doarom tou. t Was ook ja n groot gemis dat G.B.J. Hilterman der nait meer was om de toustand in de wereld op n rustege en kaalme toon te duden. Dat haar hom aaltied veul holvast geven.”
““En Foppie Brouwer kin hom ook al nait meer geruststellen over alles wat gruit en bluit om hom tou,” zee k gnivvelnd.
“Krek,” zee buurman Jan. “Dus ik vruig of hai al bie Janlap wèst was. Janlap, dat was vrouger de benoamen van d’apotheek. Dat kwam vanwege t woord Jalappe. Mien òl opoe nuimde dat aaltied sjelap. Dat was n medesien en dat bruukden ze bieveurbeeld veur n verstopte sege of schoap. Dij sjelap muiken ze van n rammenasachtege worrel, n Mexikoanse plant. Zai zee aaltied: stoa je op knappen, neem din n borrel mit sjelappen. Nou, dat holp kin k die zeggen. Mien ol opa het wel ais op de plee overnacht. Dij kwam der din twij doage nait vanöf. Dij haar din de wereld nait in n deuske.”
“Nait alles ging din noar wìns dus,” zee ik. “Man, k zai t al veur mie. Noa wat sjelap lopt t joe òf, dun en rap. Mor goud, hou is t òfkaalfd mit Eppo?’
“Nou ja, wie binnen mor weer op huus aangoan,” zee buurman Jan. “Wat mout je deraan doun. t Is volgens mie n piezerioatisch perbleem. Dientje belde vanmörgen mit mien Griet en t schient dat ter weer wat leven in Eppo kommen is. Of doar sjelap aan te pas kommen is wait k nait. Mor kom, k goa weer noar mien Griet. Wie wollen nog even noar Janlap en achter wat moag- en daarmtebletten aan veur in ons noodpakket. Je waiten t mor nooit. Je mouten overaal op veurberiaaid wezen. Sjelap schient ook goud te wezen om joen urineproduksie te verhogen. Tjeu.”
Buurman Jan ging op huus aan. Ik pakde mien iPad om te kieken wat jalappe ainglieks was. k Kwam uut bie….
Aanwijzingen tot het gebruik der medicynen voor zeevarenden:
Een sterk purgeer-middel, welks kracht men nog vermeerdert door 3 of 4 greinen calomel No. 26. met 15 grein tot 60 grein Jalappe, naar den aard en sterkte des patients, te vermengen, bij welk mengsel men nog 5 of 6 greinen cremortartari No. 19 voegen kan. Deze purgatie is zeer goed voor waterzuchtige en koude gestellen, maar in galachtige constitutien en koortsen, in welke eene purgatie noodig is, moet men het epsomzout No. 4. en rabarber No. 10. in het algemeen de voorkeur geven.
k Wos genog. Veur mie gain sjelap……
Der kommen aal meer woorden in t Grunneger vergeetboukje te stoan. Denk aan koppelns, woarbie twij meervoudege, zulfstandege noamwoorden ain gehail worden. De klemtoon ligt op t twijde lid en t betreft dingen dij bie mekoar heuren en zo dag en deur voak veurkommen. Hieronder n poar veurbeelden:
tiltentalten (vlijen op de melk).
houkenhörns
hoakenogen
knorrenbonken (haarde stókken in t vlaais)
aartenbonen
hakkentonen
koppenschuddels
nappenslaiven
pottenpannen
nevennichten
naaienbraaien
mezzenvörken
k Heur joe al zeggen: hest aal wat te dittendatten…….
Lu dij in de tied, dou de grondstainen legd binnen veur veul hedendoagse perblemen, nog nait geboren waren of dou nog mit heur blikken trommeltjes om t huus tou waggelden, hebben voak ongenuanseerde mainens over allerhaande oplözzens, mor veuraal ook over de schuldvroagen.
Perblemen oplözzen is n goud ding, mor sommegen binnen aigenikkeg en moaken t slim gruin. As je doaglieks joen laptop, mobieltje, tablet en game-konzooltje aan de loader leggen en din snöt en kwiele jammern over t klimoat, din is der dudelk wat mis. Om over d’akku van heur e-bike en de zoveulste vlaigvekansie nog mor te swiegen.
Kiek, t is aaltied makkelk om van joe òf te kieken en aandern de schuld te geven. As je vergeten wat joen aigen rol in t gehail is en vanuut aigen luxe oordailen, belooft dat nait veul gouds. Din is der gain sproake van n integroale gezoamelke aanpak. Din leg je de last bie aandern.
Wat zeggen ie? Zunder chatten en tiktokken kin je tegenwoordeg toch nait meer overleven. t Is toch n boazesbehuifte. Kom veuraal nait aan onze vekansies. Wie hebben toch recht op vluchten uut Nederland. Hier is t ja aaltied schietweer.
De jongste generoatsie het voak gain idee wat ter vrouger leefde en welke tussentiedse ontwikkelns der ploatsvonden hebben. Ook t hou en t woarom beheurt voak nait tot de primaire kennis. Ik denk dat ter nait veul lu bie binnen dij in de weer wèst binnen mit n wringer en n wasoaker. En van gruinten inwecken hebben ze vast ook nog nooit heurd. Wekken is bie heur smörgens n voeste op heur sloapkoamerdeure noa n stevege nacht deurzakken mit draank en pillerij of zokswat.
k Heur joe al denken/zeggen: dat is wel slim kört deur de bochte. Moak t nait te gruin. Der binnen ja hail veul jongern dij zok oprecht bezörgd moaken over heur toukomst.
Klopt, mor t woord “heur” is netuurlek misploatst. Wie mouten t soamen doun. t Is “onze” toukomst, toch?
Traauwens: wat zol t jonkgoud der van vinden as ze ainmoal in t joar heur aigen koamer hailemoal leegmoaken mozzen om dij uut te mizzen.
Woarom?
Nou, schonen netuurlek…….
KOPSCHRABERIJEN 