mauroflight

Παρουσίαση

από τον Παναγιώτη Μανιάτη

https://www.facebook.com/events/1031122155874623?active_tab=about

Μια ποιητική έκδοση του Π. Μανιάτη απ’ την… προσγείωσή του στην Κίνα.

Η μορφοποίηση του τίτλου συνδυάζει στοιχεία της παραδοσιακής (κάθετη γραφή) και της σύγχρονης (από αριστερά προς τα δεξιά) μορφής γραφής της κινεζικής γλώσσας, αναδεικνύοντας την πρωτοπορία χωρίς να χάνει το σεβασμό στο παρελθόν της.

Ψηφιακή εκτύπωση
Εκδόσεις: @ekdoseisentypois
Φωτογράφηση:@christie.papadopoulou
Σχεδιασμός: @vivliotechnia

…

Τα σοσιαλιστικά περιοδικά προσαρμόζονται στο μέσο επίπεδο των επαρχιακών στρωμάτων στα οποία απευθύνονται. Ο τόνος των κειμένων και της προπαγάνδας πρέπει όμως να είναι πάντα λιγάκι ανώτερος απ’ αυτόν το μέσο όρο για να υπάρχει ένας ερεθισμός για τη διανοητική πρόοδο, για να βγει, τουλάχιστον ένας κάποιος αριθμός εργατών από την γενική ασάφεια των αναμασημάτων χαρακτηριστικό των μικρής σημασίας συγγραμμάτων και να σταθεροποιήσει το πνεύμα του σε μια κριτική οπτική ανώτερη της ιστορίας και του κόσμου στον οποίο ζει και αγωνίζεται.

Το Τορίνο είναι σύγχρονη πόλη. Η καπιταλιστική δραστηριότητα σφύζει από τον υπερβολικό θόρυβο των κυκλωπιαίων εργοστασίων που συγκεντρώνουν σε λίγες χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα δεκάδες και δεκάδες χιλιάδων προλετάριους. Το Τορίνο έχει περισσότερο από μισό έκατομμύριο κατοίκους. Το σύνολο των ανθρώπων είναι διαιρεμένο σε δυο τάξεις με χαρακτηριστικά που τους κάνουν να ξεχωρίζουν και που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στην Ιταλία. Δεν έχουμε δημοκράτες, δεν έχουμε μικρορεφορμιστές ανάμεσα στα πόδια μας. Έχουμε μια τολμηρή καπιταλιστική αστική τάξη χωρίς προκαταλήψεις, έχουμε ισχυρές οργανώσεις, ένα πολύπλοκο σοσιαλιστικό κίνημα, ποικίλο, πλούσιο σε τάσεις και σε πνευματικές ανάγκες.

Πιστεύει ο σύντροφος Πραμπολίνι ότι στο Τορίνο οι σοσιαλιστές πρέπει να κάνουν προπαγάνδα βάζοντας στο στόμα τους τον ποιμενικό αυλό, μιλώντας ειδυλλιακά για καλοσύνη, δικαιοσύνη, αρκαδική αδελφότητα; Εδώ η ταξική πάλη ζει σ’ όλη την τραχιά της μεγαλοπρέπεια, δεν είναι μια ρητορική υποκρισία, δεν είναι μια επέκταση των επιστημονικών και προφητικών εννοιών για τα κοινωνικά φαινόμενα που βρίσκονται ακόμα σε εμβρυακή κατάσταση και σε περίοδο ωρίμανσης.

Βέβαια και στο Τορίνο η προλεταριακή τάξη συμπληρώνεται συνέχεια από νέα άτομα χωρίς εκλεπτυσμένο πνεύμα, και που δεν είναι ικανά να κατανοήσουν όλη την έκταση της εκμετάλλευσης στην οποία υπόκεινται. Θα έπρεπε, σύμφωνα μ’ αυτούς, να αρχίζουμε πάντα από τις πρωταρχικές αρχές, από την στοιχειώδη προπαγάνδα. Και οι άλλοι; Και οι προλετάριοι που είναι διανοητικά προχωρημένοι, συνηθισμένοι ήδη στη γλώσσα της σοσιαλιστικής κριτικής; Ποιον πρέπει να θυσιάσουμε, σε ποιον πρέπει να απευθυνθούμε; Το προλεταριάτο είναι λιγότερο περίπλοκο από όσο μπορεί να φαίνεται. Έχει διαμορφωθεί μια ιεραρχία πνεύματος και κουλτούρας αυθόρμητα και η αμοιβαία διαπαιδαγώγηση ενεργεί εκεί όπου δεν μπορεί να φτάσει η δραστηριότητα των συγγραφέων και των προπαγανδιστών. Στους συλλόγους, στις οργανώσεις, στις συζητήσεις μπροστά στο εργοστάσιο, εκθέτεται λεπτομεριακά, διαδίδεται, αφού πρώτα έχει καλά σφυρηλατηθεί και έχει γίνει πλαστικός για όλα τα μυαλά, για όλα τα διανοητικά επίπεδα, ο λόγος της σοσιαλιστικής κριτικής. Σε ένα πολύπλοκο και ποικίλο περιβάλλον σαν εκείνο μιας μεγάλης βιομηχανικής πόλης δημιουργούνται αυθόρμητα τα όργανα μετάδοσης, που διακλαδώνονται παντού, των γνωμών που η θέληση των καθοδηγητών δεν θα κατάφερνε ποτέ να καταρτίσει και να διαπλάσει.

Και εμείς θα έπρεπε να παραμέναμε πάντα στα γεωργικά, στον αγροτικό και ειδυλλιακό σοσιαλισμό; Θα έπρεπε πάντα, με μονότονη επιμονή, να επαναλαμβάνουμε το αλφαβητάρι, δεδομένου ότι υπάρχει πάντα κάποιος που δεν το γνωρίζει;

Θυμόμαστε ακριβώς έναν ηλικιωμένο καθηγητή του πανεπιστημίου που εδώ και σαράντα χρόνια θα έπρεπε να είχε αναπτύξει μια σειρά μαθημάτων θεωρητικής φιλοσοφίας επάνω στο «Έσχατο Εξελικτικό είναι». Κάθε χρόνο άρχιζε με μια αναφορά «παρελθόντος» στους πρόδρομους του συστήματος και μιλούσε για τον Λάο-τσε, τον γέρο-παιδί, τον άνθρωπο που γεννήθηκε ογδόντα χρονών, της κινέζικης φιλοσοφίας. Και κάθε χρόνο ξανάρχιζε να μιλά για τον Λάο – τσε, γιατί νέοι φοιτητές είχαν προστεθεί και αυτοί επίσης έπρεπε να διδαχθούν για τον Λάο – τσε από το στόμα του καθηγητή. Και έτσι το «έσχατο εξελικτικό είναι» έγινε μύθος, μια χίμαιρα που τείνει να εξατμιστεί και η μόνη ζωντανή πραγματικότητα για τους φοιτητές πολλών γενεών, υπήρξε ο Λάο – τσε, ο γέρος – παιδί, το αγοράκι που γεννήθηκε ογδόντα χρονών.

Το ίδιο συμβαίνει στην ταξική πάλη της γριάς «Giustizia» του Καμίλο Πραμπολίνι. Είναι κι αυτή μια χίμαιρα που τείνει να εξατμιστεί, και κάθε εβδομάδα γράφει εκεί για τον γέρο – παιδί, που δεν ωριμάζει ποτέ, που δεν εξελίσσεται ποτέ, που δεν γίνεται ποτέ το «έσχατο εξελικτικό ον» και που όμως θα περίμενε κανείς επιτέλους να ανθίσει έπειτα από τόση αργή εξέλιξη, έπειτα από ένα τόσο καρτερικό έργο ευαγγελικής διαπαιδαγώγησης.

Απόσπασμα σπό το βιβλίο Σοσιαλισμός και Κουλτούρα, Αντόνιο Γκράμσι, σελ. 217-9, μτφρ: Γιώργος Μαχαίρας, επιμέλεια: Ντάνυ Πιέρρου, εκδ. Στοχαστής, σειρά Σύγχρονη Σκέψη)

     Το πρόβλημα της καλλιτεχνικής παραγωγής έχει τεθεί στην ημερήσια μας διάταξη. Πρέπει να σκιαγραφήσουμε τα κύρια δεδομένα του προβλήματος αλλά και τα άμεσα καθήκοντά μας.

     Η αστική τάξη γνώριζε δύο είδη τέχνης: την πούρα (pure) και την εφαρμοσμένη. Η πούρα δημιούργησε πνευματικούς θησαυρούς: ναούς, παλάτια, αγάλματα και πίνακες ζωγραφικής. Η εφαρμοσμένη διακόσμησε υλικά αντικείμενα (σπίτια, έπιπλα, ρούχα, κύπελλα, ταμπακιέρες). Η πούρα λογίστηκε ως υψηλότερο είδος τέχνης ενώ η εφαρμοσμένη τέχνη ως κατώτερο. Όταν η αστική τάξη έκανε λόγο για καλλιτεχνική παραγωγή αναφερόταν στην εμπορική του όψη. Οι έμποροι παρατήρησαν ότι ένα «αντικείμενο αισθητικού κάλλους» πρόσταζε υψηλότερη τιμή, με αποτέλεσμα να γίνουν υποστηρικτές της καλλιτεχνικής «παραγωγής». Η δημιουργικότητα και ο πολιτισμός δεν αναφέρονταν καν. Η δημιουργικότητα και ο πολιτισμός υπήρξαν το μονοπώλιο της πούρας τέχνης.

     Η αστική τάξη περιφρονούσε τον μόχθο της παραγωγής. Ως εκ τούτου, θεωρούσαν τους εργαζόμενους και τους καλλιτέχνες που εργάζονταν στην παραγωγή ως ανθρώπους κατώτερης πολιτιστικής παιδείας. Πιστεύετε μήπως ότι ο εκμεταλλευτής θα μπορούσε ποτέ να συγκρίνει τον εαυτό του μ’ αυτούς που εκμεταλλεύεται;

     Η θέση μας στο θέμα αυτό είναι άλλη.

     Γνωρίζουμε ότι η αποκαλούμενη πούρα τέχνη, όπως και οτιδήποτε άλλο, έχει έναν επαγγελματικό προσανατολισμό. Δεν κατανοούμε γιατί αυτός που δημιουργεί πίνακες ζωγραφικής είναι πνευματικά ανώτερος από αυτόν που δημιουργεί υφάσματα. Θεωρούμε πως το πνευματικό μέγεθος κάποιου δεν καθορίζεται από το είδος της δουλειάς που κάνει αλλά από το επίπεδο του δημιουργικού του ταλέντου. Γνωρίζουμε εκατοντάδες ζωγράφους που κατασκευάζουν πίνακες μηχανικά, ακολουθώντας ένα προκαθορισμένο μοτίβο. Γνωρίζουμε επίσης τον υφαντή Jacquard, τον λαμπρό εφευρέτη του ειδικού αργαλειού.

    Διακηρύσσουμε ότι οι αρχιτέκτονες, οι γλύπτες και οι ζωγράφοι είναι του ίδιου είδους εργάτες με τους μηχανικούς, μεταλλουργούς, κλωστοϋφαντουργούς, ξυλουργούς. Διακηρύσσουμε επίσης ότι είναι αβάσιμος ο χαρακτηρισμός της εργασίας τους ως δημιουργικής σε αντιπαράθεση με τη «μη δημιουργική» εργασία.

     Η αστική τάξη χώρισε τους ανθρώπους σε δημιουργούς και πλάσματα με κριτήριο την εργασία τους. Εμείς δεν το κάνουμε αυτό.

     Με τον όρο καλλιτεχνική παραγωγή η αστική τάξη εννοούσε τη διακόσμηση αντικειμένων. Η διακόσμηση αύξανε την τιμή τους. Εμάς δεν μας ενδιαφέρει η τιμή. Έτσι δεν έχουμε ανάγκη από τα άχρηστα ορνιθοσκαλίσματα και τα μπιχλιμπίδια της εφαρμοσμένης τέχνης στα οικιακά μας αντικείμενα (ταμπακιέρες με τους «Μπογκατίρ»[1] του Βασνετσόφ, μελανοδοχεία σε σχήμα ελέφαντα, τασάκια σε σχήμα γυμνής γυναίκας, πιάτα με πορτρέτα μεγάλων ανδρών ή με ιταλικά τοπία, κ.ά.). Με τον όρο καλλιτεχνική παραγωγή εμείς εννοούμε απλώς τη συνειδητή και δημιουργική προσέγγιση της παραγωγικής διαδικασίας. Θέλουμε ο κάθε εργάτης να γνωρίζει τον λόγο που ένα αντικείμενο παίρνει τη συγκεκριμένη μορφή και χρώμα. Θέλουμε ο εργάτης να πάψει να εκτελεί κάποιο σχέδιο άγνωστο στον ίδιο. Επιβάλλεται να γίνει συνειδητός και ενεργός συμμετέχων στη δημιουργική διαδικασία κατασκευής του αντικειμένου. Έτσι, δεν θα έχουμε πλέον ανάγκη καλλιτέχνες-διακοσμητές. Η καλλιτεχνική αξία θα γίνει αναπόσπαστο μέρος της κατασκευής του αντικειμένου.

     Για την αστική τάξη αυτή η προσέγγιση ήταν αδιανόητη. Πίστευαν ότι μόνο το άτομο μπορεί να δημιουργήσει, ότι είναι παράλογη η δημιουργία από τη συλλογικότητα. Το ενδεχόμενο οποιουδήποτε καλλιτεχνικού ή δημιουργικού επιτεύγματος αποκλείεται από το εργοστάσιο. Μόνο ο καλλιτέχνης που εργάζεται με πινέλο και σμίλη ή ο τεχνίτης μπορούν να διεκδικήσουν την ιδιότητα του δημιουργού· μια συλλογικότητα εργατών σε ένα εργοστάσιο ποτέ.

     Εμείς γνωρίζουμε ότι αυτό δεν ισχύει. Γνωρίζουμε ότι η δημιουργική δύναμη του συλλογικού είναι ανυπολόγιστα μεγαλύτερη από εκείνη του μεμονωμένου ατόμου. Γνωρίζουμε επίσης ότι μέχρι σήμερα μόνο οι ατομικές και όχι οι συλλογικές δυνάμεις ήταν δημιουργικές και αυτό εξηγείται από το γεγονός πως οι συλλογικές δημιουργικές δυνάμεις απελευθερώθηκαν από την εξουσία των εκμεταλλευτών μονάχα από την Κομμουνιστική Επανάσταση. Για μας, τα εργοστάσια είναι σύνεργα της δημιουργικότητας του συλλογικού και από αυτά περιμένουμε θαύματα ασύγκριτα με τα τεχνάσματα του μεμονωμένου τεχνίτη.

     Αυτές είναι οι βασικές μας θέσεις. Το πιο επείγον καθήκον μας είναι η προπαγάνδα. Πρέπει να αποδείξουμε στους εργάτες ότι η παραγωγική εργασία είναι η ισχυρότερη πολιτιστική δύναμη και τους βοηθήσουμε στην κατάκτηση της δημιουργικότητας. Πρέπει να δείξουμε στους καλλιτέχνες ότι η παραγωγική διαδικασία είναι μια ανεξάντλητη πηγή δημιουργικότητας και να τους πείσουμε να προσανατολίσουν όλη τη δημιουργική τους ενέργεια σ’ αυτήν. Οφείλουμε αφυπνίσουμε τους πάντες και να αναδείξουμε ότι η αξία του αντικειμένου δεν έγκειται στην ομορφιά και στον στολισμό του αλλά στον βαθμό κατά τον οποίο η δημιουργία του είναι μια συνειδητή πράξη.

     Αυτό είναι ένα τεράστιο καθήκον. Ωστόσο, η Επανάσταση το έχει θέσει στην ημερήσια διάταξη και απαιτεί την εκπλήρωσή του.

Iskusstvo v proizvodstve (1921)

---

[1] Ο Μπρικ αναφέρεται σε έναν δημοφιλή πίνακα του Βίκτορ Βασνετσόφ, Bogatyrs, 1898. Απεικονίζει τρεις Ρώσους ιππότες με κράνη και έφιπποι, να φρουρούν τις στέπες και να ατενίζουν στο βάθος σαν να προσπαθούν να διακρίνουν τους αόρατους εχθρούς της χώρας

Πηγή: Brik Osip, Selected Criticism 1915-1929, σ. 82-83

Πέθανε ο Λέων Τολστόι. Η παγκόσμια σημασία του σαν καλλιτέχνη, η παγκόσμια φήμη του σαν στοχαστή και κήρυκα, αντικαθρεπτίζουν, η κάθε μια με τον τρόπο της, την παγκόσμια σημασία της ρωσικής επανάστασης.

Ο Λ. Ν. Τολστόι έκανε την εμφάνισή του σαν μεγάλος καλλιτέχνης ακόμη από τον καιρό της δουλοπαροικίας. Σε πολλά μεγαλοφυή έργα που έγραψε στο διάστημα των πενήντα και πάνω χρόνων της φιλολογικής του δράσης, περιέγραψε κυρίως την παλιά, την προεπαναστατική Ρωσία, που εξακολουθούσε να μένει και ύστερα από το 1861 σε κατάσταση μισοδουλοπαροικίας, τη Ρωσία του χωριού, τη Ρωσία του τσιφλικά και του αγρότη. Ο Λ. Τολστόι, περιγράφοντας την περίοδο αυτή της ιστορικής ζωής της Ρωσίας, κατόρθωσε να βάλει στα έργα του τόσο μεγάλα ζητήματα, κατόρθωσε να φτάσει σε τέτοιο καλλιτεχνικό ύψος, που τα έργα του πήραν μια από τις πρώτες θέσεις στην παγκόσμια λογοτεχνία. Η εποχή της προετοιμασίας της επανάστασης σε μια από τις χώρες που δυναστεύονταν από τους φεουδάρχες πρόβαλε, χάρη στο μεγαλοφυές φώτισμά της από τον Τολστόι, σαν ένα βήμα προς τα μπρος στην καλλιτεχνική ανάπτυξη όλης της ανθρωπότητας.

Ο Τολστόι-καλλιτέχνης είναι γνωστός σε μια ελάχιστη μειοψηφία ακόμη και στη Ρωσία. Για να γίνουν τα μεγάλα του έργα πραγματικό κτήμα όλων, χρειάζεται αγώνας και αγώνας ενάντια στο κοινωνικό καθεστώς που καταδίκασε εκατομμύρια και δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους στην αμάθεια, στην αποβλάκωση, στη δουλιά κατέργου και στην εξαθλίωση’ χρειάζεται η σοσιαλιστική επανάσταση.

Και ο Τολστόι δεν έδοσε μόνο λογοτεχνικά έργα, που πάντα θα τα εκτιμούν και θα τα διαβάζουν οι μάζες, όταν θα δημιουργήσουν ανθρώπινες συνθήκες ζωής για τον εαυτό τους, αφού ανατρέψουν το ζυγό των τσιφλικάδων και των καπιταλιστών, αλλά κατόρθωσε με υπέροχη δύναμη να μεταδόσει την ψυχολογία των πλατιών μαζών που καταπιέζονται από το σημερινό καθεστώς, να περιγράψει την κατάστασή τους, να εκφράσει το αυθόρμητο αίσθημά τους, αίσθημα διαμαρτυρίας και αγανάκτησης. Ο Τολστόι που ανήκε κυρίως στην εποχή 1861-1904, ενσάρκωσε με καταπληκτική παραστατικότητα στα έργα του—και σαν καλλιτέχνης και σαν στοχαστής και κήρυκας — τα χαρακτηριστικά της ιστορικής ιδιομορφίας όλης της πρώτης ρωσικής επανάστασης, τη δύναμη και την αδυναμία της.

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα της επανάστασής μας είναι ότι ήταν αγροτική αστική επανάσταση σε μια εποχή πολύ μεγάλης ανάπτυξης του καπιταλισμού σ’ όλο τον κόσμο και σχετικά μεγάλης ανάπτυξής του στη Ρωσία. Ήταν αστική επανάσταση, γιατί το άμεσο καθήκον της ήταν η ανατροπή της τσαρικής απολυταρχίας, της τσαρικής μοναρχίας και η κατάργηση της τσιφλικάδικης γαιοκτησίας και όχι η ανατροπή της κυριαρχίας της αστικής τάξης. Η αγροτιά ειδικά δεν κατανοούσε αυτό το τελευταίο καθήκον, δεν κατανοούσε τη διαφορά του από τα πιο κοντινά και άμεσα καθήκοντα του αγώνα. Και ήταν αγροτική αστική επανάσταση, γιατί οι αντικειμενικές συνθήκες έβαζαν σε πρώτη γραμμή το πρόβλημα της αλλαγής των βασικών συνθηκών ζωής της αγροτιάς, της συντριβής της παλιάς μεσαιωνικής γαιοκτησίας, «του καθαρίσματος του εδάφους» για τον καπιταλισμό, γιατί οι αντικειμενικές συνθήκες πρόβαλαν στο στίβο τη λίγο-πολύ ανεξάρτητη ιστορική δράση των αγροτικών μαζών.

Στα έργα του Τολστόι εκφράστηκε και η δύναμη και η αδυναμία, και η ισχύς και η στενότητα ακριβώς του μαζικού κινήματος των αγροτών. Η φλογερή, η γεμάτη πάθος, πολλές φορές αμείλικτα αυστηρή διαμαρτυρία του ενάντια στο κράτος και την αστυνομική-επίσημη εκκλησία δίνει την ψυχολογία της πρωτόγονης αγροτικής δημοκρατίας, στην οποία οι αιώνες του δουλοπαροικιακού καθεστώτος, της υπαλληλοκρατικής ασυδοσίας και ληστείας, του εκκλησιαστικού ιησουϊτισμού, της απάτης και της αγυρτείας συσσώρευσαν βουνά οργής και μίσους. Η αδιάλλακτη άρνηση από μέρους του της ατομικής ιδιοκτησίας γης δίνει την ψυχολογία των αγροτικών μαζών σε μια ιστορική στιγμή που η παλιά μεσαιωνική γαιοκτησία και των τσιφλικάδων και του δημοσίου είχε γίνει οριστικά αφόρητο εμπόδιο για την παραπέρα ανάπτυξη της χώρας, και που η παλιά αυτή γαιοκτησία, ήταν αναπόφευκτα καταδικασμένη στην πιο απότομη και ανελέητη καταστροφή. Το ακατάπαυστο και γεμάτο από βαθύτατο αίσθημα και φλογερότατη αγανάκτηση κατηγορώ του ενάντια στον καπιταλισμό δίνει όλη τη φρίκη του πατριαρχικού αγρότη που πάνω του ρίχνεται ένας καινούργιος, αόρατος, ακατανόητος εχθρός, που έρχεται κάπου από την πόλη ή κάπου από το εξωτερικό, καταλύοντας όλα τα «θεμέλια» της ζωής του χωριού, φέρνοντας μαζί του πρωτοφανέρωτη καταστροφή, εξαθλίωση, λιμοκτονία, βαρβαρότητα, πορνεία, σύφιλη, όλα τα δεινά της «εποχής της πρωταρχικής συσσώρευσης», επαυξημένα στο εκατονταπλάσιο με τη μεταφορά στο ρωσικό έδαφος των νεότατων τρόπων ληστείας, που επεξεργάστηκε ο κύριος Κουπόν*.

Ο φλογερός όμως διαμαρτυρόμενος, ο γεμάτος πάθος κατήγορος, ο μεγάλος κριτικός έδειξε ταυτόχρονα στα έργα του μια τέτοια έλλειψη κατανόησης των αιτίων της κρίσης και των μέσων για την απαλλαγή από την επερχόμενη κρίση στη Ρωσία, που θα ταίριαζε μόνο σ’ ένα πατριαρχικό, απλοϊκό αγρότη και όχι σ’ ένα συγγραφέα με ευρωπαϊκή μόρφωση. Ο αγώνας ενάντια στο δουλοπαροικιακό και αστυνομικό κράτος, ενάντια στη μοναρχία, μετατρεπόταν στα έργα του σε άρνηση της πολιτικής, κατάληγε στη διδασκαλία της «μη αντίστασης στο κακό», οδήγησε στην ολοκληρωτική απομάκρυνσή του από τον επαναστατικό αγώνα των μαζών το 1905-1907. Ο αγώνας ενάντια στην επίσημη εκκλησία ταυτιζόταν με την κήρυξη μιας νέας, αποκαθαρμένης θρησκείας, δηλαδή ενός νέου, αποκαθαρμένου, ραφιναρισμένου δηλητήριου για τις καταπιεζόμενες μάζες. Η άρνηση της ατομικής ιδιοκτησίας γης δεν οδηγούσε στη συγκέντρωση όλου του αγώνα ενάντια στον πραγματικό εχθρό, ενάντια στην τσιφλικάδικη γαιοκτησία και το πολιτικό όργανο της εξουσίας της, δηλ. τη μοναρχία, αλλά σε ονειροπαρμένους, αόριστους, ανίσχυρους αναστεναγμούς. Το κατηγορώ του ενάντια στον καπιταλισμό και τα δεινά που φέρνει στις μάζες ανακατευόταν με μια τελείως παθητική στάση απέναντι στην παγκόσμια απελευθερωτική πάλη που κάνει το διεθνές σοσιαλιστικό προλεταριάτο.

Οι αντιφάσεις των αντιλήψεων του Τολστόι δεν είναι αντιφάσεις της προσωπικής του μόνο σκέψης, αλλά αντανάκλαση των εξαιρετικά πολύπλοκων, αντιφατικών συνθηκών, των κοινωνικών επιδράσεων, των ιστορικών παραδόσεων, που καθόριζαν την ψυχολογία των διαφόρων τάξεων και των διαφόρων στρωμάτων της κοινωνίας της Ρωσίας στην περίοδο μετά τη μεταρρύθμιση, όμως πριν την επανάσταση.

Και γι’ αυτό ο Τολστόι μπορεί να εκτιμηθεί σωστά μόνο από τη σκοπιά του σοσιαλδημοκρατικού προλεταριάτου, μόνο από τη σκοπιά της τάξης εκείνης, που με τον πολιτικό της ρόλο και με τον αγώνα της τον καιρό της πρώτης εκδήλωσης των αντιθέσεων αυτών, τον καιρό της επανάστασης, απόδειξε ότι έχει την αποστολή να είναι ο ηγέτης του αγώνα για την ελευθερία του λαού και για την απελευθέρωση των μαζών από την εκμετάλλευση, απόδειξε την απεριόριστη αφοσίωσή της στην υπόθεση της δημοκρατίας και την ικανότητά της να παλέψει ενάντια στο στενό πνεύμα και στην ασυνέπεια της αστικής (συμπεριλαμβανομένης και της αγροτικής) δημοκρατίας.

Ρίξτε μια ματιά στην εκτίμηση που κάνουν για τον Τολστόι οι κυβερνητικές εφημερίδες. Χύνουν κροκοδείλια δάκρυα και διαβεβαιώνουν ότι σέβονται το «μεγάλο συγγραφέα» και ταυτόχρονα υπερασπίζουν την «ιερά» σύνοδο. Ενώ οι άγιοι πατέρες μόλις πριν λίγο διέπραξαν μια εξαιρετικά σιχαμερή προστυχιά, στέλνοντας παπάδες στον ετοιμοθάνατο για να εξαπατήσουν το λαό και να πουν ότι ο Τολστόι «μετανόησε». Η Ιερά σύνοδος αφόρησε τον Τολστόι. Τόσο το καλύτερο. Το κατόρθωμά της αυτό θα παρθεί υπόψη, όταν θα έρθει η ώρα που ο λαός θα κανονίσει τους λογαριασμούς του με τους ρασοφόρους υπαλλήλους, με τους εν Χριστώ χωροφύλακες, με τους σκοτεινούς ιεροεξεταστές που υποστήριζαν τα πογκρόμ κατά των εβραίων και τους άλλους άθλους της μαυροεκατονταρχίτικης τσαρικής συμμορίας.

Ρίξτε μια ματιά στην εκτίμηση που κάνουν για τον Τολστόι οι φιλελεύθερες εφημερίδες. Οι εφημερίδες αυτές πάνε να ξεφύγουν με κενές, ρουτινιασμένες-φιλελεύθερες, κοινότυπες-καθηγητικές φράσεις για «φωνή της πολιτισμένης ανθρωπότητας», για «ομόφωνη απήχηση στον κόσμο», για «ιδέες της αλήθειας, του καλού» κτλ. για τις οποίες τόσο μαστίγωνε ο Τολστόι—και μαστίγωνε με το δίκιο του—την αστική επιστήμη. Δεν μπορούν να πουν καθαρά και ξάστερα τη γνώμη τους για τις απόψεις του Τολστόι σχετικά με το κράτος, την εκκλησία, την ατομική ιδιοκτησία γης, τον καπιταλισμό, όχι γιατί τους εμποδίζει η λογοκρισία’ αντίθετα, η λογοκρισία τους βοηθάει να βγουν από τη δυσκολία! άλλα γιατί κάθε μια θέση της κριτικής του Τολστόι είναι και ένας μπάτσος κατά του αστικού φιλελευθερισμού’ γιατί και μόνο ο άφοβος, ο ειλικρινής, ο αμείλικτα αυστηρός τρόπος που ο Τολστόι βάζει τα πιο επίμαχα, τα πιο δύσκολα ζητήματα της εποχής μας χτυπά άμεσα τις στερεότυπες φράσεις, τις κοινότυπες υπεκφυγές, τα παρελκυστικά «πολιτισμένα» ψέματα της φιλελεύθερης (και φιλελευθεροναροντνικίστικης) δημοσιολογίας. Οι φιλελεύθεροι είναι με όλη τους τη δύναμη υπέρ του Τολστόι, με όλη τους τη δύναμη ενάντια στη σύνοδο, και ταυτόχρονα είναι υπέρ… των βεχιστών*, με τους οποίους «μπορεί να διαφωνεί κανείς», με τους οποίους όμως «πρέπει» να συζεί σ’ ένα κόμμα, «πρέπει» να δουλεύει μαζί τους στη φιλολογία και στην πολιτική. Και τους βεχιστές τους ασπάζεται ο Αντόνι Βολίνσκι.

Οι φιλελεύθεροι προβάλλουν σε πρώτη γραμμή το ότι ο Τολστόι είναι «μια μεγάλη συνείδηση». Μήπως αυτό δεν είναι κενή φράση που την επαναλαβαίνουν σε χίλιους τόνους και η «Νόβογε Βρέμια»** και όλοι οι όμοιοί της; Μήπως αυτό δεν δείχνει ότι παρακάμπτουν τα συγκεκριμένα εκείνα ζητήματα της δημοκρατίας και του σοσιαλισμού, που έβαλε ο Τολστόι; Μήπως αυτό δεν προβάλλει σε πρώτη γραμμή εκείνο που εκφράζει τις προλήψεις του Τολστόι και όχι τη διάνοιά του, εκείνο που ανήκει στο παρελθόν και όχι στο μέλλον, την άρνηση από μέρους του της πολιτικής και το κήρυγμά του για ηθική αυτοτελειοποίηση και όχι τη θυελλώδη διαμαρτυρία του ενάντια σε κάθε ταξική κυριαρχία;

Πέθανε ο Τολστόι και πέρασε στο παρελθόν η προεπαναστατική Ρωσία, που η αδυναμία και η ανικανότητά της εκφράζονται στη φιλοσοφία και περιγράφονται στα έργα του μεγαλοφυή καλλιτέχνη. Στην κληρονομιά του όμως υπάρχει ένα πράγμα που δεν πέρασε στο παρελθόν, ένα πράγμα που ανήκει στο μέλλον. Την κληρονομιά αυτή την παίρνει και πάνω στην κληρονομιά αυτή δουλεύει το προλεταριάτο της Ρωσίας. Το προλεταριάτο θα εξηγήσει στις μάζες των εργαζομένων και των εκμεταλλευομένων τη σημασία της κριτικής του Τολστόι για το κράτος, την εκκλησία, την ατομική ιδιοκτησία γης όχι για να περιοριστούν οι μάζες στην αυτοτελειοποίηση και τους αναστεναγμούς για μια υποφερτή ζωή, αλλά για να σηκωθούν και για να καταφέρουν ένα καινούργιο χτύπημα ενάντια στην τσαρική μοναρχία και στην τσιφλικάδικη γαιοκτησία, που το 1905 μόλις υπονομεύθηκαν ελαφρά και που πρέπει να εκμηδενιστούν. Το προλεταριάτο θα εξηγήσει στις μάζες την κριτική του Τολστόι για τον καπιταλισμό, όχι για να περιοριστούν οι μάζες σε κατάρες κατά του κεφαλαίου και της εξουσίας του χρήματος, αλλά για να μάθουν σε κάθε βήμα της ζωής τους και της πάλης τους να στηρίζονται στις τεχνικές και κοινωνικές κατακτήσεις του καπιταλισμού, να μάθουν να συσπειρώνονται στην ενιαία στρατιά των εκατομμυρίων σοσιαλιστών αγωνιστών που θα ανατρέψουν τον καπιταλισμό και θα δημιουργήσουν τη νέα κοινωνία, όπου δεν θα υπάρχει εξαθλίωση του λαού και εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

«Σοτσιάλ-Ντεμοκράτ», αρ. Φύλ. 18,

 16 (29) του Νοέμβρη 1910

Δημοσιεύεται σύμφωναμε το κείμενο της εφημερίδας

«Σοτσιάλ-Ντεμοκράτ»

Άπαντα Λένιν, τόμ. 20, σελ. 19-24.

Βαρβάρα Μπ. – Μπ.

Έφη Δ. Σπ.

📚☕
Δεν πήγα στην Κίνα για να δω τον κόσμο.
Πήγα για να θυμηθώ πώς αλλάζει.
Η προσγείωση έγινε μέσα μου.
🧨Οι στίχοι που κρατάς δεν είναι ενθύμιο.
Είναι σπόρος.
Δεν είναι ταξίδι.
Είναι εργαλείο.
Είναι ρωγμή στο τσιμέντο της σιωπής.
🧨Είναι φωνή που δεν ζήτησε έγκριση για να ακουστεί.
Αν έφτασε στα χέρια σου, τότε ακόμα υπάρχει ελπίδα.
Κάτι μέσα σου αντιστέκεται.
Δεν παζαρεύει με τον "ρεαλισμό",
δεν βολεύεται με τον κόσμο όπως είναι.
🧨Η λέξη, κραυγή.
Και η ποίηση, πράξη.
📕 “Στίχοι από την προσγείωση στην Κίνα”
(Εκδόσεις Εντύποις)
«Στίχοι από την Προσγείωση στην Κίνα»
του Παναγιώτη Μανιάτη
🙏 Ευχαριστώ τον σύντροφο που έφτιαξε χώρο για αυτήν την προσγείωση.
Και σαν μεγαλύτερη, θα του πω αυτό: κράτα γερά εκείνη τη σπίθα που δεν συμβιβάζεται.
🎴Ο κόσμος αλλάζει από ανθρώπους που τολμούν να τον δουν αλλιώς.
 Να 
 βρίσκουμε  πάντα τον χώρο, τον στίχο και τον άνθρωπο που χωράει την προσγείωση μας.
Και να θυμάσαι:
η ποίηση δεν τελειώνει στη σελίδα.. συνεχίζεται στην πράξη.
✨️Εσύ ήδη το κάνεις.✨️
🪭 Φωτογραφία: το δικό μου σημείο προσγείωσης
ή
☕🫖☕   Ένα  τραπέζι, δύο φλιτζάνια, κι ένας κόσμος που επιμένει!!!!
✨️Καλή επιστροφή όχι στην κανονικότητα μας  αλλά στον εαυτό μας !
✨️Σ’ εκείνο το κομμάτι σου που ακόμα ανθίζει,
που κρατά τη λέξη σαν σπόρο
✨️και τον καφέ σαν συντροφιά εκείνο το κομμάτι σου που ακόμα ανθίζει! 
✨️για να μη ξεχάσει κανεΊς  ποτέ ποιος είναι όταν δεν συμβιβάζεται.
https://youtu.be/ss3N5EjeNHU?si=utMKjlRuK4hvk_o2

Ελένη