លំនាំ សួស្តីប្រិយមិត្តអ្នកអាន អធ្យាស្រ័យដោយខានសរសេរចុះក្នុងទំព័រនេះយូរយារមកហើយ។ ក្នុងសំណេរខ្លីនេះ ខ្ញុំលើកយកអំណះអំណាងប្រយោលខ្លះៗ ពិសេសគឺប្លង់ប្រាសាទអង្គរវត្តអាយុជាង៣០០ឆ្នាំរបស់ជប៉ុន មកពន្យល់ពីការណ៍ដែលនាំឱ្យមានឈ្មោះថា «ត្រពាំងសេះ» ដូច្នេះតាមទំលាប់សរសេររបស់អ្នកស្រុក។ ទីតាំង នៅខាងជេីងផ្លូវភ្ជាប់ទៅស្ពានហាលចូលអង្គរវត្ត មានត្រពាំងធំមួយ អ្នកស្រុកទម្លាប់ហៅថា «ត្រពាំងសេះ» ដូច្នេះរៀងមក (រូបលខ ១)។ ត្រពាំងទំហំប្រហែល ៣ហិកតានេះនៅសណ្តូកស្របនិងអ័ក្សផ្លូវបណ្តោយថ្ងៃ (លិច-កើត) របស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត។ ខុសពីស្រះពីរក្នុងកំពែងប្រាសាទដែលនៅអមសងខាងអ័ក្សផ្លូវ (ពោលគឺមួយនៅខាងជើង និងមួយទៀតនៅខាងត្បូង) នៅខាងក្រៅកំពែងមានតែត្រពាំងខាងជើង ទោលតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប្រហែលជាដូច្នេះហើយទើបថ្មីៗនេះ ខ្ញុំឃើញមានសំណេរថា «ត្រពាំងសេស»។ រូបលេខ ១៖ ទីតាំងត្រពាំងសេះនៅខាងលិចកសិណប្រាសាទអង្គរវត្ត មើលពីលើ (រូបភាពកម្មសិទ្ធរបស់ Google Earth)។ ផែនទី (ប្លង់) អង្គរវត្តគូរដោយអ្នកដំណើរជប៉ុន ដើម្បីកុំឱ្យអូសបន្លាយវែងឆ្ងាយ ខ្ញុំសូមនាំលោកអ្នកទៅមើលផែនទីចាស់ជាងគេ (ដែលនៅសល់) របស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត គូរដោយជាតិជប៉ុនម្នាក់ដែលមកសំពះព្រះ និងធ្វើកិច្ចបួងសួងនៅអង្គរវត្តនាសតវត្សទី ១៧ (រូបលខ ២)។ សិលាចារឹកជប៉ុនដែលសរសេរនឹងទឹកខ្មៅនៅ រួតព្រះពាន់ ប្រាប់យើងថា អ្នកដំណើរជប៉ុនមកដល់អង្គរក្នុងចន្លោះគ.ស ឆ្នាំ ១៦១២ ដល់ … Continue reading អំពី «ត្រពាំងសេះ» នៅអង្គរវត្ត
«ប្រាសាទក្តារអុក» នៅសំបូរព្រៃគុកជា «ប្រាសាទព្រះគោ»
នាឱកាសគម្រប់ខួបមួយឆ្នាំ ដែលសំបូរព្រៃគុក១ក្លាយជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ខ្ញុំសូមជូនសំណេរខ្លីមួយដូចខាងក្រោម។ កាលពីថ្ងៃទី ០៩ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០១៧ ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ចុះផ្សាយអត្ថបទមួយទាក់ទងនឹង «ចម្លាក់បរទេស» នៅសំបូរព្រៃគុក។ ខ្ញុំរីករាយដោយបានឃើញចំណាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកសារពត៌និងមហាជនមកលើក្រុមប្រាសាទសម័យមុនអង្គរនេះ ហើយខ្ញុំស្វាគមន៍ការបកស្រាយពន្យល់របស់អ្នកស្រាវជ្រាវច្រើនរូប។ ដោយប្រធានបទនេះខ្ញុំធ្លាប់សរសេររួចហើយនៅក្នុង Khmer Rennaissance ដូច្នេះពុំចាំបាច់លើកមកច្រំដែលនៅទីនេះឡើយ។ ខ្ញុំគ្រាន់តែចង់បញ្ជាក់ថានៅក្នុងអត្ថបទដ៏ខ្លីនោះ ខ្ញុំពុំនិយាយថារូបចម្លាក់នៅសំបូរ ឆ្លាក់ «រូបបុគ្គលបរទេស» ណាមួយឡើយ។ «ចម្លាក់រូបជនបរទេស» នោះខ្ញុំសំដៅទៅលើការចម្លងយក «សិល្បៈបរទេស» មកត្រាប់តាមដោយជាងខ្មែរ ឬមានក្រុមជាងបរទេសចម្រុះ ដែលចូលរួមកសាងប្រាសាទសម័យមុនអង្គរ។ សិល្បៈបរទេសនោះ សំដៅឲ្យចំទៅលើនគរប្រាំនៅឧបទ្វីបឥណ្ឌាបុរាណគឺ នគរកុឞាណ Kuṣāṇa (អានថា គុសាន) នៅភាគពាយព្យ, នគរគុប្ត Gupta (អានថា ហ្គុបតា) និងសម្ព័ន្ធមិត្តគឺ នគរវាកាដក Vākāṭaka (អានថា វ៉ាកាតាកា) នៅភាគខាងជើង និងកណ្តាល, នគរបល្លវ Pallava (អានថា ប៉ាឡាវ៉ា) និង នគរឆាឡុក្យា Chāḷukya (អានថា ឆាលុខ្យា) នៅភាគខាងត្បូង។ មួយទៀតសោត … Continue reading «ប្រាសាទក្តារអុក» នៅសំបូរព្រៃគុកជា «ប្រាសាទព្រះគោ»
Why Sambor Prei Kuk is a French name
There have been many recent theories regarding the name and meaning of Sambor Prei Kuk. On the world heritage nomination, it is translated as "the temple in the richness of the forest.” Another issue was raised among Cambodians as whether Kuk should be written as guh with a silent "h" or guk with a "k". … Continue reading Why Sambor Prei Kuk is a French name
«សំបូរព្រៃគុក» ជាឈ្មោះកាត់បារាំង?
កំណែសម្រួលឈ្មោះ ថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៧៖ ខ្ញុំយល់ស្របតាមការពន្យល់របស់បង ហេង សុផាឌី តាមរយៈយោបល់នៅលើ facebook post របស់បង ញឹម សុធាវិន នៅថ្ងៃនេះថា៖ "ខ្ញុំសូមចូលរួមយោបល់ខ្លះក្នុងនាមបុគ្គលមួយរូបដែលបានចូលក្នុងកិច្ចការសរសេរ ឯកសាររមណីយដ្ឋានប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក សុំចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ ការដែលសម្រេចសរសេរពាក្យសំបូរ មិនសរសេរ សម្បូណ៌ ព្រោះយកតាមឈ្មោះដែលប្រើជាផ្លូវការក្នុងវិស័យរដ្ឋបាល ដែលទទួលស្គាល់ដោយក្រសួងមហាផ្ទៃ។ ដូច្នេះហើយទើបក្រុមការងារយល់ថាត្រូវសរសេរឲ្យត្រូវតាមពាក្យដែលប្រើក្នុងវិស័យរដ្ឋបាលជាផ្លូវការរួចទៅហើយ បើទោះជាដឹងថាពាក្យនោះពុំត្រឹមត្រូវតាមក្បួនច្បាប់វេយ្យាករណ៍ខ្មែរក៏ដោយចុះ។ ម្យ៉ាងទៀតគិតថា ការដែលប្រើពាក្យថ្មីនាំឲ្យច្របូកច្របល់។" ដូច្នេះខ្ញុំសូមកែសម្រួលឈ្មោះក្នុងអត្ថបទនេះពី «សម្បូរ» មកជា «សំបូរ» វិញ។ ម្យ៉ាងទៀតនៅពេលសរសេរអត្ថបទនេះ ខ្ញុំគិតតែតាមវចនានុក្រមមិនបានគិតទៅលើការសរសេរជាឡាតាំងរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវបារាំងដូចជាគ្រូសំស្ក្រឹតលោក ល្វី ហ្វីណូត៍ និងលោក ប៉ាម៉ង់ទីយេ ដែលសរសេរជា Sambór (m=ម, ó=ូ) «សម្បូរ» នៅឆ្នាំ១៩១២ Saṃbór (ṃ=ំ, ó=ូ) «សំបូរ» នៅឆ្នាំក្រោយៗមក។ ខ្ញុំក៏ត្រលប់ទៅមើលវចនានុក្រម ខ្មែរ-បារាំង របស់លោក អាយម៉ូនីញេ និងលោក សឺង ដៀប … Continue reading «សំបូរព្រៃគុក» ជាឈ្មោះកាត់បារាំង?



