ឈ្មោះភាសាខ្មែរ៖ ត្មាតភ្លើង

ឈ្មោះអង់គ្លេស៖ Red-Headed Vulture

ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Aegypius calvus

ត្មាតភ្លើងគឺជាប្រភេទស្លាបមួយប្រភេទដែលស៊ីសាច់ឆៅជាចំណី ។ ចំនួនដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់នៅទូទាំងពិភពលោកនៃសត្វត្មាតដែលរងគ្រោះបំផុតទាំងបីប្រភេទគឺនៅតែមាននៅឡើយក្នុងភាគពាយព្យ និងភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជានោះគឺ៖ ត្មាតភ្លើង Red-headed Vulture (Aegypius calvus), សត្វត្មាតប្រផេះ White-rumped Vulture (Gyps bengalensis), និង ត្មាតត្នោត Slender-billed Vulture (Gyps tenuirostris). ប្រភេទទាំងនេះបានទទួលរងនូវការធ្លាក់ចុះគួរឲ្យបារម្ភក្នុងកម្រិត 95-99% នៅលើអនុទ្វីបឥណ្ឌៀ ដោយសារតែពុលថ្នាំ ដាយខ្លូហ្វ៊ីណែក Diclofenac ដែលគេប្រើលើសត្វគោក្របីក្នុងរោគសន្លាក់ ហើយមានផ្ទុកលើសាកសពសត្វ ។ ប៉ុន្តែថ្នាំនេះមិនត្រូវបានគេប្រើនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទេ ប៉ុន្តែចំនួនរបស់វាក៏បានថយចុះនៅទីនោះដែរ ប្រហែលដោយសារតែខ្វះចំណី ដែលបង្កដោយការថមថយចំនួនសត្វមានក្រញាំ (គោ, ក្របី, សេះ, រមាំង ។ល។) ។ ចំនួនដែលនៅសេសសល់នោះគឺនៅតិចតួចណាស់, ដែលមានចំនួនត្រឹមតែពីរបីរយទីទៃពីគ្នាប៉ុណ្ណោះ ។ ចំនួនត្មាតក្រាបពងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានឧបត្ថម្ភដោយការកាប់គោក្របីស្រុក តាមរយៈការរួមអង្កេតពីអង្គការ WWF (World Wildlife Fund), WCS (Wildlife Conservation Society) និង BirdLife International ។ ដោយសារតែគ្មានថ្នាំ ដាយខ្លូហ៊្វីណែក ចំនួនត្មាតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានសារសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការរស់រាននៃជំពូកត្មាតទាំងបីនេះក្នុងទូទាំងសកលលោក ។

ត្មាតភ្លើងមានទំហំមិនខុសពីក្ងានប៉ុន្មានទេប្រភេទសត្វនេះបច្ចុប្បន្នអាចទៅមើលបាននៅខែត្រស្ទឹងត្រែង ក្នុងស្រុកសៀមប៉ាង និងនៅខែត្រព្រះវិហារ ក្នុងស្រុកឆែប ឋិតក្នុងសហគមន៍ព្រៃការពារ ដងផ្លិត ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ១០០គ.ម ពីត្បែងមានជ័យ ខែត្រព្រះវិហារ ។

ឈ្មោះភាសាខ្មែរ៖ សត្វទទា

ឈ្មោះភាសាអង់គ្លេស៖ Chinese Francolin

ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Francolinus pintadeanus

ភិនភាគ៖ ទំហំពី ៣០.៥-៣៣.៥ស.ម ។ ឈ្មោល៖ មានសម្បុរក្រមៅលាយនឹងអុជនិងអង្កត់ពណ៌សលាយលឿងស្រាល, អង្កត់លើចុងខ្នងនិងគម្របកន្ទុយខាងលើមានពណ៌ប្រផេះលាយស, គម្របត្រចៀកពណ៌ស ហ៊ុមព័ទ្ធដោយពណ៌សខ្មៅនៅលើក ។ ចំហៀងបន្ទូលក្បាលពណ៌ច្រែះចាស់ (Rufous), គម្របគល់ស្លាបពណ៌ច្រែះស្រអាប់ (Chestnut) ។ ញី៖ មានសម្បុរត្នោតចាស់, ក្រឡាក្បាលមានពណ៌ស្រអាប់ជាងហើយមិនសូវមានពណ៌ខ្មៅលើបន្ទូលក្បាលទេ ។

ជំទង់៖ សម្បុរស្រអាប់ជាងញី និងមានពណ៌ច្រែះចាស់តិចលើចំហៀងក្បាល, ផ្នែកខាងលើមានសម្បុរត្រសក់ស្រាល, កញ្ចឹងកមានរបាច្រើនជាងអុជ, ឆ្នូតភ្នែកនិងឆ្នូតចង្កាស្ទើរតែគ្មាន ហើយនៅចុងវាប្រែជាអុជវិញ ។ សំឡេង៖ ឈ្មោលយំឮរន្ថើនជា តុក កាតត ក្ដតា យំយ៉ាងនេះបន្ទាប់ពី១នាទីក្រោយជានិច្ច ។ ជម្រក៖ ព្រៃរបោះ, វាលស្មៅ រហូតដល់ ១.៨០០ម. ។

របាយ៖ រស់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, ចិនភាគខាងត្បូង, នាំមកបង្កាត់នៅហ្វីលីពីន និង Mauritius ។

អាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ រស់នៅទូទាំងតំបន់ដោយសាមញ្ញ (វៀរលែង៖ តំបន់ឆ្នេរភូមានិងថៃ, ថៃខាងត្បូង, ជ្រោយម៉ាឡាយូ, និងសិង្ហបុរី) ។

បន្តពូជ៖ ពីខែមីនា-កញ្ញា, សម្បុក៖ ស្នាមកកាយលើដី, ស៊ុត៖ ៣-៧ និងមានសម្បុរទឹកដោះគោ ឬពណ៌កាហ្វេស្រាល, ទំហំជាមធ្យមភាគ ៣៥.៣-២៨.៧ ម.ម ។

ទទាទ្រូងលឿង

Orange-Necked Partridge:

Arborophila davidi

 សត្វទទាទ្រូងលើងគឺជាសត្វសំខាន់នៃខែត្រមណ្ឌលគិរី ដោយគ្មានផ្នែកណាផ្សេងនៃប្រទេសកម្ពុជាអាចរកឃើញសត្វមួយនេះទេ ។ សត្វនេះសណ្ឋានប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងមាន់ព្រៃដែរ ហើយការរកស៊ីរបស់វាក៏ដូចគ្នាដែរ ។ វារកស៊ីសត្វល្អិតនៅលើដីដូចជាស្រមោច កណ្ដៀរ ។ល។  តែវាដេកលើដើមឈើដូចមាន់ដែរ ។ សត្វនេះត្រូវបានក្រុមស្រាវជ្រាវរកឃើញនៅមណ្ឌលគិរីក្នុងស្រុកកែវសីមាកាលពីឆ្នាំ២០០២ ហើយក៏បាត់ដំណឹងសូន្យដោយសារការប្រែប្រួលលើទីជម្រកនិងការរំខានពីមនុស្ស ។ រហូតមកដល់ខែមករា ឆ្នាំ២០១២ ទើបបានក្រុមស្រាវជ្រាវនៃ មជ្ឈមណ្ឌល សំ វាសនា ដើម្បីការអភិរក្សសត្វព្រៃ កំណត់ទីតាំងសារជាថ្មីនៅក្នុងភូមិសាស្ត្រដដែលនេះ ហើយមានមនុស្សដែលមានសំណាងបានឃើញវាមិនច្រើនជាង ១០ នាក់ទេ (ក្នុងនោះគ្មានរូបខ្ញុំទេ )។ មូលហេតុដែលបណ្ដាលឲ្យខ្ញុំដាក់ប្រកាសនេះ គឺព្រោះចង់ឲ្យជនរួមជាតិយើងបានយល់ដឹងពីសម្បត្តិធម្មជាតិខ្មែរ និងរួមគ្នាការពារការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ដែលវាបង្កការប៉ះពាល់ខ្លាំងទាំងទៅលើជម្រកសត្វព្រៃ និងការកើនឡើងកម្ដៅផែនដីដែលបង្កដោយកាបោនឌីអុកស៊ីត ។ រួមគ្នាការពារសម្បត្តិធម្មជាតិយើងដោយប្រឆាំងលើការជួញដូរព្រៃឈើ និងការជួញដូរសត្វព្រៃ ។ ប្រសិនជាអ្នកមិនទិញ អ្នកកាប់និងបរបាញ់ក៏នឹងផុតរលត់ដែរ ។ សាច់ព្រៃវាមិនឆ្ងាញ់អីជាងសាច់គោ មាន់ ទាក្នុងស្រុកយើងទេ ។ តទៅនេះជាការអធិប្បាយខ្លះនៃការធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្មសត្វប្រភេទនេះ ៖

ការអង្កេត៖ ទំហំ ២៧ស.ម ។ មានតែមួយប្រភេទ ។ សត្វពេញវ័យ៖ ដូចគ្នានឹង Bar-backed Partridge តែមានឆ្នូតដិតខ្មៅធំជាងកាត់ភ្នែក បន្តតាមចំហៀងកចុះមកកខាងមុខ (បង្កើតជាសំរងក), ផ្នែកផ្សេងទៀតនៃកមានពណ៌ទឹកក្រូចនិងសសៃខ្មៅៗចុះមកកញ្ចឹងក, ឆ្នូតចិញ្ចើមសធំក្រាស់ជាងនៅខាងក្រោយភ្នែក (ចំហៀងកខាងមុខរៀងប្រផេះ), ភាគច្រើនមានប្រផេះនៅលើទ្រូងនិងដើមពោះ ព្រមទាំងចំហៀងខ្លួនមានពណ៌ខ្មៅនិងអង្កត់ពណ៌ស ។ សត្វជំទង់៖ មិនទាន់មានកត់ត្រា ។ សំឡេង៖ សំឡេងការពារទីតាំងគឺមានជាស៊េរីពីទាបទៅខ្ពស់ឮ ព្រូៗៗ ហើយប្ដូរទៅជារន្ថើនជាប់គ្នា និងមានសូរខ្លាំង, និងប្ដូរទៅជាសូរកម្សត់ ភ្វីៗៗ រហូតដល់ ៧០ដង (មានរយៈពេលរហូតដល់ ២៣វិ.) ជួនកាលក៏មានជា វី វូ ដែរ ។ ទីជម្រក៖ ព្រៃស្រោងបៃតងជានិច្ច, ព្រៃពាក់កណ្ដាលស្រោង, ព្រៃឫស្សី, ព្រៃដុះលើកទីពីរ ។ រយៈកម្ពស់៖ ១៤០-៦០០ម. ។ របាយ៖ ដោយតំបន់ ។ រស់នៅពីមិនសូវសម្បូណ៌រហូតដល់សាមញ្ញនៅតំបន់ព្រំប្រទល់ភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ភាគឦសាននៃកូសាំងស៊ីន ។ បន្តពូជ៖ គ្មានឯកសារ ។

កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១២ កន្លងទៅនេះ មានក្រុមអ្នកទស្សនាសត្វស្លាបមួយក្រុមមកពីប្រទេសថៃ និងមានអ្នកអង្កេតសត្វស្លាបម្នាក់ពីមជ្ឈមណ្ឌល សំ វាសនា ដើម្បីការអភិរក្សសត្វព្រៃ បានប្រទះឃើញសត្វស្លាបមួយប្រភេទឋិតក្នុងអម្បូរ “ក្រលីងក្រឡូង” នៅក្នុងតំបន់ការពារ អាង ត្រពាំងថ្ម ឋិតក្នុងខែត្របន្ទាយមានជ័យ ដែលសត្វនេះមិនដែលមានហើយក៏មិនទាន់មានឈ្មោះជាភាសាខ្មែរនៅឡើយដែរ ។ សត្វនេះ មានឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេសថា Rosy Starling និងឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រជា Sturnus roseus ។ មានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់អ្នកវិភាគនិងជំនាញសត្វស្លាបនៅលើពិភពលោក ។ យើងបានថតរូបសត្វនេះដើម្បីជាភស្តុតាងទើបគេជឿថាវាពិតជាបង្ហាញខ្លួនលើប្រទេសកម្ពុជាមែន ។ ជាធម្មតាសត្វមាននៅ៖ (អាស៊ីអាគេ្នយ៍) ធ្លាប់ឃើញនៅប្រទេសថៃផ្នែក ខាងលិច, ពាយ័ព្យ, ខាងត្បូង និងផ្នែកកណ្ដាល និងនៅ ភាគពាយ័ព្យនៃជ្រោយម៉ាឡាយូ, សិង្ហបូរី, និងតុងកឹងខាងកើត ។ របាយ៖ បន្តពូជនៅ Palearctic ខាងលិច (អាគ្នេយ៍), ភាគកណ្ដាលផ្នែកខាងត្បូង, ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់, អាហ្វហ្កានីស្ថាន, ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសចិន, ក្នុងរដូវរងារមានឃើញនៅ អូម៉ែន, ប្រទេសឥណ្ឌាភាគខាង លិច, កណ្ដាល, និងខាងត្បូង, ព្រមទាំងក្នុងប្រទេសសិរីលង្ការ ។

រូបភាពខាងក្រោមបានមកពី OBC

Technician:        Hello. What can I do for you?

Customer:          I have been thinking about the ‘Love program’ it is quite interesting. Could you please tell me how to install the program?

Technician:        My pleasure. Are you ready to install?

Customer:          Umm…I’m not sure I don’t know much about computer but I think I am ready. What do I have to do before install the program?

Technician:        First of all you have to open your heart

Customer:          No problem but I currently running other programs too, is it going to be a problem if I am not closing them before install new program?

Technician:        What programs you are running at the moment?

Customer:          Let me check…there are ‘painful from the past’, ‘low self-esteem’, ‘jealousy’, ‘dissatisfaction’, and ‘anger’ programs. These are all program I’m running now.

Technician:        No problem. The ‘Love program’ will slowly fade ‘painful from the past’ from operating system. It will still be in your memory though but it will not disturb other program function, don’t worry.

For ‘low self-esteem’ program will be gone because one part of ‘Love program’ contains how to see value in you and create self-esteem in stead and it will be slowly replaced until the ‘low self-esteem’ gone for good

But you have to close the program ‘jealousy’, ‘dissatisfaction’, and ‘anger’ because these programs will block ‘Love program’ to install. Could you please turn off those programs I just mention?

Customer:          To be honest. I don’t know how to close those programs.

Technician:        ok. Follow my instruction please, you go to start menu then open ‘forgiveness’ program you have to run this program until all ‘jealousy’, ‘dissatisfaction’, and ‘anger’ has been totally erased

Customer:          ok. I will keep doing it. I can see the ‘Love program’ start installing itself now. Is it normal that the program install by itself?

Technician:        Yes. But don’t forget that this is only basic program you have to connect to other’s heart in order to upgrade your ‘Love program’ to a higher version

Customer:          Oops! There is an error message shows on the screen saying ‘the program can not connect to the outside’ what should I do?

Technician:        Don’t worry. It means that ‘Love program’ has been installed in your heart already but the program will not be able to use until you start to have ‘self-esteem’ and start to see value in you first and then you will be able to love others and start connecting to them.

Customer:          what I should do then?

Technician:        could you please move ‘self acceptable’ down then click on the file, it will show, ‘self forgiveness’, ‘seeing value in you’ and ‘knowing yourself limited and acceptable’

Customer:          yes I got them.

Technician:        ok. Then copy all those files into the directory ‘My heart’ the system will manage the problem files and correct the fault files but you have to delete ‘talking negative about yourself’ and ‘other judgement’ files from directory and please don’t forget to delete them in your recycle bin too to make sure that it is totally deleted from your directory and will not come back to cause distress in the future

Customer:          ok. Thank you for your help. There are so many new files show in ‘My heart’ now. ‘Smile’ is running on my screen, ‘peace’ and ‘pleasure’ and copying itself to ‘My heart’ is this normal?

Technician:        yes. It takes some time for someone but finally it will show at the appropriate time. Now you ‘Love program’ has been installed and running. There is one thing I would like to let you know before hang up ‘Love program’ is free software please share with the others. The “Love” you share with the others will not be the same to each individual and it will be passed on to another person and part of it will come back to you and then your ‘Love program’ will upgrade itself to higher version

Customer:          I will share this ‘Love program’ with the others. Can I have your name please?

Technician:        you can call me ‘Mind creator’ or ‘I am’ for short. Most people thought they have to do their heart check-up once a year in order to make sure that their heart is in a healthy condition but for someone like me (‘Mind creator’ or ‘I am’) would say you don’t need to do that as long as you keep on taking care of your ‘Love’ to maintain its daily practice that should be enough for your program to run for life.

I hope everyone who read this know how to install this program in you and wish you have healthy love and all the best in the relationship

ទីតាំង ៖ ខាង​កើត​ប្រាសាទ​ព្រះខ័ន ៣០០​ម៉ែត្រ តាម​ផ្លូវ​កៅស៊ូ
ច្រក​ចូល ៖ ចូល​និង​ចេញ​តាម​ច្រក​ខាង​ជើង
កាលបរិច្ឆេទ ៖ ពាក់​កណ្ដាល​ទី​២ នៃ​សតវត្ស​ទី​១២ និង​ដើម​សតវត្ស​ទី​១៣ នៃ​គ្រិស្តសករាជ
​រាជ្យ ៖ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧
ឧទ្ទិស​ជូន ៖ ព្រះពុទ្ធសាសនា​មហាយាន និង​​គ្រូ​ពេទ្យ​ទាំង​បី​ឋាន
រចនាបថ ៖ បាយ័ន

១. ប្រវត្តិ​ប្រាសាទ

ប្រាសាទ​នាគព័ន្ធ មាន​ទីតាំង​ឋិត​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​បារាយណ៍ “ជ័យតដាក” (Jayatataka) ដែល​បារាយណ៍​នេះ​មាន​ទំហំ​ស្មើ​នឹងទទឹង ៩០០​ម. និង​បណ្ដោយ​ប្រវែង ៣,៥០០ម ។ ប្រាសាទ​នេះ​សាងសង់​ឈរ​លើ​អ័ក្ស​តែ​មួយ​នឹង​ប្រាសាទ​ព្រះខ័ន​ ។ វា​ត្រូវ​គេ​សាងសង់​ឡើង​នៅ​លើ​កោះ​សិប្បនិម្មិត​​ដែល​មាន​ទំហំ ៣៥០ម. ក្នុង​មួយ​ជ្រុង​ៗ​ ព្រមទាំង​មាន​កាំជណ្ដើរ​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​និង​រចនា​ដោយ​បង្កាន់ដៃ ។ កំពែង​ដី​ ដែល​មាន​ប្រវែង ៣៤០ម. ក្នុង​មួយ​ជ្រុង បាន​ត្រូវ​គេ​សង់​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ ។ រូប​សំណាក​ដំរី​តូច​ៗ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​តាម​ជ្រុង​នីមួយៗ ប៉ុន្តែ​បច្ចុប្បន្ន​គ្មាន​នៅ​សេសសល់​នឹង​កន្លែង​ទៀត​ទេ ។
នាគព័ន្ធ​ជា​ប្រាសាទ​តូច​មួយ​ដែល​មាន​ស្រះ​ប្រាំ ស្រះ​តូច​បួន​នៅ​ជុំវិញ ស្រះ​ធំ​មួយ​​ដែល​សង់​នៅ​ចំ​កណ្ដាល ។ វា​ផ្ដល់​នូវ​ការ​ទស្សនាចរ​ដ៏​ស្រស់ស្រាយ​ដល់​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ ដោយសារ​លក្ខណៈ​ពិសេស​តែមួយ​គត់​របស់​វា ។ មាន​ជំនឿ​មក​ថា​វា​ជា​កន្លែង​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះពុទ្ធ​​ដែល​​បាន​ពន្យារ​ពេល​ចូល​​​និវ៌ាណ​នាម «ភេសជ្ជៈ​គុរុ»​​ ។ យោង​តាម​សម្ដី​របស់​លោក George Sodes, លោក Finot, និង​លោក Victor Goloubew បាន​ផ្ដល់​សម្មតិកម្ម​ថា “ស្រះ​ធំ​កណ្ដាល​គឺជា​តំណាង​ស្រះ «អនវតប្តៈ» ដែល​ជា​ស្រះ​បរិសុទ្ធ​នៅ​ភ្នំ​មេរុ​ ជា​ចំណុច​កណ្ដាល​នៅ​ពិភពលោក ។ ស្រះ​នេះ​បាន​ផ្ដល់​កំណើត​ដល់​ទន្លេ​ស័ក្ដិសិទ្ធិ​​ធំ​ៗ​ទាំង​​បួន​គឺ៖ «ទន្លេ​គង្គា, ទន្លេ​ព្រហ្ម​បុត្រ, ទន្លេ​យមនា, ទន្លេឥណ្ឌុ»​ ស្រះ​ទាំងអស់​នេះ​មាន​ទំហំ ២៥​ម.​ ក្នុង​មួយ​ជ្រុង​ៗ ដែល​នៅ​ប្រាសាទ​នាគព័ន្ធ​គេ​កំណត់​យក​រូប​សំណាក​មក​តំណាង​ឲ្យ​ទន្លេ​ទាំង​នេះ​ ហើយ​រូប​សំណាក​ទាំង​នោះ​គឺជា​តំណាង​ធាតុ​​ទាំង​បួន៖ «ធាតុ​ទឹក, ដី, ភ្លើង, ខ្យល់» (ធាតុ​ទឹក​តំណាង​ដោយ​ក្បាល​ដំរី​​នៅ​ទិស​ខាង​ជើង, ធាតុ​ខ្យល់​តំណាង​ដោយ​ក្បាល​សេះ​នៅ​ទិស​ខាង​លិច, ធាតុ​ភ្លើង​តំណាង​ដោយ​ក្បាល​តោ​នៅ​ទិស​ខាង​ត្បូង, និង​ធាតុ​ដី​តំណាង​ដោយ​ក្បាល​មនុស្ស​នៅ​ទិស​ខាង​កើត) ។ ស្រះ​អនវតប្តៈ ត្រូវ​បំពេញ​ដោយ​ទឹក​ក្ដៅ​ផុស​​ពី​ដី និង​ត្រូវ​បាន​គេ​គោរព​ណាស់​នៅ​ឥណ្ឌា ចំពោះ​អំណាច​នៃ​ការ​កែ​រោគ​របស់​ទឹក​នោះ ។ គោល​បំណង​ធំ​នៃ​ការ​កសាង​ប្រាសាទ​នេះ​គឺ​សម្រាប់​លាង​ជម្រះ​បាប​​ឬ​មន្ទិល​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​និង​សាសនិក​​ទាំងអស់​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ឥត​ហ្មង​កាល​ពី​សម័យ​កាល​នោះ ។

២. ទ្រង់ទ្រាយ​សំណង់

ស្រះ​ធំ​មាន​ទំហំ ៧០​ម៉ែត្រ​ក្នុង​មួយ​ជ្រុង​ ​មាន​ជណ្ដើរ និង​ហ៊ុមព័ទ្ធ​ដោយ​ស្រះ​តូច​រាង​បួនជ្រុង​ស្មើ​ចំនួន​បួន ។ កោះ​សិប្បនិម្មិត​រាង​មូល​តូច​មួយ​សង់​ក្នុង​កម្ពស់​១៥ ត្រង់​ទៅ​លើ មាន​គ្រឹះ​ជា​កាំ​ជណ្ដើរ​ថ្ម​ភក់​ប្រាំពីរ​ជាន់​ស្មើ​នឹង​ ៣.៥ម៉ែត្រ ទ្រ​តួ​ប៉ម​កណ្ដាល ដែល​មាន​បី​ថ្នាក់​រចនា​ដោយ​ផ្កា​ឈូក​នៅ​ខាង​លើ ។ ពី​ដើម​ប៉ម​កណ្ដាល​នេះ​បើ​ចំហ​នៅ​ទិស​ខាង​កើត ចំណែក​បី​ជ្រុង​ទៀត​ត្រូវ​បិទ​ខ្ទប់​ដោយ​រូប​សំណាក​ «អវលោកិតេស្វរ» និង​មាន​រូប​ចម្លាក់​លៀន​នៃ​សត្វ​ដំរី​តូច​ៗ​នៅ​លើ​​ជ្រុង​នីមួយៗ ។​
នៅ​លើ​ហោជាង​នៃ​តួ​ប៉ម​មាន​ពិពណ៌នា​ពី​ជីវិត​របស់​ព្រះពុទ្ធ៖
– ហោជាង​ខាង​កើត ៖ ព្រះពុទ្ធ​កាត់​ព្រះ​កេសា
– ហោជាង​ខាង​លិច ៖ ព្រះពុទ្ធ​ទទួល​ការ​ការពារ​ពី​នាគរាជ មុជ្ជលិន
– ហោជាង​ខាង​ជើង ៖ ការ​ចាកចោល​រាជវាំង​របស់​ព្រះពុទ្ធ
– ហោជាង​ខាង​ត្បូង ៖ ព្រះពុទ្ធ​ធ្វើ​សមាធិ​នៅ​ក្រោម​ដើម​ពោធិព្រឹក្ស​
តួ​ប៉ម​កណ្ដាល​ធ្លាប់​​បាន​កាច់​បំបាក់​ដោយ​ដើម​ជ្រៃ​ តែ​ត្រូវ​រន្ទះ​បាញ់​ដួល​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៣៥ ហើយ​បន្ទាប់​មក​ប៉ម​កណ្ដាល​នេះ​ត្រូវ​លោក Maurice Glaize ជួសជុល​សង់​ឡើង​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៨ ហើយ​លោក Henri Marchal ជា​ជាតិ​បារាំង​បាន​ធ្វើ​ការ​សម្អាត​ប្រាសាទ​នេះ​ទាំង​មូល​​ពី​ឆ្នាំ ១៩២២-១៩២៤ បូក​រួម​ទាំង​ទីធ្លា​និង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ទាំង​មូល ។

៣. តួ​ប៉ម​កណ្ដាល

តួ​ខ្លួន​នាគរាជ​ពីរ (នន្ទ និង ឧបនន្ទ) បាន​ឆ្វាយ​ជា​រង្វេល​ជុំវិញ​គ្រឹះ​កោះ​ ហើយ​កន្ទុយ​របស់​នាគ​ព័ទ្ធព័ន្ធ​គ្នា​នៅ​​ទិស​ខាង​លិច នេះ​ជា​ការ​សន្មត​ហៅ​ប្រាសាទ​នេះ​ថា «ប្រាសាទ​នាគព័ន្ធ» ។ តួអង្គ​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ស្រះ​ធំ​គឺ​ចម្លាក់​លោត​សេះ​ឈ្មោះ «ពលហ៍» កំពុង​ហែល​សំដៅ​កោះ​ព្រមទាំង​មាន​ឆ្លាក់​រូប​មនុស្ស​តោង​ខ្លួន​សេះ​ទាំង​មូល ។ សេះ​នេះ​ជា​ការ​និម្មិត​ខ្លួន​របស់​អវលោកិតេស្វារ​ ដើម្បី​ជួយ​សង្គ្រោះ​ឈ្មួញ​សំពៅ​​ឈ្មោះ «សិហាល» និង​សហសេវិក​របស់​គាត់​ពី​គ្រោះ​កំណាច ។ ពួក​គេ​បាន​លិច​សំពៅ​​នៅ​សិរីលង្កា ហើយ​ត្រូវ​ចាប់​ទុក​ជា​ចំណី​ដោយ​យក្ខិនី​​ដែល​មាន​ចង្កូម​វែង ។

៤. អគារ​តូច​ទាំង​បួន

អគារ​តូច​ទាំង​បួន​ជា​កន្លែង​ស្រោច​ទឹក ជម្រះ​មន្ទិល​និង​បាប​ឲ្យ​អស់​ពី​ខ្លួន ។ ពួកគេ​ត្រូវ​ដុស​ខាត់​ខ្លួន​ដោយ​ទឹក​ពិសិដ្ឋ​ដែល​ហូរ​ចេញ​ពី​ទរ​បង្ហូរទឹក តភ្ជាប់​ពី​ស្រះ​ធំ ។ ទរ​បង្ហូរ​ទឹក​​ទាំង​បួន​នេះ​មា​​​ន​លក្ខណៈ​ខុស​ៗ​គ្នា​គឺ៖
– ខាង​ជើង ៖ ជា​ក្បាល​ដំរី
– ខាង​ត្បូង ៖ ជា​ក្បាល​តោ
– ខាង​កើត ៖ ជា​ក្បាល​មនុស្ស
– ខាង​លិច ៖ ជា​ក្បាល​សេះ
ដំបូល​អគារ​តូច​ទាំង​បួន​នេះ​មាន​រាង​កោង​ក្រឡូម ដែល​មាន​លម្អ​ដោយ​ក្បាច់​ត្របកឈូក ។

ស្រះ​ខាង​ជើង ជា​ស្រះ​សម្រាប់​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ដែល​គេ​សន្មត​ថា​ទឹក​ចេញ​ពី​ក្បាល​ដំរី​​នេះ​បាន​បង្កើត​ទន្លេ​ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា​សម្រាប់​ប្រើ​លាង​បាប ។
ស្រះ​ខាងកើត ជា​ស្រះ​ហូរ​បង្កើត​ទន្លេ​ព្រហ្ម​បុត្រ​ ។ គេ​ជឿ​ថា​​ទឹក​ហូរ​ពី​ក្បាល​មនុស្ស​នេះ​ ជួយ​បង្កើន​ឫទ្ធិ​អំណាច​ មាន​ប្រាជ្ញា​ដូច​អង្គ​ព្រះពោធិសត្វ​ភេទ​ស្រី​នាម «ប្រាជ្ញាបារមីតា» និង​ផ្ដល់​ភាព​បរិសុទ្ធ​ដល់​មនុស្ស ។
ស្រះ​ខាង​ត្បូង តំណាង​អំណាច​ស្ត្រី តំណាង​អំណាច​របស់​ស្ដេច​សត្វ ។ ពេល​ចង់​បាន​​ឫទ្ធ​អំណាច​ចេញ​ច្បាំង​ឲ្យ​បាន​ជោគជ័យ​ គេ​​ធ្វើ​ពិធី​នៅ​ស្រះ​ខាង​ត្បូង​ ស្រះ​ដែល​បង្កើត​ទន្លេ​ឈ្មោះ «ឥណ្ឌុ» ហេតុ​ដែល​គេ​បង្កើត​ទន្លេ​ឥណ្ឌុ​និង​ក្បាល​តោ​នេះ ព្រោះ​តោ​នេះ​មាន​កំណើត​នៅ​ឋាន​ត្រៃត្រិង្ស ។ តោ​មាន​កំណើត​ចេញ​ពី​អណ្ដាត​ភ្លើង​កំហឹង​នៃ​ពួក​អាទិទេព​​​កួច​បញ្ចូល​គ្នា​​បង្កើត​បាន​ជា​សត្វ​តោ​មួយ​នាម «ទុគ៌ា» ។ ទទួល​ទាន​ទឹក​ពី​ក្បាល​តោ គេ​ជឿ​ថា​ទទួល​បាន​អំណាច និង​ពរ​ជ័យ​ពី​ព្រះនាង​ «ទុគ៌ា» ដែល​​នាង​បាន​សម្លាប់​យក្ស​ក្បាល​ក្របី​ឈ្មោះ «មហិង្សាសុរៈ» ។
ស្រះ​ខាង​លិច ទទួល​ទាន​ទឹក​ចេញ​ពី​ក្បាល​សេះ គេ​ជឿ​ថា​នឹង​ទទួល​បាន​អំណាច​អមត អំណាច​កម្លាំង​ដ៏​មហាសាល​នៃ​អង្គ​ព្រះពាយ ព្រោះ​សេះ​នេះ​មាន​កំណើត​នៅ​ឋាន​ទេវលោក ដែល​ព្រះវិស្ណុ​បាន​ប្រទាន​ទៅ​ព្រះពាយ​ធ្វើ​ជា​ជំនិះ ។ ទឹក​ស្រះ​ខាង​លិច​នេះ​ហូរ​បង្កើត​ជា​ទន្លេ​ «យមនា» ។

មិន​ដឹង​យ៉ាង​ម៉េច​ទេ ពុម្ពអក្សរ​ហនុមាន​ថ្មី​របស់​បង​ហុង វា​មិន​ប្ដូរ​មូសិកទន្ត (៉) ទៅ​ជា​ក្បៀស​ក្រោម​ឬ​ស្រៈ (ុ) ទេ។ ខ្ញុំ​បាន​ប្រើ​លើ MS Word, Excel, OpenOffice 3.2 ហើយ​ តែ​សុទ្ធតែ​គ្មាន​បាន​លទ្ធផល​ទាំងអស់ ។ មិន​ត្រឹម​តែ​មួយ​នេះ​ទេ សូម្បី​តែ​វាយ​យក​ស្រៈ​ពេញតួ​ជា​ជើង​ក៏​មិន​ចេញ​ដូច​ពុម្ព​ចាស់ៗ​ដែរ! មិន​ដឹង​ថា​ពុម្ពនេះ​បង​ហុង​ធ្វើ​ពិសេស​សម្រាប់​តែ​ប្រើ​បង្ហាញ​លើ​បណ្ដាញ​ឬ​យ៉ាង​ណា ។ មាន​នរណា​អាច​ជួយ​ស្រាយ​ចម្ងល់​ខ្ញុំ​បាន​ទេ? ជួយ​យក​តែ​បុណ្យ​ទៅ…!
(មើល​រូប​ភាព​ដែល​ខ្ញុំ​មាន​បញ្ហា)

បង​ប្អូន​ទាំងអស់​គ្នា​ពិត​ជា​ធ្លាប់​ស្គាល់​និង​បាន​ស្គាល់​ហើយ​ពិធីការនី​ដែល​លេចធ្លោរ​ជាងគេ​ប្រចាំ​ស្ថានីយ​ទូរទស្សន៍ CTN នាង​ យុគ ចិន្ដា ។ អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​និយាយ​នៅ​ទី​នេះ​មិនមែន​ស្អប់​ខ្ពើម​គាត់​ឬ​មើល​គាត់​ក្នុង​ផ្លូវ​អាក្រក់​ណាមួយ​ឡើយ! ខ្ញុំ​គ្រាន់តែ​និយាយ​ក្នុង​ន័យ​ស្ថាបនា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ! ជារៀងរាល់ពេល​ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​គាត់​បង្ហាញ​មុខ​លើ​កញ្ចក់​ទូរទស្សន៍ ខ្ញុំ​តែងតែ​សង្កេត​និង​ចាំ​ស្ដាប់​គាត់​និយាយ​ណែនាំ​ពី​កម្មវិធី​របស់ ហើយ​រាល់ពេល​ផងដែរ​ពេល​ដែល​គាត់​និយាយ​រៀបរាប់​ម្ដងៗ គឺ​ជា​ពេល​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​វិល​ខួរ​ដែរ! មិនដឹង​ថា​គាត់​និយាយ​យ៉ាង​ម៉េច​បាន​ជា​ត្រឡប់ត្រឡិន ក្បាល​និង​កន្ទុយ​ចូល​គ្នា រក​យល់​តាម​សម្រួល​មិន​បាន​សោះ! ពិបាកអី​ពិបាក​យ៉ាង​នេះ! ស្ដាប់​ខ្មែរ​និយាយ​ដូច​ជា​ពិបាក​ជាង​បរទេស​និយាយ​ខ្មែរ​ទៅ​ទៀត ។ មិន​ដឹង​ថា​គាត់​ធ្លាប់​បាន​មើល​កម្មវិធី​របស់​គាត់​ឡើង​វិញ​ដែរ​ឬ​អត់ ថា​គាត់​និយាយ​យ៉ាង​ម៉េច មាន​កាយវិកា​រ​យ៉ាង​ម៉េច?

កម្មវិធី​ប៉ុស្តិ៍​លេខ​២១

នៅ​វេលា​ម៉ោង ៣.៤០នាទី ថ្ងៃ​នេះ នៅ​ក្នុង​ការិយាល័យ​ខ្ញុំ​បាន​នាំ​គ្នា​ផ្អើល​ឆោឡោ​បាត់​ម៉ូតូ ។ បុគ្គលិក​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​បាន​ឃើញ​បុរស​ម្នាក់​ជិះ​ម៉ូតូ​ចេញ​ពី​ឃ្លាំង​ចត​ម៉ូតូ​ទៅ​ក្រៅ​តែ​គាត់​មិន​អាច​ស្គាល់​ថា​ជា​នរណា ។ គាត់​បាន​ទៅ​សួរ​ផ្នែក​ផ្សេង​ដែល​នៅ​ក្បែរ​គ្នា​ថា​មាន​នរណា​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ឬទេ ប៉ុន្តែ​គ្មាន​ចម្លើយ​ណា​បញ្ឈប់​ចម្ងល់​គាត់​ទេ ដោយសារ​គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​ចេញ​គ្រប់​ផ្នែក​ទាំង​អស់ ។ គាត់​បាន​រត់​ទៅ​មើល​នៅ​ចំណត​ឃើញ​ថា​បាត់​ម៉ូតូ​របស់​ខ្ញុំ ។ គាត់​បាន​រត់​ត្រឡប់​មក​សួរ​ខ្ញុំ​វិញ​ថា៖ “តើ​បង​ជិះ​ឡាន​មក​ឬ​ម៉ូតូ?” ខ្ញុំ​ឆ្លើយ​ថា​ម៉ូតូ គាត់​សួរ​ថា​ “បង​ជិះ​ខ្លួន​ឯង​ឬ​គេ​ជូន​មក?” ខ្ញុំ​ថា​ជិះ​ខ្លួន​ឯង ។ គាត់​កាន់តែ​ភ័យ រួម​នឹង​បុគ្គលិក​ស្រី​ម្នាក់​ទៀត​​និយាយ​លែង​ត្រូវ​ទាំង​ញញាក់ញញ័រ​ថា៖ “មូតូ​បង​បាត់​ហើយ!” គាត់​នាំ​គ្នា​រត់​រក​សោរ​ម៉ូតូ​ទៅ​តាម​ ខ្លះ​ទាញ​ទូរស័ព្ទ​បម្រុង​នឹង​ហៅ​តម្រួត​ព្រហ្មទ័ណ្ឌ ខ្លះ​ស្រែក​សួរ​ខ្ញុំ​ពី​ផ្លាកលេខ​ម៉ូតូ ។ ចលាចល​អស់​ប្រមាណ​ជា​២០នាទី ខ្ញុំ​ខ្លួន​ឯង​មិន​សូវ​ភ័យ​ទេ​តែ​វា​គិត​មិន​ឃើញ​ថា​ម៉ូតូ​ទៅ​ណា​គិតតែ​ពី​ឆ្លើយ​សំណួរ​គេ និង​ធ្វើ​តាម​សំណូមពរ​គេ ។ ក្រោយ​មក​ទើប​បុគ្គលិក​ម្នាក់​សួរ​រក​មនុស្ស​ប្រុស​ម្នាក់​ដែល​ជា​មគ្គុទ្ទេសក៍​សត្វស្លាប ទើប​ខ្ញុំ​ចាំ​បាន​ថា​ខ្ញុំ​ប្រើ​គាត់​យក​ម៉ូតូ​ទៅ​ចាក់សាំង​ឲ្យ​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​តែ​គាត់​រវល់​ហើយ​សោរ​ទៅ​បាត់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​ដែរ ។ រឿង​ឆ្គួត​បែប​នេះ​សង្ឃឹម​ថា​គ្មាន​កើតឡើង​លើ​អ្នក​ដទៃ​ទេ!
បន្ទាប់​ពី​ភ័យ​គ្រប់គ្នា​បែរ​ជា​ឈរ​សើច​យ៉ាង​កខឹក​ឡើង​វិញ ថែម​ទាំង​រៀបចំ​ផែនការ​បន្លាច​បុរស​កម្សត់​នោះ​ទៀត ។

សួស្ដី​អ្នក​ទាំងអស់​គ្នា កាល​ពី​គ្រាមុន ខ្ញុំ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​ថា​នឹង​បង្កើត​ពុម្ព​សិលាចារឹក​ខ្មែរ​បុរាណ​សម័យ​អង្គរ​ទី​៤ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​បាន​ដំណើរការ​ចំនួន ៣០%​ហើយ ។ ប៉ុន្តែ​ពេល​នេះ ខ្ញុំ​មាន​កង្វះខាត​ដោយ​សារ​គ្មាន​ឯកសារ​គ្រប់គ្រាន់​ស្ដី​ពី​វណ្ណយុត្តិ​ខ្មែរ​សម័យ​នោះ ដោយ​អាច​រក​ឃើញ​តែរបាទ/រេផៈ (៌) និង​វិរាម (៑) តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ខ្ញុំ​សូម​អំពាវនាវ​រក​ជំនួយ​ពី​អ្នក​ភ្នំពេញ​ដែល​មាន​បណ្ណាល័យ​ស្រាវជ្រាវ​ច្រើន ជាពិសេស​គឺ​បណ្ណាល័យ​សកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ ។

ពេល​នេះ​ខ្ញុំ​កំពុង​ឆ្លៀត​ពេល​បង្កើត​ពុម្ព​អក្សរ​សិលាចារឹក​ដើម្បី​ប្រើប្រាស់​តាម​តម្រូវការ​ខ្លះៗ ។ វា​នឹង​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​យូរ​ព្រោះ​ត្រូវ​គូរ​អក្សរ​ទាំងនេះ​ម្ដង​មួយៗ ហើយ​ដោយសារ​ខ្ញុំ​ពុំ​សូវ​មាន​ពេល​ច្រើន​ផង ។ មួយ​វិញ​ទៀត អក្សរ​ទាំង​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ស្មុគ្រស្មាញ​ណាស់​ដោយ​តួ​ខ្លះ​មាន​ដល់​ពីរ​ឬ​បី ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​ត្រូវ​បង្កើត​ក្ដារ​ចុច​ថ្មី​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ប្រហាក់ប្រហែល​ក្ដារចុច​យូនីកូដ​ខ្មែរ​បច្ចុប្បន្ន​របស់​ខ្មែរ​អូអែស​ដើម្បី​ដាក់​បញ្ចូល​រាល់​តួអក្សរ​ទាំង​នោះ ។ យ៉ាងណា​ក៏ដោយ ពុម្ព​នេះ​អាច​នឹង​ត្រូវ​ចោល​សំខ្យា​ខ្លះ​ដែល​ខ្មែរ​បុរាណ​ប្រើ​ខុស​គ្នា​ពី​បច្ចុប្បន្ន ដូច​ជា​លេខ​២០ មិន​មែន​ប្រើ​លេខ​ ២+០ ដូច​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ទេ ។