Οι ημιμαθείς του ακραίου κέντρου είναι απερίγραπτοι. Δεν φτάνει που πλασάρουν φύκια για μεταξωτές κορδέλες, αφήνουν και το δηλητήριο της ιδεοληψίας τους. Ο Στάθης Καλύβας (στο The Book’s Journal, τχ. 172, Ιανουάριος 2026), με αφορμή το νέο του βιβλίο για την πολιτιστική παραγωγή επί χούντας, μας λέει το αυτονόητο ότι όντως υπήρξε και ότι έχει κατηγορηθεί που το αναδεικνύει. Τι πρωτότυπο! Όλοι ξέρουμε ότι και εκδόσεις υπήρχαν και συγκροτήματα και ποιοτικοί σκηνοθέτες. Και εκεί που «γκρινιάζει», να και η μπηχτή: «Μία ενδεχόμενη αναβίωση του φασισμού στο προσεχές μέλλον σίγουρα δεν θα έπαιρνε την παρωχημένη, έπειτα από μισό αιώνα, μορφή ούτε ενός στρατιωτικού πραξικοπήματος ούτε μιας χούντας συνταγματαρχών. Αντίθετα, θα ενδυόταν άλλες, πολύ πιο «σύγχρονες» αμφιέσεις, από τη γοητευτική εμφάνιση ενός ελκυστικού ινφλουένσερ ως τη σεπτή μορφή μιας χαροκαμένης μάνας«…..
Moroccan politician and military leader Abd el-Krim (1882-1963), President of the Republic of the Rif, circa 1925. (Photo by Paul Popper/Popperfoto via Getty Images)
Λέγεται ότι οι ανταρτικές τακτικές του Αμπντ-ελ-Κριμ αλ-Χαταμπι επηρέασαν αρκετούς διάσημους επαναστάτες, όπως τον Χο Τσι Μινχ και τον Μάο Τσε Τουνγκ. Υπάρχουν στοιχεία ότι ο Τσε Γκεβάρα εφάρμοσε εξίσου τουλάχιστον μερικές από τις τακτικές και τις μεθόδους που επινόησαν οι Ριφις. Άλλωστε, ο Αλμπέρτο Μπάγιο, ο πολύ σεβαστός εκπαιδευτής ανταρτών του Τσε, είχε πολεμήσει κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του καριέρας για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα εναντίον των Ριφις. Ο Κάστρο, ένα ακόμη πρότυπο για τον Τσε, αναφέρει στη βιογραφία του ότι διάβασε για τη μάχη του Ανουάλ, μια από τις πιο επιτυχημένες επιθέσεις εναντίον των Ισπανών που ξεκίνησε ο Αμπντ-ελ-Κριμ το 1921. Υπάρχουν επίσης ισχυρισμοί ότι ο Τσε είχε συναντήσει τον Αμπντ-ελ-Κριμ το 1959 στο Κάιρο. Ο Κάστρο δεν αναφέρει ότι είχε συζητήσει με τον Τσε οτιδήποτε για τα αναγνώσματά του για τον Πόλεμο του Ριφ, αλλά δηλώνει σαφώς ότι ο Μπάγιο δίδασκε στο στρατόπεδό του ανταρτικές μεθόδους που είχε συναντήσει κατά τη διάρκεια των αποστολών του στο Μαρόκο.
Ωστόσο, ούτε ο Bayo ούτε ο Che (ούτε οι βιογράφοι τους) αναφέρουν ότι κάποια από τις τακτικές που διδάχθηκαν κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης προερχόταν από την εποχή του αγώνα του Abd-el-Krim. Το μόνο άτομο που επαινέθηκε και από τους δύο άνδρες είναι ο Νικαραγουανός ηγέτης των ανταρτών Augusto César Sandino. Ο Μοχάμεντ Αμπντ-Ελ-Κριμ Αλ-Χατάμπι υπήρξε σύμβολο σε όλο τον κόσμο για την έναρξη εκτεταμένης οργανωμένης αντίστασης, αρχικά εναντίον των ισπανικών και στη συνέχεια των γαλλικών αυτοκρατορικών δυνάμεων κατά τα έτη 1921 έως 1926.
Πόσο σημαντικό είναι για την αξιολόγηση μας αυτού του προσώπου ότι μεγάλωσε με τη γιαγιά του γιατί η μητέρα του ήταν οπιομανής και ζούσε σε ένα αυτοκίνητο, κάνοντας χρήση ηρωίνης ή ότι με τον πατέρα του δεν είχε καμία σχέση;
Ίσως είναι πιο σημαντικό να δούμε αυτούς που τον επηρέασαν ιδεολογικά. Κατ’ αρχήν, τον επενδυτή στη Silicon Valley Peter Thiel, για τον οποίον το πρόβλημα της σύγχρονης φιλελεύθερης δημοκρατίας βρίσκεται στα πανεπιστήμια, στα ΜΜΕ και στην πολιτιστική βιομηχανία, που λειτουργούν ως μηχανές κομφορμισμού, απομακρύνοντας κάθε σκέψη ή ιδέα δεν τους είναι συμπαθής.
O JD Vance το 2013 διάβασε το βιβλίο του πολιτικού επιστήμονα Charles Murray, Coming Apart, όπου αποδεικνύεται πως «η αμερικανική εργατική τάξη έχει βιώσει κοινωνική και οικονομική παρακμή από το αποκορύφωμά της τη δεκαετία του 1950. Στο κατώτερο άκρο της (το κατώτερο 30%) έχει γίνει μια μεγάλη κατώτερη τάξη, ανίκανη να εφαρμόσει λογικά σχέδια ζωής, βιώνοντας μία αυξανόμενη κοινωνική αποδιοργάνωση. Η φθίνουσα αξία των βιομηχανικών δεξιοτήτων ενόψει του αυτοματισμού με τη βοήθεια υπολογιστή, η ραγδαία πτώση της αμερικανικής ανταγωνιστικότητας και η μετατόπιση θέσεων εργασίας σε μη συνδικαλιστικές πολιτείες και σε χαμηλόμισθους εργαζόμενους στο εξωτερικό, σε συνδυασμό με τις απώλειες θέσεων εργασίας στην εγχώρια αγορά, έχουν προκαλέσει προβλήματα στην εργατική τάξη» (Review by R. Glotzer, Book Review: “Coming Apart: The State of White America 1960-2010”, National Council of Family Relations).
Ένα άλλο πρόσωπο που άσκησε επιρροή στην πολιτική ωρίμανση του JD Vance είναι ο πρώην λογογράφος του G.W. Bush, o David Frum. Είναι πολύ χαρακτηριστική η επισήμανση του σε ένα διάλογο στο περιοδικό The Atlantic: “ Λοιπόν, σε μια παράξενη ανατροπή της ιστορίας – δεν θα θυμηθώ τώρα τον αριθμό για την απασχόληση – αλλά κατά την πρώτη θητεία Trump περίπου 50.000 άνθρωποι εργάζονταν στην αμερικανική βιομηχανία άνθρακα. Δεν ήταν μόνο οι ανθρακωρύχοι, αλλά όλοι: λογιστές, όλοι. Που ήταν λιγότεροι, εκείνη την εποχή, από όσους εργάζονταν ως αδειούχοι εκπαιδευτές γιόγκα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά νομίζω ότι Trump είχε τόσο μια κυνική άποψη ότι αυτοί ήταν ο λαός του, οι ψηφοφόροι του, όσο και μια ρομαντική άποψη ότι αυτό είναι το είδος της εργασίας που πρέπει να κάνει ένας άνθρωπος. Δεν θα έπρεπε να χαμογελάει πίσω από έναν πάγκο. θα έπρεπε να βρίσκεται στα έγκατα της γης, σκάβοντας επικίνδυνα έναν περιβαλλοντικά καταστροφικό βράχο, ώστε να μπορεί να καεί για να τροφοδοτήσει την κατασκευή σιδήρου και την κατασκευή dreadnought και άλλα είδη βιομηχανικής δραστηριότητας στις αρχές του 20ού αιώνα. Και αυτή ήταν η ιδέα του για το πώς θα έπρεπε να είναι” (D. Frum, When Conservatism Meant Freedom, The Atlantic, 15 October, 2025).
To 2018 o JD Vance θα διαβάσει ένα βιβλίο με τον τίτλο Why Liberalism Failed, του Patric Deneen, καθηγητή στο καθολικό πανεπιστήμιο της Notre Dame. Το μεγαλύτερο πρόβλημα του φιλελευθερισμού δεν είναι άλλο από την ανθρωποεικόνα του: καταστρέφει τις κοινωνικές σχέσεις, την οικογένεια, την κοινωνία. Το βιβλίο το είχε διαβάσει και ο Obama, συμφωνούσε σε πολλά από αυτά, δεν έφτανε όμως να υιοθετήσει τα τελικά του συμπεράσματα.
“Η άποψη του Deneen είναι ότι η κύρια διάκριση είναι μεταξύ εκείνων που ευνοούν τις ελίτ —τις αποκαλεί φιλελεύθερους— και εκείνων που ευνοούν τον λαό. Αυτοί που ευνοούν τον λαό είναι ένα παράξενο μείγμα μαρξιστών και συντηρητικών. Τώρα, φυσικά, υπάρχουν διαφοροποιήσεις εντός αυτών των δύο κατηγοριών. Αυτό που διαφοροποιεί τους κλασικούς φιλελεύθερους – σκεφτείτε τον τύπο Romney- από τους προοδευτικούς φιλελεύθερους – σκεφτείτε την Alexandria Ocasio-Cortez – είναι η άποψή τους για τη στάση της κατώτερης τάξης.
Οι κλασικοί φιλελεύθεροι βλέπουν τις κατώτερες τάξεις ως δυνητικά επαναστατικές δυνάμεις που θα απειλήσουν το κράτος δικαίου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο γοητευμένοι από τους συνταγματικούς κανόνες. Οι προοδευτικοί φιλελεύθεροι, από την άλλη πλευρά, βλέπουν την κατώτερη τάξη ως μια συντηρητική δύναμη που χρειάζεται εκπαίδευση, ακόμη και ενάντια στη θέλησή της. Μια παρόμοια διάκριση υπάρχει και στο άλλο στρατόπεδο, δηλαδή μεταξύ Μαρξιστών και συντηρητικών. Οι Μαρξιστές βλέπουν το προλεταριάτο ως την κινητήρια δύναμη της κοινωνικής προόδου. Αντίθετα, οι συντηρητικοί βλέπουν τις κατώτερες τάξεις ως υπερασπιστές των παραδοσιακών αξιών, και στην περίπτωση του Deneen, των παραδοσιακών χριστιανικών αξιών. Με λίγα λόγια, αν και μπορεί να διαφωνήσει με αυτό, νομίζω ότι ο Deneen θα αυτοπροσδιοριζόταν ως συντηρητικός, και μάλιστα συντηρητικός με την έννοια ενός κοινωνικοσυντηρητικού λαϊκιστή. Είναι πολύ περιφρονητικός για τους φιλελεύθερους, τόσο της δεξιάς όσο και της αριστερής εκδοχής. Δεν είναι όμως μαρξιστής, επειδή πιστεύει ότι ο λαός ενδιαφέρεται πολύ περισσότερο για τη σταθερότητα παρά για τις επαναστάσεις. Έτσι, κατά την άποψή του, πρέπει να αναπτύξουμε μια ελίτ που να είναι ευθυγραμμισμένη με τα συμφέροντα του λαού. Ακόμη και ορισμένες από τις προτάσεις του έχουν μια ελαφρώς μαρξιστική χροιά, όπως η ένταξη μισθωτών στα διοικητικά συμβούλια εταιρειών” (A Conservative Critique Of Capitalism, With Patrick Deneen, 21.9.2023).
O κύκλος των επιρροών μπορεί να είναι μακρύς. Δεν συμφωνούν όμως όλοι μεταξύ τους και με όλα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο ρουμανο-αμερικανός φιλόσοφος του Yale, Costin Alemariu, με το ψευδώνυμο BAP: «Bronze Age Pervert», γνωστό όνομα στους ακροδεξιούς χώρους. O BAP, ο οποίος είχε ήδη δημιουργήσει ένα μικρό αλλά πιστό κοινό στο διαδίκτυο, δημοσιεύοντας στο Twitter από τον λογαριασμό του μια φωτογραφία προφίλ ενός γυμνού, γεροδεμένου άνδρα φωτογραφημένου από πίσω, αυτοεξέδωσε το βιβλίο του «Bronze Age Mindset» , ένα περίεργο μείγμα φιλοσοφικής ανάλυσης, πολεμικής και συμβουλών για τον τρόπο ζωής, όλα στην υπηρεσία του επιχειρήματος ότι η αποδοχή της αυθεντικής ανδρικής αρετής είναι ο μόνος τρόπος για να κατακτήσει κανείς «κατώτερες ανθρώπινες ομάδες» και να ξεριζώσει τα χειρότερα μέρη της δημοκρατίας. (Ένα δείγμα: «Είναι αυτονόητο ότι πρέπει να σηκώνεις βάρη». Η γυναικεία απελευθέρωση μόλυνε την κοινωνία με μια «θανατηφόρα ασθένεια». Οι αναγνώστες θα πρέπει να προετοιμαστούν για την επικείμενη – και κατά την άποψη του BAP, επιθυμητή – στρατιωτική διακυβέρνηση στις δυτικές χώρες) […]Στα χρόνια που ακολούθησαν την κυκλοφορία του βιβλίου, το BAP έχει αυξηθεί σε δημοτικότητα, ακόμη και παρά το γεγονός ότι απαγορεύτηκε από το Twitter για μια περίοδο μέχρι τα τέλη του περασμένου έτους. Σε μια ομιλία νωρίτερα φέτος, ο Peter Thiel είπε ότι ενώ έβρισκε τις λύσεις του BAP στα σύγχρονα προβλήματα «δελεαστικές», διαφωνούσε με τις «παραμορφώσεις» του στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση» (R. Gray, How Bronze Age Pervert Built an Online Following and Injected Anti-Democracy, Pro-Men Ideas Into the GOP. Politico, 16.7.2023).
O πολυδιαβασμένος JD Vance θα τους έχει συναντήσει όλους αυτούς. Εγώ απ’ όλα αυτά κρατώ την απέχθεια που ένιωσε όταν στη διάρκεια της θητείας του άκουσε έναν 19χρονο Hipster σε ένα σεμινάριο εξωτερικών υποθέσεων να ισχυρίζεται ότι οι στρατιώτες είναι μειωμένης ευφυίας, διότι σκοτώνουν πολίτες στο Ιράκ (!) (απόσπασμα από το βιβλίο του JD Vance, Hillbilly Elegy) [βλ. και αφιέρωμα της Die Zeit, Wie gefährlich ist JD Vance?, Dossier, 15 Januar 2026].
Η Καρυστιανού είπε το αυτονόητο, ότι είναι διχασμένη στην περίπτωση των αμβλώσεων για το ποια δικαιώματα ιεραρχούνται και πως. Οι επιθέσεις που δέχθηκε είναι καταρχήν ανόητες. Μία πρόχειρη αναζήτηση να κάνει κάποιος στο GoogleScholar (με τους όρους Abortion AND Rights of the woman AND Rights of the fetus) θα του βγάλει 220.000 μελέτες. Είναι, κατά δεύτερον, «πονηρές», διότι δείχνουν την πρεμούρα που έχει πιάσει τα κόμματα να καρδίσουν κάτι από το χαμένο τους έδαφος. Η επίκληση της νομοθεσίας του μακαρίτη Παπανδρέου (ΠΑΣΟΚ) δεν πείθει ιδιαίτερα, αφού δε σημαίνει τίποτε- δεν ήταν και κανένας μεγάλος μεταρρυθμιστής του τόπου, αλλά και γιατί η στόχευση τότε ήταν οι άθλιες συνθήκες διενέργειας των «παράνομων» αμβλώσεων. Ο ΝΔ-Μαρινάκης, πάλι, μας λέει ότι το «ποτάμι δεν γυρνάει πίσω», οπότε επιβεβαιώνει ότι η ΝΔ έχει γίνει πιο ΠΑΣΟΚ και από το ΠΑΣΟΚ, ίσως πιο γνήσιο ΠΑΣΟΚ. Και μόνο η φράση είναι ηλίθια, διότι προϋποθέτει κάποια γραμμική πρόοδο και εξέλιξη στην ανθρώπινη ζωή. Να μας πει ο Μαρινάκης και οι υπόλοιποι με ποια ακριβώς νοοτροπία και αξίες θα αναστραφεί το δημογραφικό, που υποτίθεται ότι τους νοιάζει. Με πενηντάρικα παραπάνω σε αυτούς που δεν κάνουν αμβλώσεις, ή με την εισαγωγή από το Μπαγκλαντές για να πάρουν σύνταξη αυτοί και τα παιδιά τους που δεν κάνουν ούτε παιδιά αλλά ούτε και αμβλώσεις.
Όλες οι συνεντεύξεις των πρωταγωνιστών της τηλεοπτικής Χίμαιρας του Καραγάτση έχουν κάτι να μας πουν και για την πατριαρχία, απέναντι στην οποία εξεγείρεται η Μαρίνα που αναζητεί τον ερωτισμό του κορμιού της. Και εδώ αναρωτιέσαι: ή καταθέτουν την απαραίτητη «ομολογία πίστης» για τις ανειλημμένες υποχρεώσεις των γυρισμάτων (χρηματοδοτήσεις κ.α.) ή όντως εννοούν ότι από τα 10 πράγματα που έχουν να πάρουν από το βιβλίο του Καραγάτση, αυτοί επιλέγουν την κριτική στην πατριαρχία. Τώρα, αλήθεια, ο Καραγάτσης δεν είναι σεξιστής και απαξιωτικός προς τις ορμές των γυναικών; Μα για αυτό δεν έγινε η λογοτεχνική αναταραχή προ μηνών; Και η απορία μου είναι πως ηθοποιοί καλοί στις δουλειές τους λένε τέτοιες ανοησίες, σαν ν α μην έχουν καταλάβει τίποτε από το περιεχόμενο του βιβλίου. Και πώς μπορούν και το ερμηνεύουν; Ο τεχνοκρατισμός της ηθοποιίας στο αποκορύφωμα του!
Τα γεγονότα στο Ιράν δεν είναι καινοφανή. Πάντως, προκαλούν το ερώτημα, κατά πόσο μπορεί ο μη δυτικός κόσμος να αντιμετωπίσει τον πολιτισμικό ιμπεριαλισμό της Δύσης.
Δεν αναφέρομαι στους «απολιθωμένους» σχολιαστές της αυλής μας που θεωρούν ότι, επειδή στις ταραχές μετέχουν και αριστερές ομάδες, θα είναι δυνατό να κυβερνηθεί μία μεγάλη χώρα (πρώην αυτοκρατορία) από φιλελεύθερες και δημοκρατικές κυβερνήσεις. Άλλωστε, και αυτοί αποτελούν απόφυση της ίδιας δυτικής ηγεμονικής αντίληψης, την οποία (υποτίθεται ότι) καταπολεμούν. Η αισθητική των Ιρανών γυναικών που σκίζουν τα (καταπιεστικά) ρούχα τους είναι πονηρή αφέλεια, ισόκυρη με το προ ετών αφήγημα για την προστασία της διαφορετικότητας στο Κίεβο από τους «αυταρχικούς» Ρώσους εισβολείς.
Στην εξίσου πολύπαθη Γεωργία, οι νέοι ψάχνουν το μέλλον τους στην Ε.Ε. και οι πατεράδες και παππούδες τους- ακόμα κι αυτοί που πολέμησαν κατά των Ρώσων- σκέφτονται και υπολογίζουν τη γεωγραφία και τα δεινά μίας κοινωνίας στο μεταίχμιο («Die EU macht doch gar nichts, Opa!», Die Zeit, 2/2026). Αυτό είναι το μυστικό επιτυχίας των δυτικών. Ακόμα και ο Trump χρησιμοποιεί ανάλογα επιχειρήματα, τα οποία στο εσωτερικό των ΗΠΑ θα του προκαλούσαν αποστροφή, για να χτυπήσει τις κυβερνήσεις που δεν θέλει.
Αυτή την (ψευδο-) επιχειρηματολογία αναπαράγουν οι εδώ «δικαιωματιστές». Το γεγονός πως μία απότομη και ριζική αποκαθήλωση ενός καθεστώτος όπως αυτό της Τεχεράνης, θα επιφέρει δεινά ανείπωτα, μάλλον δεν περνάει από το μυαλό τους. Στο σημείο αυτό έρχεται αρωγός η διάχυτη ημι-μόρφωση της σημερινής κοινωνίας. Ο μέσος συμπολίτης μπορεί να ξέρει την χ Ιρανή ακτιβίστρια (του Λονδίνου, κατά προτίμηση), αλλά δεν (θέλει να) ξέρει την εθνοτική ποικιλομορφίας μίας τεράστιας χώρας. Ότι υπάρχουν Κουρδικοί πληθυσμοί στο Ιράν με ύποπτο ρόλο, ότι η επανάσταση του Χομεϊνί ήταν τότε που έγινε ο καλύτερος τρόπος εκσυγχρονισμού της Ιρανικής κοινωνίας, ότι ο λαός του Ιράν είναι πατριώτης (πάνω απ’ όλα), αυτά δεν τα «γνωρίζουν». Τους ενδιαφέρει μόνο η μαντήλα, που και αυτή είναι ένα πολύ σχετικό ζήτημα στην Τεχεράνη, σε σχέση, ας πούμε, με τις ισλαμικές γειτονιές του Λονδίνου. Μπερδεύονται με τους σιίτες και τους φονταμενταλιστές σουνίτες, και στο τέλος κλαίνε στα ερείπια από τις βόμβες του κάθε Trump. Τα ίδια φαινόμενα δεν διαπιστώσαμε και σε Ιράκ, Λιβύη και Συρία. Ποιος ήταν ο ρόλος της «Αραβικής άνοιξης»;
Λοιπόν, ας αφήσουν οι «ευαίσθητοι» μας περί δικαιωμάτων τους λαούς να λύσουν τα προβλήματά τους μόνοι τους (με όση βία και αν χρειαστεί). Αυτό είναι πολύ καλύτερο από το να στρώνουν το χαλί στους δυτικούς ιμπεριαλιστές.
«Εμείς, οι Ρώσοι, είμαστε από τους στερνούς που ήρθαμε να καταλύσουμε και να εκπολιτισθούμε. Βρισκόμαστε ακόμα στη μεταβατική περίοδο που βγάζει τη δημιουργική μεγαλοφυΐα ενός Ντοστογιέφσκυ και την καταστροφική μεγαλοφυΐα ενός Λενίν […] Όχι, ηλίθιοι δεν είμαστε. Αλλού βρίσκεται το πρόβλημα: ο Γιεχωβα του χριστιανισμού, όπως διαμορφώθηκε, από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, δεν μας ταίριαζε πια. Γλυκύτατος θεός, γεμάτος ευαισθησία, κατανόηση κι επιείκεια. Να τον διατηρήσουμε στα παλιά του μέτρα, δεν γινόταν πια…Μας χρειαζόταν μια νέα θρησκεία, που να εκφράζη την ασιατική μας βαρβαρότητα σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Εικοστού Αιώνα. Μας χρειαζόταν μια νέα θρησκεία, που να εκφράζη την ασιατική μας βαρβαρότητα σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Εικοστού Αιώνα. Και φτάσαμε τον κομμουνισμό […] θα’ ρθουν οι στρατιές μας να σας λευτερώσουν από την κατάρα της υλικής ευμάρειας και της στοχαστικής ασυδοσίας, για να σας δώσουν, μέσα στην υλική και την πνευματική στέρηση, την ευδαιμονία της μη εκμεταλλεύσεως του ανθρώπου απ’ τον άνθρωπο» (Μ. Καραγάτση, Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν).
manolisgvardis 