روح انگیز و مشیری دست به دست هم داده و در کوچه مرا له می کنند.

1. در یک مقاله-در انجمن زبان شناسان امریکا- آمده که انجیل تا سال 2009 به 2508 زبان ترجمه شده است. در همین سال عدد زبان های متفاوت جهان –که بشود مفهوم زبان را بر آن ها اطلاق کرد-6909 زبان تخمین شده است. 250 زبان مربوط خانوادۀ اندو-اروپایی می شود. مردم آسیا در مجموع به 2197 زبان سخن می زنند. به همین ترتیب اروپا مرکز 230 زبان است. 3.5میلیون نفر به 830 زبان زندۀ جهان صحبت می کنند.
2. از این ارقام «فَک آزار» اگر بگذریم، در جهانی که ما زیست می کنیم، 92 زبان پرنفوذ و قدرت مند وجود دارد. زبان های زنده، قدرت مند و پر گوینده. این 92 زبان غالبا زبان یک یا چندین کشور و ملیت است. زبان هایی که بخش عمدۀ ارتباط کلامی انسان ها از به واسطۀ آن برقرار می گردد.
3. چینایی در جهان بیش از یک میلیارد گوینده دارد. انگلیسی نیم میلیارد گویندۀ رسمی به اضافۀ این که تقریبا در نصف کشورهای جهان زبان بازار است. هندی 947، اسپانیایی 392 ، روسی 277، عربی 246، بنگالی 211، پرتگالی 190، مالایی و اندونیزیایی 159 و فرانسوی 129 میلیون گوینده دارد. به این ترتیب چینایی اولین و فرانسوی در این جدول دهمین زبان پرگویندۀ جهان است.
4. در مورد زبان های غنی ادبی جهان تفاوت دیدگاه بسیار است. علت اصلی اش نیز خودشیفتگی، راسیسم و مسایلی از این دست است. برای مثال گویندگان هر زبانی تلاش کرده اند برای زبان خود تاریخ بسازند و آن را با منابع قدیمی و اساطیر مهم جهانی پیوند بزنند. به هر روی، بسیاری از قصه های مهم و زیبای جهان که حتا در غرب بالیده، ریشه های چینی دارد. فوینتس در مقاله اش در مورد «آئورا…» سلف یک قصۀ غربی را به جاپان و سپس با پرسه زدن در کتاب خانۀ ملی پاریس به چین می رساند. یونان با ایلیاد و اودیسۀ همر بر فراز ادبیات قدیم ایستاده است. ولی کلی گرایی محض است اگر ما ادبیات جهان را به چند حماسۀ معروف حتا شاهنامۀ فردوسی محدود کنیم. دامن قصه های زیبای جهان که گاهی دستمایۀ ساخت غول های ادبیات منثور و شعر جهان را تشکیل داده اند از دهکده های امریکای لاتین تا جویبارهای هند و جنگل های شرق امتداد یافته است. هر دهکده و هر زبان هزاران قصۀ نفیس در دلش نهان دارد که گاه کشف یکی از آن ها، صدسال تنهایی به دنبال داشته است.
5. از دعوای بر سر ثروت ادبی-اساطیری هر زبان اگر بگذریم که ره به جایی نیز نمی برد، زبان های بسیاری است که در عصر حاضر در متن آن آثار ماندگاری در حوزۀ ادبیات و فرهنگ خلق شده است. ایرلند کشور کوچکی است. بخشی از آن انگلیسی زبان بوده اند. ولی سهم این کشور در نوبل ادبیات به «شش 6» می رسد. اولیس جیمس جویس زادۀ همین کشور است. کافی است شاهکارهای ادبیات انگلیسی را بخوانیم. شکسپیر به انگلیسی نوشت. مثل ویرجینیا وولف و ازرا پاوند و حالا سلمان رشدی. اما توجه داشته باشید که همین ادبیات انگلیسی جای اندک و حتا قابل اغماضی در ادبیات جهان دارد، وقتی پای غول های امریکای لاتین و اسپانیای زبان و شرق اروپا و روسی زبان به میان می آید.
6. آدم وقتی وارد «راه شیری غول های ادبیات جهان» می شود، فارسی را به تمامی از یاد می برد. گویی زبان فارسی، یکی از 62 ماه (اقمار) مشتری است. حالانکه این منظومه هزاران بار بزرگتر از سیارۀ مشتری است و در آن اقمار مشتری حتا به حساب «سیاهی نوک قلم بر صفحۀ کاغذ» نیز نمی آید.
7. قرآن به سیاحت در زمین تأکید می کند. آدمی وقتی در حصار تنگ خانه است، جهان را همان حصار تنگ تفسیر می کند و خودش را مرکز آن می داند. اما وقتی کنار پنجره می ایستد، آدمیانی شبیه خود و حتا شیک تر از خود و خانه های بیشتری را به چشم می آورد. وقتی کشورش را ترک می کند، جهانی دیگری کشف می کند. نمی خواهم بگویم فارسی را باید به مسیر زبان های مرده هدایت کرد. زبان فارسی برای ما که به آن سخن می کنیم، شکر است. تمام منظومۀ فکر ما با آن سامان می یابد و فرو ریختن ساختار فکر مان حتا مقدور نیست. ولی فارسی را مرکز جهان دانستن نیز خطاست. واقع این است که فارسی زبانی است مثل دهها زبانی دیگر که انسان های مانند ما با آن حرف می زنند.
8. فارسی گرایی مفرط، مثل قوم گرایی منتج به فاشیسم می شود. از دلش نازیسم بر می خیزد و خوی هتلری تمام فکر آدمی را در می نوردد. منطقی تر آن است که به خودمان رخصت بدهیم زبان های مسیر طبیعی شان را بپیمایند. در این مسیر زبان هایی می بالند و زبان های نیز از دم می مانند. چسب زدن واژه ها به دامان خود یا پارسی را پاس داشتن، زوال زبانی را که در فقدان واژگان و ادبیات دست و پا می زند، به تأخیر نمی اندازد. بهتر است به جای آن، از تعامل میان زبان ها سود جوییم و برظرفیت زبانی بیفزاییم که در جهان مدرن، گوینده اش با آن به شدت احساس کمبود می کند.

*

مقالۀ است به نام How Many Languages Are There in the World? در انجمن زبان شناسان امریکا. باقی آمار را با جست و جویی در انترنت می توان به دست آورد.

روزنامۀ جامعۀ باز، ویژه نامه ای به نشر رسانده است، در مورد نسل کشی سال 1377 طالبان در مزارشریف، مرکز ولایت بلخ. این ویژه نامه به دلیل این که نخستین کار یک رسانه ای افغانستانی درمورد نسل کشی در این کشور است، اهمیت بسزایی دارد. وقت داشتید بخوانید. برای خواندن روی ویژه نامه کلیک کنید

من نیز مقدمۀ در این مورد نوشته ام:

افغانستان سر زمین وقوع فجایع وحشتناکی بوده است. در این سر زمین بیش از هرچیزی انسان به مسلخ کشانده شده و نابود شده است. تاریخ قدیم و جدید این کشور همزاد و همراه است و با کشتارهای ویرانگر و غیر قابل اغماض. به موازات کشتار و قتل عام، فراموشی نیز ریشۀ عمیقی در این کشور دارد. همه، همیشه آنچه را بر ما رفته، فراموش می کنیم. سخن از یک اتفاق معمولی و روزمره نیست. طی سالیان دراز، عادت کرده ایم، همه چیز را فراموش کنیم. از اتفاق های بزرگ و بنیان برانداز تا حوادث جزئی و کوچک.
در زمانی که جنایتکار نیروی مسلط جامعه است و سخن گفتن از فاجعه و به یادآوردنش عین جرم، طبیعی ترین کار سکوت است. سکوتی مرگبار و ویران کننده. اما سکوت و ایستادن در برابر آگاهی از عمق فاجعه، هزاربار دشوار تر از به تیر بسته شدن و تکه تکه شدن است. به همین دلیل، انسان محکوم برای آنکه از یک سو با شرایط حاکم تمکین کند و از سوی دیگر هر بار با مرور امر انضمامی فاجعه، هزار بار نمیرد، فراموشی را ابزار زیستنش کرد. زیستن در جهان فراموشی، انسان محکوم را اندکی آرامش می داد. تن فرسوده و روان رنجور محکوم در وادی فراموشی، اندکی می آسود. به همین دلیل، در بادی امر، فراموشی، آگاهانه و چونان ابرازی برای دوام آوردن، در دستور کار انسان محکوم قرار گرفت. رفته رفته فراموشی رویدادهای وحشتناک و ویران کننده، تبدیل به عادت شد. عادتی که سالهاست انسان محکوم افغانی به آن خو کرده و دل کندن از آن به امر محال می ماند. فراموش کردن کشتار و کله منارها و اجساد انباشت شده روی هم، دشوار بود. اما در حال حاضر دل کندن و عبور از فراموشی درست به همان اندازه برای انسان افغانی سخت شده است. علت های فراوانی این دشواری را توجیه می کند. ترس از تکرار دوباره و حمل بر قوم گرایی ابتدایی ترین توجیه آن است.
تجربۀ انسان های محکوم در دیگر کشورها نشان داده است، بازخوانی واقعی فاجعه به جلوگیری از وقوع دوبارۀ آن کمک می کند. برای عبور از مرحله ای که در آن امکان وقوع دوبارۀ کشتار و جنایت متصور است، جز با یادآوری از فجایع گذشته، ممکن نیست. شرط اول گذار به اخلاقی سازی جامعه و سیاست و سازوکار قدرت، یادآوری است. اگر فراموشی ابزاری برای دوام آوردن در فضای خفقان و ترور بود، یادآوری به همان میزان برای عبور به فضای سالم و بازسازی حیات اخلاقی دوباره، راهگشاست. این تصور که بتوان با فراموشکاری، گذشته را قبر کرد و از آن گذشت، خطاست و همواره پیامدهای ناگواری داشته است.
یادآوری و بازخوانی فاجعه برای آن که مسیر اصلی اش را بپیماید، نیازمند سازوکارهای خاص خود است. در بازخوانی فاجعه الزام اصلی، ارزش به کرامت بدن و نفس انسان است. در بازخوانی تاریخی فاجعه، برای روایت گر، انسان مهم است. انسان هایی که زندگی شان ویران شد، بدن های شان تکه تکه شد و روان و روح شان را زنده زنده آتش زدند. در این نوع روایت، سخن از انسان فارغ از هویت های تباری و خونی اش است. سخن از نسلی یا جامعه ای که روزگاری نابوده شده است. مورد خشم قرار گرفته است و حداقلی ترین امکان های زیست انسانی، هر فرد جامعه را وادار می کند، به آن ها رحم کند و از آن ها دلجویی شود. فارغ از وجه اخلاقی بازخوانی فاجعه، کاربرد سیاسی آن است. جامعه نمی تواند تا ابد بسوزد و بستر خلق و وقوع فاجعه باشد. برای عبور از چنین امکانی، ضرورت بازخوانی آگاهانه و دقیق فاجعه حتمی است. چرا انسان ها کشته شدند؟ چرا فاجعه روی داد؟ چرا کسی برای جلوگیری از آن کاری نکرد؟ امکان های بروز دوبارۀ آن چه است؟ و هزاران اما و چرای دیگر به شمول این که «اکنون چه کاری می توان کرد تا دیگر فاجعه ای صورت نپذیرد؟»
روح بیمار جامعه جز با ادای احترام به قربانیان فاجعه، درمان شدنی نیست. ماباید یاد بگیریم از گذشته یاد کنیم. به قربانیان آن مدیون باشیم و برای قربانیان ادای احترام کنیم و در برابر شان زانو بزنیم. چه فرقی می کند اگر به جای عاملان فاجعه که شاید نباشند، دستکم برای عبور از آن، ما از قربانیان عذر بخواهیم و وضعیتی که بر آن تحمیل شده را چونان یادگاری فراموش ناشدنی، به یاد بسپاریم. آینده جز با برخورد عادلانه در برابر امر گذشته، خالی از حق و انسانیت و اخلاق خواهد بود.
خاطرات ظلمت، بازخوانی و روایت فاجعه ای است که شانزده سال پیش در مزارشریف روی داد. فاجعه ای که مصداق عینی نسل کشی بود و زخم های قربانیانش هنوز التیام نیافته است. فاجعه ای که هزاران انسان را سر به نیست کرد، کودکان را آوارۀ کوه و دشت ساخت، زنان را تا مرز زاهدان و بلوچستان کشاند. فاجعه ای که خارج از کشتار، سویه های وحشتناک دیگری نیز داشت. به یغما رفتن هزاران زندگی یکی از آن ها بود. مهاجرت سیل آسای انسان های فراری، روی دیگر آن بود. افتادن از کوه های مرزهای پاکستان و ایران و شکنجه های بی امان این فرار و زیستن در کشور بیگانه و درد بیکاری و فقر و مهاجرت، سوی دیگر این فاجعه بود. تن های فراوانی نابود شدند. روان های فراوانی از هم پاشیدند. انسان های بسیاری علی رغم زنده ماندن، ویران شدند، تباه شدند و تا امروز بار تباهی شان را به دوش می کشند. ادای احترام به نسلِ فاجعه، کمترین کاری است که برای آرام ساختن وجدان عمومی معذب مان می توانیم انجام دهیم. خاطرات ظلمت، نخستین کار جدید یک رسانه برای مکتوب سازی حجم و نوع جنایت است. تا نسل من و پس از ما، از خواندنش غفلت نورزند و فراموش نکنند که یکی از الزامات زیستن مسوولانه و کرامت مند، یادآوری از حجم فاجعه و دلجویی از قربانیان و التیام زخم های شان را همراه دارد.
خاطرات ظلمت، روایت شب های تارِ یک نسل است که در دو بخش تهیه شده است. یکی، برخورد علمی و جامعه شناختی با این فاجعه و ضرورت و اهمیت بازخوانی آن، چرایی ها و عوامل وقوع آن. دومی، روایت راویانی است که از آن فاجعه و رویدادهای پیشتر از آن، خاطرات شان را بازگفته اند. یادداشت های ملک شفیعی، حبیبه سوسن، مختاروفایی و شیخ طاهر شامل بخش دوم و از قضا خواندنی تر اند.

یادداشتی از من را در مورد شروع دوباره کارزار انتخابات در افغانستان در نگاه سوم بخوانید.

گزارشی از من در مورد اعتراض پناهجویان افغان در ترکیه، آنکارا

در روزنامۀ جامعۀ باز بخوانید.

آب باریک بدخشان زیر آوار شد. کرزی امروز رفته برای ابراز همدردی به این منطقه

شرح بیشترش را در این جا بخوانید.

این یادداشت پیشتربرای دوهفته نامه پرسش نوشته شده بود و در آن دوهفته نامه، نشر شده است. 

زندگی واقعی او نیز مانند آفریده‌هایش، اکثرن در مرزی میان خیال و عینیت در نوسان بودند. البته برای خوانندۀ عادی آثار او که از «صدسال تنهایی» شروع می‌کند و تا می‌خواهد «خاطرات روسپیان سودا زدۀ من» را بخواند، دلش پیش ارسولاست و ملکیادس و آن سرگذشت عجیبش. تخیل شفاف و قدرت‌مند او مثالی بود و مایۀ تعجب بسیاری از شخصیت‌های تأثیرگذار جهانی. کسی که ماکوندو را ساخت با تمام عشق و فریب و درد و خشونتی که تقدیر تاریخی هر انسانی است در این سرای رنج. باری او در داستان خاطره دلبرکان غمگین من یا همان خاطرات روسپیان سودا زدۀ من، نوشت که در شب جشن تولد نود سالگی‌اش خواست عشقی دیوانه وار را تجربه کند. از بس خواننده میان واقعیت و خیال و وجود و وهم در آثارش گم می‌شود، کم نبودند شاید کسانی که واقعا انتظار داشتند، نویسندۀ نام بردار کلمبیایی، جشن نود سالگی‌اش را هم درمیان شور و شادی هواخواهانش برگزار کند. اما گویا به رغم تمام بخت‌یاری‌هایش در تمام سال‌هایی که زیسته بود، دستکم در این مورد، دیگر بخت یار او نبود. درست سه سال مانده به جشن نود سالگی‌اش، جهان با خبر سرد و سنگینی رو به رو شد.

مارکز جوان به رغم مشکلات اقتصادی، اما صدسال تنهایی را آفرید

گابریل خوزه گارسیا مارکز، نویسندۀ نام بردار آمریکای لاتین، بیست و هشتم حمل در سن هشتاد و هفت سالگی، درگذشت. صبح پنج‌شنبه، بیست هشت حمل ام‌سال، این خبری بود که مردم آمریکای لاتین، اسپانیای زبان‌ها، کلمبیایی‌ها، مکزیکی‌ها و حتا در این سر دنیا، خوانندگان جوان افغانستانی‌اش را شوکه کرد. به همین دلیل، در دو سه روز گذشته، با موجی از ابراز همدردی و دریغ و حسرت در میان زبان‌ها و ملت‌های مختلفی بودیم.

گابریل گارسیا مارکز، در ششم مارچ 1927، در دهکدۀ آرکاتاکا در شهر سانتا مارا، منطقۀ در کلمبیا، به دنیا آمد. در سال 1941، نخستین یادداشت‌های روزنامه‌ای اش را در یک روزنامۀ محلی منتشر کرد. سپس در سال 1947، در رشته حقوق در دانشگاه بوگوتا تحصیل کرد. سرگذشت یک غریق، ظاهرن نخستین تلاش او برای ورود به دنیای داستان بود که در همان روزنامۀ محلی به صورت پاورقی چاپ می‌شد. گابریل از همان ابتدا، مسیرش را مشخص کرد. او در سال‌های روزنامه‌نگاری‌اش نیز، سعی کرد با خبرنگاری داستانی و تحقیقی، خودش را به ایده‌ای که داشت، نزدیک کند.

پسان‌تر با ال‌اسپکتادور، روزنامه ای آزادی طلب، هم‌کاری‌اش را شروع کرد. هم‌کاری در این روزنامه، برای او فرصت کم‌مانندی را به دست داد که بتواند در کشور‌های گونگونی سفر کند. به رم رفت، سر زمین دانته با کمدی اللهی‌اش و از آن‌جا به سرزمین رمان قرن هجده و نوزدهم میلادی، پاریس، سفر کرد. نخستین جرقه بر اندام مارکز را کافکا انداخته بود. با مسخ. نویسنده‌ای که هر چقدر از زمان خلق آثارش دور می‌شویم، به بلندی‌اش بیش‌تر آگاهی می‌یابیم. و تنها از دور نظاره کردن به او، برای ما امکان مشاهده اش در سطح وسیع‌تری را بدست می‌دهد. از همین رو، سفر به سرزمین کافکا، شاید برای مارکز آتش نوشتن را روشن کرده باشد.

در میان سال‌هایی 1955 تا 1961، به کشورهای بلوک شرق اروپا، سفر کرد. آن‌طور که می‌دانیم او متمایل به چپ بود. از میان نسلی بر خواسته بود که سال‌ها و قرن‌ها سنگینی استعمار و هجوم ماجراجویان و یابندگان طلا را بر دوش می‌کشیدند. پس چپی بودن او چندان هم مایۀ تعجب نیست و دشمنی‌اش با سنت استبداد و حاکمیت توتالیتر. شاید سفرش در کشورهایی شرقی اروپا هم ریشه در همین نگاهش داشته باشد. هر چه بود، سفرهای او به کشورهای مختلف، بر تجربه‌ها و درکش از روابط پیچیده زیست اجتماعی که نخستین گام برای آفرینش در حوزۀ ادبیات است، کمک شایانی کرد.

بیل کلنتون، رییس‌جمهور پیشین ایالات متحدۀ آمریکا در پیامی به مناسبت درگذشت مارکز گفته بود: «ازبیشاز 40 سالپیشکه «صدسالتنهایی»  راخواندم،همچنانمسحورتخیلبی‌همتا،شفافیتذهنوصداقتاحساسیاوهستم. اورنجوشادیمشترکماانسان‌هارا،همدرفضایواقعیوهمجادویی،مسخرکردهاست. مفتخرمکهبیشاز 20 سالبااوسابقه‌ دوستیداشتموقلببزرگوذهندرخشانشرامی‌شناختم».البته این تنها کلنتون نبود که مسحور کنندگی و شگفت‌انگیز بودن «صدسال تنهایی» را اعتراف کند. از ماریو بارگاس یوسای پیرویی که خودش نیز بردن نوبل ادبیات را در کارنامه‌اش دارد، تا نویسنده صاحب نام برزیلی، پایولو کوئیلو، همگی مارکز را با صدسال تنهایی اش تحسین می‌کنند.

گابریل مارکز، نوشتن رمان صدسال تنهایی را در سال 1965 شروع کرد. دو سال زمان برد تا «سرهنگ خوزه آرکادیو را در برابر جوخه اعدام قرار بدهد». در سال 1967 این رمان در پایتخت آرجانتین، بوینس آیرس، منتشر شد. پس از انتشار، صدسال تنهایی، توجهی بسیاری از منتقدان را به خود جلب کرد. او با این رمانش، گام مهم یا آخری را در معرفی ریالیسم جادویی برداشت. صدسال تنهایی، هر چند که دوسال از پربار ترین و بهترین روزهای زندگی مارکز را درگیر خود کرد، اما در مقایسه با نام و اعتباری که برای او حاصل کرد، واقعن اندک بود. این رمان به زودی در میان خوانندگان، شهرت عام یافت. گفته می‌شود به بیست و پنج زبان دنیا ترجمه شد و بیش از سی میلیون نسخه از آن در بازارهای جهان به فروش رفت.

صدسال تنهایی، مرزها را شکافت و با عبور از آمریکایی لاتین تا شرق آسیا رسید. برای خوانندگان فارسی زبان رمان نیز، صدسال تنهایی از شاهکار هایی است که باید خواند و در وهم و واقعیت آن، غرق شد. این رمان علاوه بر شهرت و اعتباری که به نویسنده اش بخشید، در سال 1972 با آن برندۀ جایزۀ «Romulo Gallegos» شد و ده سال پس از آن، در سال 1982، مارکز جایزۀ نوبل ادبیات را به دلیل خلق آن، به خانه برد.

علاوه بر کافکا که او را به ادبیات و داستان کشاند، بالزاک، جمس جویس، دکینز، ویرجینیا وولف و البته تولستوی و داستایوفسکی، بر او اثر گذاشته اند. با این حال، او به زودی توانست به سبک و سیاق خاص خودش دست یابد و ریالیسم جادویی را برای نوشتن برگزیند. روشی که بسیاری از نویسندگان به خصوص آمریکای لاتین، آن را پذیرفتند. هرچند که برخی منتقدان باور دارند که نباید تمام آثار مارکز در سبک ریالیسم جادویی بازشناخت، اما تردیدی نمی‌توان داشت که این سبک، اصلی‌ترین روش او برای آفرینش داستان بوده است.

گارسیا مارکز، برای نوشتن «پاییز پدرسالار» به اسپانیا رفت تا از نزدیک روی دکتاتوری فرانکو و استبدادش، تحقیق کند. نوشتن آن را از 1968 شروع کرد سه سال زمان برد تا روانه بازار کتاب شود. عشق سال‌های وبا، از دیگر رمان‌های معروف مارکز است که برخی منتقدان آن را در کنار صدسال تنهایی قرار می‌دهند. خاطرات روسپیان سوا زدۀ من، دیگر کسی به سرهنگ نامه نمی‌نویسد، ساعت شوم، گزارش یک مرگ، زایران غریب، از مهمترین آثار مارکز اند.

علاوه بر نوشتن رمان و داستان کوتاه، گفته می‌شود مارکز در کنار نورمن میلر و تام وولف، از تأثیرگذارترین نویسندگان بر ادبیات غیر داستانی نیز می‌باشد. او سبک و سیاق جدیدی در روزنامه‌نگاری پایه ریزی کرد که به روزنامه‌نگاری نوین، شهرت یافته است. سابقه بلند روزنامه نگاری او در آمریکایی لاتین به او این امکان را می‌داد که حوادث غیر داستانیِ رواییِ مانند «داستان ملوانی رسته از امواج» و «گزارش یک مرگ» را بنویسد.

هر چند مارکز مجبور شد سی سال تمام به دلیل تحت تعقیب قرارگرفتنش، دور از کلمبیا و در مکزیک زندگی کند؛ اما او از خوش‌بخت ترین نویسندگان قرن بیستم بود که خودش احترام و عظمتش را دید. مردم او را از سر دوستی، گابو صدا می‌زدند. در سال 1999 مرد سال آمریکای لاتین شناخته شد. در اوج شهرت و محبوبیتش در سال 2000، کلمبیایی‌ها با ارسال درخواست‌هایی، از او خواستند که ریاست‌جمهوری کلمبیا را بپذیرد. چیزی که در تاریخ سیاست و قدرت، کم مانند است. اما او به تمام درخواست‌های مردم کلمبیا پاسخ منفی داد و هم‌چنان یک رمان نویس باقی ماند.

«Vivir Para» اولین جلد از سه‌گانۀ شرح حالش، در سال 2002 چاپ شد و عنوان پرفروش ترین کتاب را درمیان کشورهای اسپانیایی زبان کسب کرد. پس از آن که در سال میان سال‌های 1999 و 2000، به داشتن سرطان، پی برده بود؛ کوشید آن را بنویسد. «زنده ام تا روایت کنم» نسخۀ انگلیسی این اثر بود که در سال 2003 وارد بازار کتاب شد. پس از آن آخرین کتابش در سال 2004 چاپ شد. سالی که دیگر مارکز از دید عموم غایب بود و بازار شایعه گرم. در طی دستکم چهارده سال گذشته، چند بار او را کشتند. گاهی خبر مرگش در روزنامه ای نشر می‌شد و زمانی در تویتر، از پیوستن او به ابدیت خبر داده می‌شد. اما او پس از آخرین باری که دست به قلم برد، ده سال دیگر نیز در این جهان اسرار آمیز زیست. با رنج بردن از سرطان و کهولت سن و آلزایمر. برای کسی که عشقش نوشتن باشد، دشوار است که ده سال ننویسد. او سرانجام در سال 2014، درست در هشتاد و هفتمین بهار زندگی‌اش، مرد و این امید که جشن تولد نودسالگی‌اش را آیا در کنار «رزا کابارکاس»، آن مشتری دار خوش برخورد با لب‌خند موذیانه اش، جشن می‌گیرد یانه؟ را منتفی ساخت. مرگ او، مرگ نسلی از نویسندگان آمریکایی لاتین است که در دگرگونی ادبیات جهان سهم بارزی داشتند. خدای ماکوندو، عشق سال‌های وبا و خدای ریالیسم جادویی مرد. اما به راستی، خدایان هم می‌میرند؟