Horni nokha tolao kokborokni kok wansukmani

Handugiri chamiri thangmani nungwi
Ani pharkungo mayung kajag cherokno saka ang,
‘U nai….’

Bo jugo rachami takjagwi kasawi thangmani nokha –
Bakha kwrwi.
Handugirini nok boro?
Khumpuini bukhuknwini mwng siliya aro chwng.

Kokborok –
Hor kuthukni emang besero
Wansugwi mankhonliya nono,
Wansugwi mankhonliya.
Jabra ara bangwi kathani
Mokolo kwlailiya, nono,
Mokolo kwlailiya.
Karenni por-o mokol chopjagwi
Chwngmani sijagliya, nini,
Chwngmani sijagliya.

Tebophung, hor kwcharo cheter mankhai,
Ang sio,
Nini kokse ang wansugo. Wansugnai.
Jabra ara hoknai ang nono kitingwi.
Nini batibai hotara bajogwi
Horni lamao akholnai.

Chini parani twisa

Ani cherok joraphuni aro koktang tangsa

Ani achianai kami Khagrasorini Khagrapur-o cherokphuni ang nokni borok, parani aphak bophak jotobai Kokborok bai se kok sago.  Iskulo chwng Banglabaise lekha poreo.  Mator klass VII-VIII-IX (rem sini-char-skuk)-o porephuni ang Kokoborokbai koktang rok suini chaitokjag.  Aiphu’o kono institutional support kwrwi baga saknibai sak se Bangla horoph bai Kokborok suini chengmani ang.  In post daio obwtwi thaisa koktang kwtal khlaiwi Roman horophbai suiwi karikha.  Bini logeo original koktang je baga suijag, obonobo phunukkha, aro Khagrasori twisanibo mangpli kaisa rokha.

 

Chini parani twisa

Chini parani twisa –
Bini thukmani kisa,
Para kachartwi boiwi
Thango bo koiwi koiwi.

Aise bo gira naikhai,
Toro bo basar phaikai,
Kachogo bophang waphang,
Aiphu’ bini phan kabang.

Chini parani twisa –
Bini thukmani kisa,
Basar phaikhailai mator
Ongo bo bari kotor.
Rumul ongo twi kwchwng,
Sugwi lago twi rukung.

Phaikhai kachangma, maising –
Naikhondi bini phaiching,
Lewi bo thango boiwi
Maising kachangma soiwi.

Chini parani twisa –
Bini thukmani kisa;
Basaro ongo kotor
Maisingo gira mator.

(Khagrasori. February 1976)

Khwnabaidi jorani khorang, chini emangni ha ringkhomani

Bisi 20-swkni kwcham kok. Aiphugo Shaktipada Tripura song bai ang miliwi Santua magazine karilaio.

Waisa ang chithi kangsa mankha borok kaisani, thikana rojag Gumti.

Ang bono kok philkhokha. Ani chithi chengkha ‘Takhuk phona’ hinwi. Bini ulo aro kangsa chithi mankha o boroksani. Taboklai bini chithi bo chengkha, ‘Atoi’ hinwi.

Chithi suinaisani bwmwng Mathura. Mathura Bikash Tripura. Ano bo atoi ringthogo – twmwi hinba botoi sodor kaisa ani aphak. Bophano ageni jora ata ringo ang. Mathura aiphugo chakli ongsokyakho – mator Kokborokni bagwi, chini Borokni bagwi, bini hamjagmwng perni romdok, bono aiphuni thar manjag ang.

Tabok Mathurani mwng kwchal hagobo siyo jate jar borokrok. Chwng joto siyo, Khagrachario Kokborok suimwngni hotra twiwi lam himnai borok bangya jomani sakango bo tongo.

Thangnai Birchibar horo Mathurabai malaiwi kok lam ongkha rangsa. Bini daini bo suinai Kokborok koklop/koktangni bwi chongnwi manwi bari gam nangjakkha. Mwng ongkha, chongsani, Chini Emangni Ha, aro chongsani, Jorani Khorang.
Mathurani bwiAngbo bono ani Kok Wanjwibai suijag boi chungsa, Bohu Jatir Bangladesh, rokha. Boio autograph rophuni ang bono ma swngkha, ‘shubhechchha’no chini kokbai twma hin? Mathura hinba, ‘hamari’.

Mathurano kwbangma hamari, hambai, hamjagmung.

Ani chakli joraphuni koklob tangnwi

Sal kakha

Pubni phaiching nokhani baiching
Sal kachaksa kadok
Salsa kagwi nokha mwchagwi
Tebsa khaiwi pa’dok.

Arai jo’go thugwi nogo
Sele’wi tongya chung
Si’wi selema si’wi kelema
Tangni romno samung

Chung kakharang chung kasarang
Chungbo salno kosol
Tanglaino kam hemlaino lam
Bakha khaiyagwi sol.

Sakni borok hani chorok
Hani gamni bagwi
Bipod phaipung chini samung
Thanglaino chung tangwi

Sal kosoltwi bo rokholtwi
Horni kusum andar
Chungbo tangno chung mathangno
Hamya kwrwi kandar.

~~~

Sinda daio

Sindani poro haduk kakharang dari’
Ko’sa ko’nwi nokhao handugiri
U hadugo sal kwchwngsa miri miri
Saichung lamo twisacha chiri chiri
Joto phwrwk bachalaijag bophang waphang
Haping gairingni khanatok sumur soro sub nwng
Sumurno sobo khanatok khaiwi aswk supung
Ani bakha sobono naitug tini iro nwng?

~~

Note: ‘Sal kakha’ puila 1977 bisio সুরেশ ত্রিপুরা komthingjag বজন (কন্ঠস্বর) daio, Rangamati-ni karijagmani, aro ‘Sinda daio’ puila 1981 bisio বরেন ত্রিপুরা komthingjag Pubi rabaini sal (পুব-ই-রাবাইনি সাল) daio, Chittagong-ni karijagmani. Koklob tangnwibo kwtal khlaiwi karijagkha সুগত চাকমা komthingjag পার্বত্য চট্টগ্রামের বিংশ শতাব্দীর নির্বাচিত কবিতা bijabo, 2008 bisio Rangamati-ni Tribal Cultural Institute-ni yago. (The versions published here are based on the second source indicated, though many typos found therein – especially in case of the first poem – have been corrected here. The first line in the last stanza of the first poem also seems to include idiosyncratic or  misperceived/non-standard usage of a couple of words.)

Chini bukhukrokni poja

Aisiri siri ang lam himwi tongphuni
Ani sam koretwi Tipra birok burwinwi kiphil atani phailaio.
Kainwibo nokhai horlaijag,
Bajar phaiching himwi thanglaio bok,
Kok salaitwi salaitwi.

Bokbai lam phelelaiphuni,
Kaisano hinmani khanago ang:
‘Naidiba, miya thangnai horobo
Bo hoplwng chok nwngjag!’

Bini o kok khukchasuchui
Golbingno kosol birwi phaiwi
Tokjakphaika ani bokhrogo,
Wa busuno kosol phaiwi kaijakphaikha
Ani bakha bisingo,
Jantabari no kosol phaiwi saprakphaika
Ani wansukmano.

Takhukrok,
Chwng aro horbwswk
Chok phegwi thuwi tonglaijagsinai?
Aro salbwswk chini bukhukrok mang
Poja rujugwi hatio laisojagsinai?

Birok kainwi nokhai rujujag

Sumur

Tini nokha pila.  Tal poro hapung hatai bolong halong joto kachokjag.  Hing hing nobar khum mutum bakhai togoi phaio.  Horni tok masa koinene khaiwi pungwi thangdok.

Sumonto aro nogo tongmiya.

Hor thugkha.  Cherorok thukurumjag.  Boboi lokhi nog gairingo naisingwi tongkhana, kha logwi, mokol logwi.

Bolong lamao saichung hemtwi hemtwi sumur subdok Sumonto.

Sumur khorang khanagwi bura burirok aigeni salo philowi thango, birok randini bakhani jala mwktwi ongwi boiwi thango, chakili sikalarok bakha hui hui ongwi thanglaio.  U twisacha saichung boiwi thangdok, tal por nangwi ruphaino kosol ongjag.

Sumonto sumur subdok.

Sumur - CroppedAtakiya sumur khorang thagwi thango. Lama kwcharo ma bathago Sumonto.  Birok kaisa kabmani khanago.  Mator bono sakango naio nungya, ulo naio nungya.  Yagra naio kwrwi.  Yaksi naio kwrwi.

Sumonto hinka: ‘Bo birok nwng kabjalai?  Matai dwi na minisor?   Tama dukho tong nini, ano kisa sajabadi.  Khorang rwchakdi.’

Kabnai yak karwi birok khorangba kok sakha: ‘Sumur ta subsidi nung aro arai baga.  Borokno aro ta sakarabsidi.  Nung chala hinkhlai, chakli hinkhlai, ano laphaidi.  Ano ironi tilangdi.’

‘Sobo nung?’

– ‘Bujiwi ladi.’

‘Tama dukho nini?’

– ‘Bujiwi ladi.’

‘Nung tabuk bo daio?’

– ‘Naitugwi ladi.’

[Dhaka, 1981]

Gumti harung

Muin kuchugo kagwi tabok naikhonlaidi –
Haku khujag
Gumti harung;
Siyai harungni birok cherok
Emang hamyano kosol khaiwi
Hor kwcharo bachagwi nungo,
Thwino kosol chagwi kasakha uijangni nokha;
Mokolni mwktwi boiwi thango
Gumtini tonai hamjwk kwtalni,
Emang hamyani hor kwcharo
Mokol mukhumya kaisabo borok.

Muin kuchugo kagwi tabok naikhonlaidi –
Kwrwikha aro
Toin sanibai phulwi tongjag Gumti harung;
Rinai rinaithok thokbai khumbai
Birok sikala boboi machangrok
Twi gola kachak chango kheblaiwi
Twisao thangya, gatio thangya;
Twisa twi kwchwng rumulwi thangjag,
Chagwi thangjag;
Nokha pilao dada lokhini sumur subjagya,
Bono khanani kha logwi tongya boboi lokhibo;
Sachlang nobar bakhai khum mutum togwi rophaiya,
‘Boboi Lalmoti’ hinwi kaisabo rwchabya aro;
Diphor kwcharo tokthucha kuya,
Toksa naruai pungwi thangtikhai
Mokol loktigwi kaisabo tongya;
Bisi sal kwtal togwi rophaiya –
Domni khorang
Khamni khorang
Sukui balmani
Gudu thwngmani
Awan thai mutum
Kwtal ri bwkhai
Bwkha kha kwtal
Sui samani
Mwnwilaimani.

Muin kuchugo ka’wi naidi –
Gumti harung simalwng ongjag;
Nokha kakhrang nungjagya aro
Tokha sukuru birmanibai;
Sola sola siyal hulugo
Borok siringjag harung kwcharo.

Muin kuchugo ka’wi uijang naikhonlaidi –
Mokolni mwktwi mathakmiya;
Hapung ha beser,
Twisa twi buchug,
Nokha nobar,
Jotoni daini kok khukchase khanago bana –

Aro salbwswk mwktwi sokorwi
Achug achugwi
Naiwi tongsini?

[Dhaka 1981]

Emangni Tipra Ha

Waisalai nwngbai malainai
O puituno khago twiwi ang
Wansugmwngbai nini bakhai, nini makhang
Nini khorang – bakha bisingo bebakno chongwi tongkha

Mukumu kuthukma’o kwlwgwi
Tisawi tubukha
Kama’wi thangjag kok, khatungma,
Rwchamung, munuimwng,
Nono wansugwi emangno ani
Habasa, habanwi khai’wi tang’wi
Phaika tabuk jora.

Maliaiya malaimani, nunglaiya nunglaimani,
Nwngdwi nwngya ang daijo khaimanliya.
Ani bisingo nwng, ani mokolo nwng,
Ani halamao nwg,
Ani yarwmo nwng, ani bwlaio nwng.
Ang nono siniwi siniliya,
Ang nono paitoksugmanliya.

Ang kwrwisini nwng ano waisaswkdwi khatangkha?
Nini khurio sobo achugkha?
Soboni makhang nungwi munuikha nwng?
Soboni rachamung khanagwi nwng
Bakhani nobarlam phiyogwi rokha?

Ang nono nungwibo nungliya,
Manwibo mansugliya.
Ani naitugma aiju thakyakho.

Tebo mukumu kuthukmani philwi
Phaiphuo – nonose nungwi phaijag hai.
Emangni makhang, khorang bebak
Nwngyakhai aro sobobai sollai?

[March 1991, Agartala.  Kwchangraini mwngo poila karijag Santua Journal-ni December 1996 kango]