Blog exignoranta

Komentarz Charlesa Hugh-Smitha – analityka systemowego i finansowego.

Żyjemy w złotej epoce widowiska: wszystko, co pozostało z polityki, ginie w niekończącej się paradzie osobliwych przedstawień teatralnych, finanse są zdominowane przez zainscenizowane występy obytych medialnie prezesów, którzy ogłaszają premierę kolejnego produktu za biliony dolarów, a w Internecie cały świat jest sceną dla spektaklu z udziałem każdego z nas.

W swojej książce z 1967 roku pt. „Społeczeństwo spektaklu” francuski filozof Guy Debord przedstawił, jaką wartość ma widowisko w społeczeństwie i gospodarce, w których coraz bardziej dominuje sztuczność. W „Komentarzach do ‚Społeczeństwa spektaklu’” z 1988 roku autor pisze: W książce z 1967 roku zatytułowanej „Społeczeństwo spektaklu” pokazałem, czym w istocie było już współczesne widowisko: autokratycznymi rządami gospodarki rynkowej, która uzyskała status suwerenności bez odpowiedzialności, oraz nowymi technikami rządzenia, które towarzyszą temu niepodzielnemu panowaniu.

Debord pomaga zrozumieć sposób, w jaki społeczeństwo zostało podporządkowane siłom ekonomicznym, a konkretnie rynkom kontrolowanym przez państwo korporacyjne. Układ ten steruje społeczeństwem, zamieniając wszystko w widowisko, które według myśliciela nie jest „prawdziwym życiem”, ale reprezentacją, którą biernie akceptujemy. Czynimy to nie rozumiejąc, jak zmienia ona naszą tożsamość i tkankę społeczną z „bycia” na „kupowanie i posiadanie rzeczy”: Jesteś tym, co kupujesz i posiadasz.

Reprezentacją tą zarządza technokratyczna wiedza specjalistyczna. W analizie Deborda propaganda, marketing i narracja stanowią aspekty spektaklu.

Widowisko jako symulacja lub podobizna „prawdziwego życia” stanowi odbicie naszego głębokiego wyobcowania: będąc widzami traktujemy naszą bierną konsumpcję jako „prawdziwe życie”, nie mając pojęcia, że wszystko to ma na celu utrzymanie dominacji tych, którzy czerpią korzyści z takiego układu. Odzwierciedla to wiele powiązanych idei – na przykład znane z filmowej serii „Matrix” symulakrum „prawdziwych rzeczy” czy stworzoną przez Marksa koncepcję alienacji, w której robotnik zostaje odłączony (in. wyalienowany) od produktu / wartości swojej pracy. Głównym założeniem jest tutaj to, iż spektakl jest fałszem – symulacją, która zastępuje treść formą, tworząc specyficzną nierealność.

Powab mediów społecznościowych można postrzegać jako personalizację spektaklu, ponieważ każdy z nas zyskuje odbiorców i wpływy, przedstawiając siebie i swoje życie jako widowisko – nieautentyczną reprezentację.

Debord kontynuuje: Jako że widowisko zastępuje prawdziwe życie jedynie pośrednią reprezentacją życia, którego nie można doświadczyć bezpośrednio, tworzy ramy, w których masowe oszustwa i kłamstwa mogą konsekwentnie i przekonująco jawić się jako prawda. (…) Spektakl odtworzył nasze społeczeństwo bez wspólnoty i ogólnie ograniczył zdolność komunikowania się. Takie procesy i ich konsekwencje ostatecznie oznaczają, że ludzie nie mogą naprawdę doświadczać życia: stali się widzami skazanymi na ubogie bezżycie.

Podporządkowująca sobie społeczeństwo gospodarka „zdegradowała bycie, sublimując posiadanie”: spełnienie człowieka nie było już osiągane poprzez to, kim był, ale tylko poprzez to, co kupił i pokazał. W miarę postępującej kapitulacji społeczeństwa przed gospodarką przejście od „bycia” do „posiadania” zamieniło się w równie schyłkowe przejście od „posiadania” do „stwarzania pozorów”.

Jeżeli chodzi o „ekspertów”, to nie muszą już posiadać wiedzy specjalistycznej, muszą jedynie sprawiać wrażenie specjalistów. Debord wyjaśnia: Wszyscy eksperci służą państwu i mediom, i tylko w ten sposób osiągają swój status. Każdy ekspert podąża za swoim panem, ponieważ wszystkie dawne możliwości, aby być niezależnym zostały stopniowo zredukowane do zera przez obecny sposób organizowania społeczeństwa. Najbardziej przydatnym ekspertem jest oczywiście ten, który potrafi kłamać.

Debord podsumowuje: Niejasne poczucie, że nastąpiła gwałtowna inwazja, która zmusiła ludzi do prowadzenia zupełnie innego życia, jest obecnie powszechne, ale doświadcza się tego jak niewytłumaczalnej zmiany w pogodzie lub innej równowadze naturalnej – zmiany, w obliczu której ignorancja nie ma nic do powiedzenia.

Przypomina mi to wypowiedź francuskiego pisarza Michela Houellebecqa: Mam wrażenie, że jestem uwięziony w sieci skomplikowanych, drobiazgowych, głupich zasad i że jestem popychany w kierunku jednolitego rodzaju szczęścia, które tak naprawdę nie sprawia mi radości.

Poleganie na spektakularnych widowiskach w celu stworzenia osobliwej nierealności nie jest wyłącznie cechą współczesności. Wystarczy przywołać późny, upadający Rzym. Źródłem potęgi imperium był import pszenicy z Afryki Północnej, lukratywny handel z Bliskim Wschodem i Indiami, kopalnie srebra w Hiszpanii oraz dobrze wyszkolone i zaopatrzone legiony. Kiedy źródło to wyschło, inscenizowane w Koloseum bitwy czy wyścigi rydwanów były reprezentacją pozornej, nierzeczywistej już władzy.

I pytanie na zakończenie: Czy na tym etapie sztuczna inteligencja nie jest aby reprezentacją specjalistycznej wiedzy, która „służy mediom i państwu” w złotej epoce widowiska?

Szram el-Szejk, Egipt: przedstawienie polityczne pt.:. „Pokój 2025”.

Skrót artykułu Dave’a zza oceanu.

Przedmiotem moich dociekań jest nie tylko upadek cywilizacji i ustalenie, jak „działa” nasz świat i jego złożone systemy, lecz także natura ludzka. A może raczej natura sapiens, bo najnowsze ustalenia badawcze dotyczące neandertalczyków ujawniają, iż „natura” innych przedstawicieli rodzaju homo mogła diametralnie różnić się od naszej. Podejmuję próbę zrozumienia, a nie osądzania (uważam, że nie mamy wolnej woli) czy radzenia, co „należy zrobić” w związku z wydarzeniami wstrząsającymi naszym światem.

Szczególnie interesuje mnie, dlaczego człowiek rozumny posiada wyjątkową zdolność do nienawiści. W swojej książce o neandertalczykach Ludovic Slimak sugeruje możliwą odpowiedź na to pytanie: nasza skłonność do nienawiści i związane z nią okropności mogą wynikać z nietolerowania różnic.

Kiedy obserwujesz pierwsze spotkanie psów różnych ras i rozmiarów, ich instynktowne zachowanie cechuje raczej ciekawość, a nie wrogość. To samo dotyczy ludzkich maluchów. Oczywiście każde stworzenie można uwarunkować strachem, aby groziło, atakowało lub uciekało przed nieznajomymi, ale w naszym przypadku nietolerancja wobec różnic – zwłaszcza w odniesieniu do „plemienia”, z którym się identyfikujemy – wydaje się być niemal wbudowana, a przynajmniej uwarunkowana w dzieciństwie.

Co rozumiem przez „nietolerowanie różnic”? Ludovic pisze:

My, czyli ‚Homo sapiens citadensis’, jesteśmy całkowicie podporządkowani normom społeczeństwa. Wystarczy przejść się dowolną ulicą, aby zaobserwować, że wyrażana przez nas różnorodność ogranicza się mniej więcej do etui smartfona lub koloru auta. Nasze społeczeństwa nie tolerują żadnego autentycznego wyrażania pluralizmu. Od zawsze należymy do społeczeństw nadmiernie normatywnych: różnorodność jest źle postrzegana i tolerowana powierzchownie na peryferiach.

Nietolerancja oznacza uwarunkowaną (przez naszą biologię lub kulturę) niechęć do wszystkiego, co wykracza poza „normy” naszego plemienia – zachowania, wyglądu lub przekonań. Oznaki tego widzimy wszędzie – w polityce, religii, cenzurze prasowej i artykułach publicystycznych; w tym, czego uczymy się (i pozwalamy uczyć) w szkołach; w wielu aktach przemocy fizycznej i psychicznej, które przenikają niemal każdy aspekt naszego społeczeństwa, a obecnie także w tym, co jest „tolerowane”, nietolerowane i promowane w Internecie. Nawet ci z nas, którzy deklarują otwartość na odmienne poglądy i różnorodne zachowania, często muszą ciężko pracować, aby oprzeć się temu instynktowi. Reakcję tę wywołuje u mnie widok kobiety noszącej burkę (lub wyraźnie idącej kilka kroków za mężczyzną), podobnie jak zarozumiali celebryci i miliarderzy oraz ludzie popełniający okrutne zbrodnie. Bywamy nawet nietolerancyjni wobec nietolerancji okazywanej przez innych.

Do bardziej oczywistych dowodów tego uwarunkowanego nietolerowania różnic – takiego, które popycha nas w kierunku nienawistnych przekonań i czynów – należą ludobójstwa i większość wojen; nienawiść na tle etnicznym, rasowym i płciowym; rasizm i inne postacie dyskryminacji; ksenofobia, homofobia oraz większość form segregacji; „profilowane” więzienie i ucisk. Nie jest szczególnie istotne, czy „różnica”, której nie tolerujemy lub którą tolerujemy z trudem, dotyczy zachowania, wyglądu czy przekonań – dość łatwo możemy zostać uwarunkowani do nienawiści wobec osób wykazujących którąkolwiek z tych różnic.

Apartheid, przemoc kolonialna, Ku Klux Klan, histeria zwolenników ruchu MAGA, nazywanie konserwatywnych osób (a nie tylko ich zachowań) „godnymi pogardy”, ekstremizm religijny i poczucie narodowej czy dziejowej wyjątkowości, eksterminacja rdzennych ludów na całym świecie, ludobójstwa i „czystki etniczne” w Palestynie i Sudanie, rozpoczęta ponad dekadę temu wojna domowa na Ukrainie – przykłady tego nietolerowania różnic prowadzącego do odrazy, nienawiści i wyrażania tej nienawiści w przerażający sposób, są powszechne w naszym świecie dotkniętym plagą ludzkości. I tak jest od dawna – co najmniej od zarania naszej „cywilizacji”.

A zatem co jest z nami nie tak? Jak i dlaczego jesteśmy obłąkanymi sapiensami? Jak to się stało, że być może jako jedyni na tej planecie mamy mózg, który nienawidzi? Moim zdaniem (do którego doszedłem raczej niechętnie) jest to coś więcej niż wyłącznie uwarunkowanie kulturowe, coś więcej niż „error oprogramowania”, który można by wyeliminować poprzez „reset systemu”. Wydaje się, że w samej strukturze i połączeniach mózgowych naszego gatunku jest coś, co sprawia, że jesteśmy podatni na odczuwanie nienawiści i działanie pod jej wpływem.

Szukałem więc teorii wyjaśniających ten fenomen.

W udzielonym niedawno wywiadzie paleoantropolog Ella Al-Shamahi przedstawia kilka możliwości. Ewolucja nie przystosowała ludzi do współczesnego życia (które, jak na ironię, jest wynalazkiem człowieka) – mówi. Wierzymy w to, w co wierzy nasze plemię. Chociaż strategia ta była skuteczna z ewolucyjnego punktu widzenia, nie może ona sprostać ani ogromnej ilości informacji, perspektyw, przekonań i światopoglądów, które ludzie muszą dziś przyswoić i zrozumieć, ani faktowi, iż nasza wiedza dociera do nas w postaci zmanipulowanej – m.in. przez rządy i korporacje – coraz częściej „z drugiej ręki” jako samoutrwalająca się dezinformacja lub informacja fałszywa. A kiedy pojawia się rozbieżność między tym, co nam się mówi (nawet jeśli robią to ludzie kompetentni), a tym, co mówi nam nasze „plemię”, zawsze przyjmujemy poglądy naszego plemienia.

Obawiamy się i wściekamy na to, co zagraża nam i naszej społeczności, ale w obecnej dobie zazwyczaj nie mamy wystarczających osobistych doświadczeń, aby potwierdzić lub zmniejszyć te obawy i wściekłość. Możemy odwołać się wyłącznie do wyobraźni, a według Elli ewolucja zaszczepiła w nas uprzedzenie, które sprawia, iż spodziewamy się najgorszego. Badaczka opowiada o tym, jak inteligentni ludzie mogą uwierzyć w niemal wszystko, na przykład w ideę, że nauka jako taka jest zwodnicza, niewiarygodna lub po prostu zmyślona i błędna. Opisuje niezdolność naszych mózgów do pogodzenia niespójnych światopoglądów bez osądzania, podczas gdy nasze społeczeństwo naciska, abyśmy mieli zdecydowaną opinię na każdy temat. Wniosek: jesteśmy niemal całkowicie nieprzystosowani do świata, w którym żyjemy.

W jednym ze swoich wykładów Daniel Bitton, antropolog z Montrealu, próbuje opisać, jak w latach 30. i 40. minionego stulecia pojawiła się nienawiść Izraelczyków wobec Palestyńczyków i jak była ona wzmagana przez politycznych i religijnych ideologów-socjopatów, co doprowadziło do dzisiejszego ludobójstwa. Naukowiec został wychowany na syjonistę, dlatego jego perspektywa jest pełna niuansów. Obwinia głównie propagandę, cenzurę i dezinformację, podkreślając również, jak szybko zmieniało się dominujące myślenie i postępowała faszyzacja Izraela w ciągu minionych kilkunastu lat.

Konsekwencją błędnych informacji, które podsycały strach, nieufność, gniew i nienawiść, było i jest stale wzmacniane przekonanie, że „albo my, albo oni – jeśli nie podporządkujemy/wygnamy/wytrzebimy ich pierwsi, to oni zrobią to nam”. W takich razach nie ma nawet znaczenia, czy przekonanie to jest prawdziwe, czy nie. Ci, którzy różnią się od nas, muszą zostać „zintegrowani” (być takimi jak my) lub „segregowani” (trzymani z dala, za murem, w więzieniu lub obozie). Jeśli to się nie uda, jedynym „rozwiązaniem” jest wygnanie i eksterminacja. Tak właśnie wygląda skrajna nietolerancja wobec odmienności. Nie można wykluczyć, iż właśnie to doprowadziło do zagłady neandertalczyków i wszystkich innych wymarłych gatunków homo; do kolonizacji (tj. trwałego podporządkowania i ucisku); do eksterminacji niezliczonych rdzennych ludów i prawdopodobnie do większości wojen i ludobójstw.

Wielu komentatorów zwróciło uwagę na nagłą (zaszłą w ciągu 20 lat), radykalną i opartą na niedoinformowaniu i dezinformowaniu przez media głównego nurtu zmianę naszego zachodniego postrzegania Chin na negatywne. Zdaniem niektórych analityków było to celowe „przygotowanie” zachodnich społeczeństw do planowanej i zbliżającej się wojny Stanów Zjednoczonych przeciwko Chinom. Opinia setek milionów osób na temat odległego kraju, w którym mieszka ponad miliard ludzi, którzy nie tylko nie dopuścili się wobec nich żadnych aktów agresji, ale zapewnili tanią konsumpcję, zmieniła się drastycznie w krótkim czasie.

W innym wywiadzie muzyk i erudyta Tim Minchin opowiada o swoim światopoglądzie na temat natury ludzkiej, temacie, który, jak twierdzi, studiował przez całe życie. Żyjemy w deterministycznym świecie – mówi, z miejsca przyznając się do swoich uprzedzeń. Obserwowanie, jak [w ostatnich dziesięcioleciach] młodzi mężczyźni skręcają w prawo, a młode kobiety w lewo, jest katastrofalne, ale wynika to [wyłącznie] z przekazu, który na nich oddziałuje – dodaje, wskazując na plastyczny charakter ludzkich opinii.

Tim podsumowuje: Z pewnością w mojej branży, czyli sztuce, opowiadaniu historii i tworzeniu narracji, bałagan jest w nas – ludzi nie da się posprzątać. O tym właśnie traktuje moja sztuka „Upright” – o bliznach i ciosach, które zadajemy i otrzymujemy, o błędach, które popełniamy, o bólu, który odczuwamy i sprawiamy. To właśnie my. Fortepian jest metaforą w „Upright”, ale [narrator] mówi: „Jest mocno poobijany i trochę rozstrojony, ale ma swój własny ton, a jeśli na nim zagrasz, przekonasz się, że można z niego wydobyć piękną melodię”. Sądzę, że mówi o tym, że jako jednostki i gatunek jesteśmy uszkodzeniami, których nie da się naprawić.

A zatem gdzie to nas prowadzi? W jaki sposób i dlaczego nasz gatunek wykształcił mózg ze zdolnością do nienawiści, która skłoniła nas do popełnienia niezliczonych aktów odrażającej przemocy; spowodowała tragiczne, ogromne i nieustanne cierpienia ludzi i innych czujących istot; uruchomiła niekończące się cykle przemocy odwetowej?

Chcę wierzyć, że jesteśmy ofiarami ewolucyjnego błędu, że „staliśmy się zbyt bystrzy dla własnego dobra”. Funkcje naszego mózgu rozwinęły się i splotły do tego stopnia, że byliśmy w stanie wyobrazić sobie rzeczy, które nie były realne, a następnie uwierzyć (lub dać się przekonać), że te wyobrażenia są prawdziwe. Aby nienawidzić, trzeba być w stanie wyobrazić sobie, że „inni” mają zamiar wyrządzić nam krzywdę lub że mogą rozważać wyrządzenie krzywdy nam, naszym bliskim lub naszej społeczności.

To, co arogancko nazywamy „świadomością” – jakby czyniło nas w jakiś sposób „lepszymi” od reszty życia na Ziemi – może być de facto chorobą separacji, iluzorycznej odrębności, obłędem.

Jeżeli jesteśmy ofiarami ewolucyjnego błędu, to upadku cywilizacji i spowodowanego przez tę cywilizację wymarcia większości żywych organizmów na Ziemi nie można było powstrzymać. Podobnie jak meteoru, którego uderzenie spowodowało ostatnie wielkie wymieranie planetarne.

„Ślepa nienawiść”, autor: Chris Luka.

Gdyby w trakcie procesu sędzia przysięgły wysłuchał szczegółowych, zbieżnych zeznań kilkudziesięciu świadków, których niepodważalna wiarygodność zostałaby dodatkowo potwierdzona przez wybitnego biegłego, przedstawioną przez nich relację danego zdarzenia musiałby uznać za prawdę.

Trzy dekady temu w Ruwie – rolniczej osadzie położonej na przedmieściach Harare, stolicy Zimbabwe – doszło do kontaktu homo sapiens z Obcymi. W dniu 16 września 1994 roku sześćdziesięcioro dwoje uczniów z podstawówki Ariel zgłosiło, że widziało statek kosmiczny i dwie „dziwne istoty”, które „nie były ludźmi”.

Kilkunastominutowe spotkanie miało miejsce podczas długiej, przedpołudniowej przerwy. Na placu zabaw nie było dorosłych – trwało zebranie personelu, a nadzór nad najmłodszymi sprawowali dyżurni. Dzieci „wbiegły do szkoły w panice”. Na świadectwo rozemocjonowanych, przekrzykujących się podopiecznych pracownicy placówki zareagowali z rezerwą. Wierzyłam, że coś widziały, ale nie byłam przygotowana na to, aby zaakceptować, że było to coś nadprzyrodzonego czy nieziemskiego – przyznała jedna z wychowawczyń.

Wieść o tym, co zdarzyło się w Ariel rozeszła się szybko, a w kolejnych dniach i miesiącach szkołę odwiedzali badacze i reporterzy z całego świata. Dzieci przybliżyły im swoje reakcje: część z nich biegała podekscytowana, inne stały oszołomione, niektóre były zaciekawione i chciały sprawdzić dokładniej, co się dzieje, a kilkoro ogarnęło przerażenie i zaczęły płakać.

Opisy były wyraźne i koherentne. Będąc śledczym dowiedziałam się, że jeśli świadkowie opowiadają dokładnie tę samą historię, oznacza to zmowę – tłumaczyła badaczka Cynthia Hind. Natomiast gdy opowiadają podobną historię z indywidualnych punktów widzenia – tak jak świadkowie z Ariel – to mam do czynienia z prawdą.

Z dziećmi znajdującymi się najbliżej – dystans nie większy niż metr – Obcy porozumieli się telepatycznie: za pomocą obrazów, które „pojawiły się w głowie”, przekazali wiadomość o niekontrolowanym rozwoju technologii, którego skutkiem będzie zniszczenie środowiska naturalnego Ziemi.

Uczniowie nigdy nie zmienili treści swoich relacji. Dzieci w tym wieku – od 6 do 12 lat – nie byłyby w stanie utrzymać tej narracji przez tak długi czas, gdyby była zmyślona – powiedziała Nicole Carter, dziennikarka śledcza SABC (South African Broadcasting Corporation). Jedno z nich zawsze w takiej sytuacji „puszcza farbę”. Wówczas „kłębek zaczyna się rozwijać” i „pęka” reszta uczestników zmowy.

Dochodzenie reportera

Jedną z pierwszych osób poinformowanych o tym, co zaszło w Ruwie, był nieżyjący już Tim Leach, reporter BBC (British Broadcasting Corporation) i szef Stowarzyszenia Korespondentów Zagranicznych w Zimbabwe.

W tamtych dniach setki ludzi zadzwoniło do ZBC (Zimbabwe Broadcasting Corporation) i BBC w Harare, mówiąc, że widziało niezidentyfikowane obiekty latające. Poruszały się one bezdźwięcznie z zawrotną prędkością, w formacji, w określonym kierunku. Błyszczały, były owalne, bez skrzydeł. Ich obecność została również potwierdzona przez dwóch pilotów międzynarodowych linii lotniczych, którzy zaalarmowali kontrolę lotów w Johannesburgu.

Nic z tego nie rozumiałem – wspominał Leach. Zadzwoniłem więc do BBC w Londynie i zapytałem: „Co to za deszcz meteorów?” A oni na to: „Nie, nie, nie. Nie ma to związku z Afryką czy Zimbabwe. Meteory spadają po łuku, nie lecą równolegle do ziemi”. Indagowałem dalej: „A może były to spadające szczątki rosyjskiego sprzętu?” Usłyszałem: „Nie. To też jest wykluczone”. Co to było? Przez co najmniej trzy lub cztery dni ludzie z całego Zimbabwe dzwonili do BBC, aby zgłosić, że „widzieli coś niezwykłego”. „Czy był to helikopter?” „Nie. To była duża kula z płaskim, okrągłym dołem”. Potem otrzymałem telefon ze szkoły Ariel w Ruwie, gdzie wychowankowie widzieli lądujące UFO i śmieszne postacie w czarnych kombinezonach. Dziwne. Pozostali dziennikarze stacjonujący w Harare nie potraktowali tego poważnie. Ja potraktowałem to poważnie, bo ranga zdarzenia stale rosła. Musiałem dowiedzieć się, o co chodzi. Pojechałem tam ze swoim dźwiękowcem.

Po przybyciu na miejsce dziennikarz uzyskał potwierdzenie wcześniejszych doniesień. Po nagraniu serii rozmów z uczniami obejrzał ponad czterdzieści rysunków, na których małoletni autorzy detalicznie przedstawili to, co widzieli. Prace wywierały ogromne wrażenie – były wystarczająco podobne, aby nie mieć wątpliwości, że wszyscy zobaczyli to samo, a jednocześnie wystarczająco odmienne, aby być przekonanym, że przedstawiają osobiste wrażenia. Myślisz, że dzieci ponosi wyobraźnia – powiedziała pedagog. Ale przekonałam się, kiedy zobaczyłam rysunki i przeczytałam relacje. Są autentyczne, ponieważ wszyscy napisali różne historie, ale widzieli to samo. To mnie przekonało, chociaż byłam tak samo sceptyczna jak każdy.

Swój reportaż Leach rozpoczął od słów: Nad Afryką Południową rozległ się alarm z powodu niezidentyfikowanych obiektów latających. Świadkowie zaobserwowali duże, połyskujące i kolorowe statki, które leciały bezgłośnie z ogromną prędkością nad Zimbabwe, Zambią i RPA. Eksperci są zdumieni.

Dzieci były wyraźne zafascynowane tym, co zobaczyły – stwierdził korespondent. Zaakceptowały to w pełni. Widziały to, co widziały. Nie są głupie. Dzieci są o wiele bardziej otwarte niż dorośli. Zawsze miałem otwarty umysł w kwestii życia, Wszechświata, Boga, Buddy itd. Ale to zdarzenie było czymś, z czym wcześniej się nie zetknąłem. W październiku 1983 roku udałem się do Zimbabwe, gdzie dokonywano wielu masakr. Jeździłem po całej Afryce jako kamerzysta, robiąc coś, co nazywa się „pif paf” – depeszowałem ze stref wojny. Zaliczyłem wiele z nich. Byłem w Angoli, Rwandzie, Liberii, Nigerii. Wielu moich przyjaciół i członków ekipy zginęło. Ja przeżyłem. Taki fach. Ale zdarzenie w Ruwie było niczym grom z jasnego nieba. Nie byłem tak przerażony w Angoli czy Rwandzie, jak wtedy. Nie spodziewałem się tego, bo byłem realistą. To całkowicie wykraczało poza moje kompetencje. Radziłem sobie z wojną, ale nie z UFO. Nigdy nie miałem do czynienia z takim zjawiskiem; obejrzałem jedynie film Stevena Spielberga „Bliskie spotkania trzeciego stopnia”. Sądziłem, że dzieciaki powariowały. Byłem zawziętym, sceptycznym dziennikarzem. Co tu się dzieje? Chcę wiedzieć. BBC chce wiedzieć. Byłem oszołomiony. To było niesłychane. Muszę usprawiedliwić się przed BBC. Jak mam wytłumaczyć poważnemu redaktorowi w Londynie, że to nie jest primaaprilisowy żart we wrześniu? BBC miało politykę, że nie publikuje czegoś na podstawie jednego źródła informacji. Trzeba mieć dwa, a najlepiej trzy. A ja miałem 20, 30, 40! Musiałem wezwać dodatkową pomoc.

Leach zadepeszował do dr. John E. Macka, dziekana wydziału psychiatrii na Harvardzie, a także nagrodzonego Pulitzerem biografa. Uczony przyleciał do Ariel z koleżanką Dominique Callimanopulos z Centrum Psychologii i Zmian Społecznych, które założył w 1983 roku w Cambridge; antropolożka prowadziła na całym świecie badania transhistorycznych zmian społecznych i kulturowych rdzennej ludności.

Historyczne wywiady

Po wizycie w Ariel Callimanopulos scharakteryzowała ją jako dobrze zarządzaną, złożoną z kilku niewielkich budynków, otoczonych placem zabaw i rozległą łąką: Chociaż nie była to szkoła luksusowa, panowała w niej miła, odpowiednia atmosfera. Wszyscy podopieczni (w większości z białych rodzin) nosili mundurki, byli bardzo elokwentni, dobrze ułożeni i zdyscyplinowani.

Dr Mack i Callimanopulos spędzili dwa dni na przeprowadzaniu i sfilmowaniu indywidualnych wywiadów z piętnastoma uczniami. Poprosili też o rysunkowe utrwalenie wspomnień. Historyczny już materiał filmowy pokazuje, że mimo początkowego zdenerwowania, życzliwe i pełne ufności podejście uznanego psychologa dziecięcego sprawiło, iż nieletni interlokutorzy otworzyli się, wyrażając autentyczne emocje.

John był znakomitym rozmówcą, a jego wywiady miały rzadko spotykaną głębię – zauważyła Callimanopulos. Nigdy nie poprzestawał na pierwszej odpowiedzi i dawał sobie czas na to, aby zadać pytanie w inny sposób. Dzięki temu dzieci mogły wyjść poza początkową odpowiedź; w pewnym sensie były w stanie ponownie przeżyć to zdarzenie. Podejście Johna było pełne empatii – dodała. Kiedy małe dziecko przejawiało niepokój lub jego podbródek drżał, reagował słowami: „Było to trochę przerażające, prawda?”. Pozwalało to dzieciom wejść w lęk i stworzyć zupełnie inną narrację niż ta, którą sprowokowałoby pytanie: „Co zobaczyłaś?”.

Will Bueche, archiwista Instytutu Johna E. Macka, który zapoznał się z wielogodzinnym zapisem rozmów, podobnie zwrócił uwagę, iż dr Mack dał uczniom przestrzeń, aby czuły, że są bezpiecznie i wysłuchiwane z ufnością. John przyjmował ich język – podkreślił Bueche. Na przykład, kiedy jedna z dziewcząt opisała coś, co nazwała „dziwną istotą”, John natychmiast zaadoptował ten termin i zapytał ją o „dziwną istotę”. Nie użyłby słowa „Obcy”, bo mogłoby wywołać uprzedzenia.

Według Callimanopulos spójność relacji nie pozostawia żadnych wątpliwości, że dzieci odtworzyły to, czego były świadkami: Widziały statek, który unosił się nad placem zabaw, i dwie istoty.

Statkowi, który był duży i srebrny, z zielonymi, żółtymi i czerwonymi światłami, towarzyszyło kilka bardzo małych obiektów latających.

Odnosiło się wrażenie, że ścieka po nim woda, w której odbija się słońce. Nie wyglądał jak gładki metaliczny obiekt. Nie przypominał niczego naturalnego ani zbudowanego przez człowieka.

Wydobywający się zeń dźwięk był jak dochodzące zewsząd brzęczenie mechanicznych pszczół. Stawał się głośniejszy, po czym ustał. Kiedy rozbrzmiał na nowo, wzbudził przestrach.

Słyszałam dźwięk… jakby ktoś grał na flecie.

Istoty miały bardzo szczupłe ręce i nogi, mierzyły około 120 centymetrów, a ich ubiór stanowiły błyszczące, obcisłe, czarne „kombinezony”.

Materiał był bardzo gładki i wyglądał na bardzo miękki. Gdybyś spróbował go dotknąć, twoja dłoń ześlizgnęłaby się.

Jedna z istot pozostawała na szczycie statku, podczas gdy druga skierowała się w stronę uczniów.

Obcy poruszał się osobliwie. Powiedziałabym, że był to ruch pełen wdzięku. Nie potykał się, nic z tych rzeczy. Kiedy „szedł”, zdawał się szybować bez przyciągania grawitacyjnego. Było to bardzo płynne.

„To” biegło w zwolnionym tempie po przekątnej boiska. A potem pojawiało się ponownie w miejscu, z którego wystartowało, by powtórzyć tę czynność. Fakt, że nie mogłam oglądać tych „rzeczy” wystarczająco długo był bardziej przerażający niż zobaczenie, czym tak naprawdę były.

To nie było tak, że po prostu stali i spoglądali na ciebie. Widziałeś ich w różnych miejscach o różnych porach. Nie wiedziałeś, czy jest jeden, czy więcej.

Na twarze przybyszów składały się duże owalne, czarne oczy, małe nozdrza i usta bez warg.

Przypatrywali się nam, jakby byli zdumieni tym, kim jesteśmy. (…) Wydawało się, że ich szyje były sztywne.

Patrzył jak staruszka, która pochyla się, aby lepiej widzieć.

Oczy wyglądały na złe, bo po prostu się we mnie wpatrywały. Jakby chciał nas zabrać.

Oczy drugiego „człowieka” patrzyły na mnie tak, jakby mówiły: „Chcę, żebyś poszła ze mną”. I tylko moje oczy z nim poszły. I moje uczucie. Część mnie chciała z nim pójść. Ciągnęło mnie, by z nim pójść. Byłam przerażona i trochę podekscytowana. I trochę świadoma, że nie powinnam iść. A jednak tego pragnęłam.

Istoty przesłały telepatycznie wiadomość o zależności między niekontrolowanym rozwojem technologii a destrukcją środowiska naturalnego Ziemi.

Część dzieci, z którymi rozmawialiśmy, wyznało nam, że kiedy patrzyły w duże oczy istot, miały apokaliptyczne wizje Ziemi – kontynuowała Callimanopulos. Pamiętam, że jedna dziewczynka widziała, jak umierają i przewracają się wszystkie drzewa, a ludzie nie mogą oddychać. Inna dziewczynka, która podzieliła się z nami bodaj najgłębszymi spostrzeżeniami, była przestraszona, ale jednocześnie tak żałowała tych istot, że poczuła do nich miłość.

Dzieci były absolutnie wiarygodne – wspominał Leach. Wystarczyło spojrzeć na ich twarze. Nawet na ekranie telewizora widać, że nie wciskają kitu. Byliśmy przekonani, że były świadkami zdarzenia wyjątkowego w historii tego zjawiska. Jeśli coś w ogóle mogłoby przekonać sceptyczną opinię publiczną o wąskich horyzontach, że istnieje jakiś rodzaj inteligencji, która nie jest – jak to ujął dyrektor szkoły – „z tego świata”, to jest nim zdarzenie w Ariel. Uważam, że nie można przecenić jego złożoności, znaczenia i wartości dla zrozumienia nas samych; zrozumienia, kim jesteśmy we Wszechświecie.

Dr John Mack zorganizował mityng z udziałem mieszkańców Harare. Wyświadczył nieocenioną przysługę lokalnej społeczności, która martwiła się i domagała odpowiedzi. Cieszę się, że mogę tu dziś być i porozmawiać z państwem o tym zjawisku – zwrócił się do zebranych. Zostałem przeszkolony w zakresie psychiatrii dorosłych i dzieci oraz psychoanalizy dorosłych i dzieci. Jestem względnym nowicjuszem w dziedzinie UFO. Powodem mojej podróży jest incydent w szkole Ariel. Wielu z was z pewnością o nim słyszało. Dzieci ewidentnie mówiły o fenomenie, którego doświadczyły w rzeczywistości fizycznej. Innymi słowy, ich relacje były spójne, a sposób, w jaki o tym mówiły, nie pozostawia praktycznie żadnych wątpliwości, że to, co się zdarzyło, było właśnie tym, co opowiedziały.

Nie było to zbiorowe złudzenie – stwierdził w późniejszym wywiadzie dr Mack. Nie pozostaje nam nic innego, jak uznać dość niepokojący fakt, iż dzieci spotkały z tymi istotami. Inne wyjaśnienie psychiatryczne tego potężnego przeżycia po prostu nie istnieje.

Zdrada i przeprosiny

Wielu rodziców i wychowawców nie dało wiary swoim dzieciom i podopiecznym.

Lisil Field: Pobiegliśmy do szkoły, weszliśmy do pokoju nauczycielskiego i zaczęliśmy opowiadać. Nauczyciele powiedzieli, że może nic nie ma. Byliśmy bardzo smutni, ponieważ kogoś zobaczyliśmy.

Salma Siddick: Zapanował chaos. Mam na myśli medialne szaleństwo. Byliśmy dziećmi i nie mieliśmy nawet czasu na przemyślenie tego, co widzieliśmy. Nasi nauczyciele z pewnością nam nie uwierzyli. Był to wielki cios, ponieważ musieliśmy nadal uczęszczać do tej szkoły. Nikt z nas nie miał żadnego powodu, by to wszystko zmyślić.

Colin Mackie, dyrektor Ariel: 13-letni wychowanek bardzo przejął się tą sprawą. Niestety, nie ma go już z nami w szkole. Wrócił do Kanady. Cierpiał na bezsenność. Przyczynili się do tego rodzice – nie chcieli z nim rozmawiać o zaistniałej sytuacji. Byli bardzo religijni i według nich takie rzeczy się nie zdarzają.

Nawet dzieci afrykańskie, które nigdy wcześniej nie słyszały o UFO, zostały upokorzone oskarżeniami, że „zobaczyły coś innego”.

Emily Trim: Za stwierdzeniem, że środowisko kształtuje to, kim jesteś, kryje się prawda. Dla mnie dorastanie w Afryce było czymś normalnym. To był po prostu mój dom. Było to miejsce, w którym musiałeś być świadomy swojego otoczenia. To nie Ameryka. To Zimbabwe. Nie wychowywaliśmy się z telewizją.

Z powodu krajowych wstrząsów politycznych uczniowie rozjechali się po całym świecie. Milczeli przez dekady.

Dr John Mack: Dzieci bardzo niechętnie zwierzają się rodzicom. Matka lub ojciec mogą powiedzieć: „Oj, musiałeś to wymyślić. Masz bujną wyobraźnię”. Wówczas dzieci zamykają się w sobie i robią to, co nazywam „zejściem do podziemia”. Wiedzą, co im się przydarzyło, ale nikomu o tym nie mówią.

Emily Trim: Czułam, że nikogo to nie obchodziło. Z kim miałam rozmawiać? Jak to zrozumieć? Najbliżsi nie zapewnili systemu wsparcia. Samotność była czymś strasznym. Każdy zapomniał, że jesteśmy tylko ludźmi. Nikt z nas nie prosił, by przeżyć coś takiego.

Emma Jelic Kristiansen: Nie było nikogo, kto mógłby uspokoić: „Teraz można o tym pomówić”. A zatem nigdy tego nie zrobiliśmy. Kiedy jako dziecko, którego wyobraźnia pracuje intensywnie, widzisz tego rodzaju rzeczy i nie wiesz, czym one są, tracisz poczucie bezpieczeństwa, jesteś zdezorientowana, w stanie zawieszenia. I to był, jak sądzę, mechanizm ochronny – zablokować, „wyłączyć” to, co zaszło, i do tego nie wracać. Na przestrzeni lat tak naprawdę z nikim o tym nie rozmawiałam. Nawet ze swoim mężem. Jeśli jakaś osoba jest głęboko przekonana, że to, co mi się przydarzyło jest nieprawdą, czy opisywanie jej mojego doświadczenia zmieni to przekonanie? Nie zmieni jej poglądu na temat Wszechświata – szybciej zmieni opinię o mnie. Gdyby o tym doświadczeniu usłyszała od 60 świadków jednocześnie, jej postrzeganie Wszechświata uległoby zmianie.

W 2014 roku Judy Bates, nauczycielka w Ariel, skorzystała z okazji, aby wystąpić przed kamerą i wyznać to, co nie dawało jej spokoju: Chcę przeprosić uczniów. Nie powinnam była zignorować tego, co ich spotkało. Bardziej przejmowałam się sobą i tym, co działo się w moim życiu osobistym. Odwiedzili nas Obcy. To wszystko.

Arogancja na deskach

To brudny temat – podsumował przed śmiercią w 2010 roku Tim Leach. Jeśli zależy ci na dalszej pracy w BBC i jesteś korespondentem wojennym z wieloletnim stażem, nie wyskakujesz z historią o UFO. Nieważne, że była absolutnie nie do podważenia. Usłyszałem: „Stres i napięcia związane ze wszystkimi wojnami, które relacjonował, dopadły Tima. Zgubił wątek. Sfiksował”. Myślę, że właśnie wtedy moja kariera w BBC dobiegła końca. Straciłem „wiarygodność”, bo „o takich rzeczach się nie mówi”.

Dr. Johna Macka potraktowano podobnie: zarząd Harvarda naciskał, aby porzucił dalsze dociekania, bo „uczelnia nie chce mieć nic wspólnego z ‚zielonymi ludzikami’”. Nie zastosował się do zalecenia, co zapewniło mu ostracyzm środowiska akademickiego; jako persona non-grata był obiektem drwin i pogardy.

Priorytetem korporacyjnych mediów i akademii wcale nie jest poszukiwanie prawdy, tylko ochrona światopoglądowego status quo. Światopogląd jest rodzajem psychicznego kleju – przypominał dr Mack. To rodzaj orientacji. Pozwala ludziom myśleć, że wiedzą, kim są w światach, które mają dla nich znaczenie: rodzinie, grupach, instytucjach, szkołach. Naprawdę uważam, że stawką jest tutaj ludzki egoizm w najszerszym tego słowa znaczeniu – nasze poczucie wartości, nasze poczucie tego, kim jesteśmy. Czy faktycznie jesteśmy potężni i kierujemy własnym losem? Freud był zdania, że ludzki egoizm został znokautowany przez trzy wielkie ciosy. Pierwszym z nich było odkrycie przez Kopernika i Galileusza, że Ziemia nie znajduje się w centrum Kosmosu. Drugim było odkrycie Darwina, że nie różnimy się szczególnie od innych gatunków zwierząt. Trzecim była konstatacja Freuda, że tak naprawdę nie sterujemy własnym życiem. Czwartym, jak sądzę, jest to, że nie jesteśmy najbardziej inteligentnymi czy zaawansowanymi technologicznie stworzeniami w Kosmosie.

Filmowy epilog

Kiedy dr John Mack i Dominique Callimanopulos wrócili w 1994 roku z Afryki, powzięli zamiar zmontowania filmu dokumentalnego z wywiadów zarejestrowanych w Ariel. Do jego zrealizowania jednak nie doszło. Dwa lata po tragicznej śmierci dr. Macka w 2004 roku Callimanopulos postanowiła zainteresować projektem Randalla Nickersona ze String Theory Films. Po przestudiowaniu wielu godzin rozmów z uczniami, poruszony prawdą przekazu filmowiec przystał na propozycję. Kiedy rozpoczął pracę nad projektem, szybko zdał sobie sprawę, iż ma do opowiedzenia większą historię. Realizacja zabrała go w podróż do Zimbabwe, Republiki Południowej Afryki, Anglii, Kanady i Stanów Zjednoczonych.

Premiera „Ariel Phenomenon”* odbyła się w 2022 roku – w 28. rocznicę „bliskiego spotkania piątego stopnia” w Ruwie. Cofając się pamięcią do okresu zdjęciowego, reżyser przywołał refleksję pewnej kobiety: Powiedziała mi: „Do dziś nie przestaje prześladować mnie świadomość, że to, co dzieci powiedziały o całkowitym zniszczeniu środowiska naturalnego staje się rzeczywistością”.

* Źródło większości cytatów przytoczonych w opracowaniu.