اما در اجتماعی که پول حکومت دارد کلید نیکی کردن هم در پول داشتن است. بخشش، رحم، کمک به دیگران، نجات دادن گرسنه از گرسنگی و رهاندن بیمار از چنگ بیماری در گرو داشتن پول است و پول با بدی به دست می آید. با ربودن حاصل کار همان ها که باید بر آنان رحم آورد و یاریشان کرد، با غارت همانها که باید از گرسنگی نجاتشان داد، با بی خانمان کردن همانها که باید پناهشان داد. پس خوبی دروغ میشود، غیرممکن میشود. چون در جامعه سوداگر وسیله نیکی کردن، با بدی کردن بدست می آید.

برگرفته از مجموعه مقالات » گفتاری در آثار و اندیشه های برشت» در ابتدای نمایشنامه «زندگی گالیله» نوشته برتولت برشت ترجمه عبدالرحیم احمدی

بزرگترین بدبختی آدمی این است که در برابر ستم جرات طغیان را از دست بدهد. «لحظاتی که در زندان تیره ای میگذرانید و ناگهان میبینید که دیگر ستم شما را به طغیان وانمی دارد، لحظات بسیار بدی است.» جان کلام اینجاست که طغیان بر ضد بیدادگری دوام یابد. لحظه ای که انسان دیگر ستم را به آسانی تحمل کند، شوم ترین دوره حیاتش آغاز میشود.

برگرفته از مجموعه مقالات » گفتاری در آثار و اندیشه های برشت» در ابتدای نمایشنامه «زندگی گالیله» نوشته برتولت برشت ترجمه عبدالرحیم احمدی

یک: وای مریم چاق شدی ها! از اونباری که دیدمت تپل تر شدی. مریم یه خورده چاق نشدی؟

دو: پریودهای نامنظم ره آورد چاقی برای من بود، چربی های اضافه سلامتی را از کم کم میخواهد از من بگیرد.

سه: لباسهایم کم کم برایم تنگ شدند و از سایز 36 در طی چند سال به 40 رسیدم. هربار که به لباسهای سابقم نگاه میکنم حسرت آن روزها را میخورم که همه لباسها بر روی اندامم خوش میرقصید …

چهار: برای اولین بار سراغ دکتر تغذیه رفتم برای کاهش وزن. مطب شلوغی است، همه مراجعه کننده ها بدون استثنا زن هستند، یک لحظه به خودم می آیم. میبینم انگار هیکل خوب و متناسب تنها دغدغه ما زنان است، بس که همه جا در چشم و چالمان میکنند هیکلهای لاغر و بدون عیب و نقص را. از این دنیای مردانه خودخواه بیزارم و در ناخودآگاهم به قواعدش تن میدهم. درد این است…

هفدهم خرداد ماه نود و چهار

یک: وقتی تصمیم به ازدواج گرفتیم، به همه چیز فکر میکردیم الا از دست دادن کارو خم شدن کمرمان زیر بار مشکلات اقتصادی. آن زمان تنها فکر میکردیم که آیا روزی میرسد که ما یک زوج قانونی شویم؟… با هم ازدواج کردیم، سعی کردیم از بریز و بپاشهای معمول اجتناب کنیم و همه چیز را دلی و ساده برگزار کردیم. بعد از عقد، باور نمیکردم همه مخالفتها تمام شده و ما به عنوان زن و شوهر پذیرفته شدیم… یک ماه نگذشته بود که کار پروژه ای مهرداد تمام شد و پیشنهاد کاری از عسلویه داشت، آن هم چه پیشنهاد خوبی… روزی که زنگ زد و خبر رفتنش به عسلویه را داد، بغض کردم، اما گله نکردم… او رفت و دوران سیاه بی قراری های ما شروع شد. یک ماه ِ تمام، مرد قوی من، در آن برهوت به دنبال یک نامه بود که ثابت کند نیروی بومی متخصص در آنجا نیست و او میتواند آن شغل را بدست بیاورد، یک ماه تمام امروز را به امید فردا و نامه منطقه ویژه گذراندیم… و با این امید که یک هفته بعد نامه را به مهرداد میدهند، او برگشت… بعد از یک هفته زنگ زدند و گفتند:» نامه نمیدهند.» … کسانی که کار را به مهرداد پیشنهاد داده بودند، دیگر جواب تلفنهایمان را نمیدادند و اگر جواب میدادند، همه چیز را به آینده موکول میکردند.

دو: چند ماه به این منوال گذشت، ما با وصول طلبکاری های او از کارفرمای سابقش و درآمد من روزگار میگذراندیم و آدمها را میشناختیم… به هر کسی مراجعه میکردیم برای کار، جواب منفی میشنیدیم، دوستان و رفقایمان نه تنها مرهم نبودند که زخم میزدند، مستاصل بودیم و بی پناه. به معنای واقعی کلمه جز همدیگر هیچ کس را نداشتیم…

سه: مهرداد دوباره کار پیدا کرده و حالا اوضاع کاری من نابه سامان است، نه به کار من هیچ اطمینانی هست نه به کار او… این ناامنی همه امنیتم را از من گرفته. ترس از دست دادن کار و تجربه دوباره آن چند ماه، تمام آرامش و قرارم را از من گرفته. من میدانم در پس حرفهای او چه ترسی هست و او هم خوب میداند دلیل از کوره در رفتنهای گاه و بیگاه من چیست…

چهار: خیلی سخت میتوانم روی یک کتاب متمرکز شوم و خوابم اساسا شده یک فیلم داستانی چند صد قسمتی… آنقدر خواب و بیداری ام به هم شبیه شده، که گاهی فکر میکنم فلان کار را در بیداری انجام دادم یا در خواب … از آینده بدون ِ کار میترسم و در ته همه این جملات خواستم ترسم را پنهان کنم اما نشد …

سر صبح می‌روم سر ساختمانی که ناظرش هستم و می‌بینم با همه تاکیدهای روز قبل من، باز هم خاموت‌ها را کم گذاشته‌اند، می‌ایستم تا قالب‌ها را باز کنند و خاموت‌ها را بگذارند. یکی از آرماتوربند‌ها، پسرک جلفی است، دیروز در غیاب استادشان او همه کاره بود، هر چی می‌گفتم، لبخند مضحکی تحویلم می‌داد. امروز وقتی بالای کنار ستونی ایستاده بودم و منتظر بودم تا کارشان تمام شود، چند متر دور‌تر از من شروع کرد حرفهای عادی، با لحن رکیک زدن… تو فرض کن فعل کردن را با حالت تحریک آمیز یک مرد چند بار با صدای بلند صرف کند و قهقهه‌های مستانه زند… داغ کردم، عادت کرده‌ام به روی خودم نیاورم. کار تمام می‌شود، بلافاصله سوار ماشین می‌شوم و می‌روم سراغ کارهای دیگر.
کل روز دمغ هستم، همه روزم را مرور می‌کنم، به صبح که می‌رسم، می‌فهمم این همه خشم پنهان شده و خستگی از کجا می‌آید. بار‌ها با چنین رفتارهایی روبرو شدم و هر بار ندانستم چه کنم… چه کسی می‌گوید زنان در این جامعه تحقیر نمی‌شوند؟ یک هفته با من بیایید سر ساختمان، دانشگاه، بیرون… انسان بودن کار سختی است در همه جای دنیا، اما زن بودن کار خیلی سختی است در اینجا.
بیست و سوم بهمن ماه نود و دو

گاهی وقتا، شبایی که هوا سرد می‌شه، بیدار می‌شم و می‌گم کاش اینجا بود. وقتی تنها می‌خوابی، هیچ وقت نمی‌توانی واقعا گرم بشی.

برگرفته از کتاب «خداحافظ برلین» نوشته کریستوفرایشروود ترجمه آرش طهماسبی

یک: زن عمویم می‌گوید: «احسان بلده دعا بخوانه، مرگ بر امریکا هم بلده، دعای توسل بخوان.» من فقط نگاه می‌کنم، دخترعمویم در ادامه حرفهای مادرش می‌گوید: «احسان دعای فرج هم بلده، بخوان.» من مثل همیشه شگفت زده می‌شوم از این همه تفاوتمان. روزگاری دخترعمویم خیلی به من نزدیک بود، در دوران نوجوانی و حالا در دو قطب مخالف هستیم. او زنی مذهبی که فرزندش را با آموزه‌های دینی بزرگ می‌کند و من شده‌ام دختری که نه دین را بر می‌تابم نه آموزه‌های دینی را… با خودم فکر می‌کنم در مورد چه چیزی می‌توانم با آن‌ها حرف بزنم؟ به هر چه فکر می‌کنم آخرش به دین ختم می‌شود، چرا که دین در تمام شئون زندگیشان جاری و ساری است… نمی‌توانم با آن‌ها حرف بزنم و از این همه شکاف می‌ترسم.
دو: راه را اشتباه می‌رویم، عصبانی می‌شوم، بد دنده می‌گیرم و صدای دلخراشی بلند می‌شود. مادرم نمی‌داند چرا اینگونه بهم ریخته‌ام، در خیالش فکر می‌کند چون یک ساعت با او آمده‌ام مهمانی جایی که دوست نداشته‌ام، حتما در حال تلافی کردنم. دلم غوغاست و جان و روحم خسته است. همه چیز به صورت مضحکی مرحله به مرحله سخت‌تر می‌شود. من گاهی تحمل این همه سختی را ندارم.
سه: هیچ تصوری نمی‌توانم از آینده داشته باشم. آینده‌ام منوط به اجازه و اذن کسانی دیگر است و این همه عذابم می‌دهد. در طی پنج ماه گذشته، یک روز کامل با مهرداد نبوده‌ام و احتملا تا چند ماه آینده وضع بر همین منوال خواهد بود. این همه دوری و تنهایی توانم را گرفته و مرا به عجز رسانده… هیچ راه حلی ندارم و این بیشتر عذابم می‌دهد…

هجدهم بهمن ماه نود و دو

یک: آن روز که پیام‌های تبریک به آقای بوکسر به مناسبت بدست آوردن سمت مشاور عالی وزیر نفت را در سطح شهر، دیدم، فهمیدم آنقدر‌ها هم که فکر می‌کردیم، تدبیری نیست و امید خیلی زیادی نباید داشته باشیم. یا به قول کافکا «خروا‌ها امید وجود دارد اما نه برای ما»…
دو: دلم نمی‌خواست اولین مطلبم بعد از مدت‌ها بوی ناامیدی داشته باشد، اما چه کنم که شرایط سخت اینگونه تلخم کرد…
چهاردهم بهمن ماه نود و دو

گاهی احساس می‌کنی روزهای سخت تمام شده‌اند، اندکی دلت خوش می‌شود، تو در بی‌خبری نمی‌بینی اوضاع سخت‌تر از سخت شده، و ناگهان یک حادثه تو را به خودت می‌آورد، همه چیز نه تنها بهتر نشده که بغرنج‌تر شده، دوباره کابوس‌هایت شروع می‌شود، نیمه شب بیدار شدن‌ها، بغض داشتنهایت… گاهی مسکنهای موقتی که روزگار می‌دهد، عجیب معتادت می‌کند، باور می‌کنی که درد دیگر نیست و یک روز دوباره با درد، پیشرفته از قبل دوباره مواجه می‌شوی… و من این روز‌ها فقط نفس می‌کشم، زندگی نمی‌کنم، نمی‌خندم، عشق نمی‌ورزم، پر از دردم، اشک، شک و ترس…‌ای کاش نجات یابم…

یک: اتفاقات جدیدی که تجربه کردم، بوته ترس از نوشتن و بیان عقاید را در من کاشت. نوشتن که تنها پناه و سنگرم بود را از دست دادم، ساکت شدم و فقط نگاه کردم. حس آدمی را دارم که به طور ناگهانی قدرت تکلم را از دست می‌دهد و نمی‌داند چه کند و چگونه احساساتش را بروز دهد. نمی‌توانم بدون نوشتن ادامه دهم. باید دوباره بنویسم…
دو: امروز که «میرا» می‌خواندم حس کردم چقدر این بند از کتاب حرف دل من است:
«در دنیایی‌ که‌ راوی‌ در آن‌ زندگی‌ می‌کند آدم‌ها در صورت‌ تمرد از قانون‌ نانوشته‌ی‌ «مثل‌ همه‌ بودن»، به‌ خانه‌ی‌ اصلاح‌ فرستاده‌ می‌شوند. جایی‌ که‌ روی‌ چهره‌ و روان‌ آدم‌ها کار می‌کنند تا بیماری‌ آن‌ها را درمان‌ کنند. بیماری‌ آدم‌ها شامل‌ جمع‌گیری، می‌ل‌ به‌ انتخاب‌ و پناه‌ بردن‌ به‌ تنهایی‌ است. آدم‌ها در این‌ خانه‌های‌ اصلاح‌ می‌آموزند که‌ نباید متفاوت‌ باشند و همین‌ طور یاد می‌گیرند که‌ لبخند نشانه‌ی‌ سلامتی‌ است‌ و «فرد سالم‌ همیشه‌ به‌ اکثریت‌ می‌پیوندند.»

ششم اردی بهشت نود و دو

یک: امروز تو آموزش:

اگه تو اینجا بودی، یه جایی قرار میذاشتیم، هول هولکی بین راه آرایشگاه و خونه، همو میدیدیم و با چشمهای پر مهرت، نگاها میکردی به رنگشون و میگفتی :» مریم چه بهت میاد…» و من نمیدونستم تو برای دل من میگی، یا واقعا قشنگ شده … اگه تو اینجا بودی، این روزها حتما کلی میتوانستیم، خوش بگذرونیم، غروبها، قدم میزدیم، من هی پشت ویترین های رنگی پا سست میکردم، تا تو هم حوصله ات عین مامان سر بره و بگی:» مریم بیا دیگه … چرا اینقدر بچه ای و هر چی میبینی رو میخوای؟»، اگه اینجا بودی بهار قشنگتر و پر رنگتر می اومد حتما …

«دستمال داری؟» هر روز صبح، قبل از آنکه پا به خیابان بگذارم، مادرم کنار ِ در خانه ما، این را از من می‌پرسید. من هم هیچ وقت دستمال نداشتم و چون نداشتم بر می‌گشتم توی خانه و دستمال بر می‌داشتم. بله، هیچ وقت دستمال بر نمی‌داشتم و هر بار منتظر بودم مادرم این را از من بپرسد. دستمال نشانه این بود که مادرم صبح‌ها به فکر من است. بقیه روز خودم بودم و خودم. «دستمال داری؟» این سوال نشانه غیرمستقیم علاقه و محبت بود. شرم و حیا مانع اظهار علاقه مستقیم می‌شد، چون در قاموس کشاورزان جایی نداشت. عشق و علاقه لای یک سوال پیچیده می‌شد. فقط به همین شکل می‌شد عشق و محبت را به زبان آورد – بدون احساس، به صورت امر و نهیپف یا شبیه حرکت‌های ماهرانه‌ای که موقع کار‌ها انجام می‌شد. اصلا همین خشکی کلام علامت عشق و عاطفه بود. من هر روز صبح دو بار به طرف در ِ خانه می‌رفتم، بار اول بدون دستمال، بار دوم با دستمال. فقط بار دوم وارد خیابان می‌شدم، و چون دستمال داشتم انگار که مادرم را نیز داشتم.

***
یک روز صبح زود، کمی قبل از آنکه از رومانی به خارج مهاجرت کنم، پلیسی روستایی به دنبال مادرم آمد. مادرم به دم در که رسید یادش آمد که «دستما دارم؟» نداشت. با اینکه پلیس عجله داشت، مادرم برگشت توی خانه و دستمالی برداشت. توی پاسگاه، پلیس از کوره در رفت. زبان رومانیایی مادرم تعریفی نداشت و از قیل و قال پلیس سر در نمی‌آورد. پلیس از اتاق خود خارج شد و در را از بیرون قفل کرد. مادرم تمام روز‌‌ همان جا محبوس ماند. چند ساعت اول نشست پشت میز پلیس و گریه کرد. بعد مدتی در اتاق بالا و پایین رفت و کم کم با آن دستمال که از اشک‌هایش خیس شده بود شروع کرد به گردگیری کردن لوازم و وسایل. بعد سطل آبی را که گوشه اتاق بود برداشت، همین طور حوله‌ای را که به قلاب جارختی آویزان بود، و کف اتاق را تمیز کرد. بعدا که این را به من گفت یکه خوردم. پرسیدم: «چه طور توانستی این طور اتاقش را تمیز کنی؟» خیلی عادی جواب داد: «می‌خواستم کاری کنم تا وقت را بگذرانم. دفتر خیلی کثیف بود. خوب شد که یکی از آن دستمال‌های بزرگ مردانه را برداشته بودم.»
فقط آن موقع بود که فهمیدم مادرم با این حقارت ِ بیشتر اما خود خواسته، در ساعات بازداشتش نوعی منزلت برای خودش خریده بود…
***
کاش می‌شد جمله‌ای بگویم برای همه کسانی که حکومت‌های دیکتاتوری هر روز، هنوز حتی تا امروز، مقام و منزلت را از آن‌ها گرفته‌اند – شاید جمله‌ای که در آن واژه دستمال باشد. یا این سوال ِ «دستمال داری؟»

برگرفته از خطابه هرتا مولر برنده جایزه نوبل ادبیات

صبح بی‌قرارم که زود‌تر برسم ترمینال، چراغ قرمز‌ها را با بی‌صبری تحمل می‌کنم و با حداکثر سرعت می‌روم و بالاخره حوالی هشت و نیم می‌رسم ترمینال و می‌بینمش. مثل شازده کوچولو برای خودم آیین دارم، همیشه به یک میدان خاص که می‌رسم، زنگ می‌زنم و می‌گویم: «بیا دم در ترمینال»، همیشه یک جا می‌ایستد و نگاه بی‌تاب من به یک نقطه خیره می‌شود و از دیدنش شگفت زده می‌شود. اما، امان از عصر‌ها، دلم می‌خواهد ساعت بایستد و ترافیک سنگین باشد و من مدت زمان بیشتری کنارش باشم، همه دقایق را ذخیره می‌کنم برای روزهای دوری، دیر‌تر رسیدن به ترمینال برخلاف صبح خواسته دلم است. حداقل سه بار خداحافطی می‌کنیم، کنار ماشین من، دم در تعاونی، و کنار اتوبوس… از ترمینال که بیرون می‌آیم انگار غم دنیاهجوم می‌آورد به دلم. نامجو می‌خواند: «فی بعد‌ها عذاب فی قرب‌ها السلامه.» و اشک در چشمانم حلقه می‌زند و یک دنیا خاطره نقش می‌بندد… فی قرب‌ها السلامه…

نوشته قدیمی

یک: دو هفته از پایان امتحان ترم بچه‌ها، می‌گذرد و در این دوهفته حتی یک صفحه هم کتاب نخواندم… تنها کارهایی که کردم، تصحیح برگه‌ها و رد کردن نمره‌ها، کمک به مامان در یک سری کار‌ها، بررسی یک دفترچه مکانیک خاک بود و سر زدن به رویا بود… بیش از اندازه فکرم آشفته است، هزار اما و اگر هر روز در زندگی‌ام سبز می‌شود که نمی‌دانم چه کنم با آن‌ها، سوالهای ذهنم روز به روز بیشتر می‌شود و افسردگی بیشتر مجال می‌یابد تا اذیتم کند…
دو: امروز عصر که به تیمسار زنگ زدم حس کردم چقدر نیاز دارم به درد دل کردن با او، اما با این همه فاصله فکری چطور می‌توانم با او درددل کنم… که می‌گفت جدا شدن از جامعه و فاصله گرفتن از عرف درد ندارد؟ بیاید ببیند چقدر درد دارد، وقتی نمی‌توانی با برادرت حرف بزنی بس که تو دوری از عرف…
سه: فقط نامجو گوش می‌دهم و تند تند با ماشین حساب ظرفیت باربری شمع‌ها را محاسبه می‌کنم و سعی می‌کنم فکر نکنم به زنانی که بیش از مردان آزارم می‌دهند. سعی می‌کنم فکر نکنم…
چهار: نمی‌دانم کجا خواندم یا شنیدم که زنانی که می‌نویسند، برای مردان ترسناکند، یا خطرناک یا چیزی در این مایه‌ها… هر بار که می‌نویسم حس می‌کنم خطا کرده‌ام که نوشتم شاد نیستم، آرام نیستم و خوب نیستم… شاید آدمی که با من در ارتباط است ناراحت شود… نمی‌دانم…. این‌ها همه از یک ذهن آشفته نشات می‌گیرد… اما از زنانی که می‌نویسند نترسید… با آن‌ها مهربان باشید، آن‌ها آن قدر صادق هستند که می‌نویسند درد‌هایشان و تظاهر نمی‌کنند… از زنانی که می‌نویسند نترسید..
بیست و هفتم بهمن ماه نود و یک