គេនិយាយថា ៖ «បណ្តាញទូរទស្សន៍ស្រុកខ្មែរ មានភាពលំអៀងទៅកាន់គណបក្សកាន់អំណាច !»
គេថា ៖ «សង្គមស៊ីវិល មានភាពលំអៀងទៅកាន់គណបក្សប្រឆាំង !»
អ្នកខ្លះគិតថាចំនុចពីរខាងលើសុទ្ធតែត្រូវ ។
ឯអ្នកខ្លះគិតថា សុទ្ធតែខុស ។
ឬអាចមានត្រូវមួយខុសមួយ ។
តើអ្នកកំណត់ថាអ្វីមួយលំអៀងទៅលើអ្វីមួយទៀតតាមរបៀបណា ?
តើអ្នកដឹងខ្លួនឯងឬទេថាអ្នកកំពុងលំអៀងទៅលើអ្វីមួយ ?
ដើម្បីដឹងថាដើមឈើមួយទ្រេត អ្នកត្រូវដឹងថាកន្លែងត្រង់នៅត្រង់ណា !
រៀនរកកន្លែងត្រង់កន្លែងត្រូវ មុនពេលដែលលំអៀងនោះផ្តល់ផលវិបាកដល់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ ឬបន្តផ្តល់ផលវិបាកដល់អ្នកដទៃ !
ធ្វើដំណើរចេញពីមណ្ឌលគិរីមកកាន់ភ្នំពេញ !
ថ្ងៃរសៀលណាស់ទៅហើយ ! មើលទៅប្រហែលជាឡានក្រុងទៅដល់ភ្នំពេញម៉ោង៩យប់ហើយ !
អីគេ !? កើតអីនឹង !?
អីគេ ? ៖ “ពីមុនផ្ទះខ្ញុំនៅតាមផ្លូវ ឥឡូវគេយកដីខ្ញុំអស់ហើយ ! អញ្ចឹងមានតែលើកផ្ទះមករស់នៅលើផ្លូវ !”
ពូតៃកុង ! យើងធ្វើម៉េចទៅ !?
ទាល់តែចាំ ! ចាំគេមកដោះស្រាយ …
ថ្មីៗនេះ លោកឈុត វុទ្ធី ត្រូវបានគេបាញ់សំលាប់ ហើយបានធ្វើអោយមានមតិជាច្រើនជុំវិញបញ្ហានេះ ដែលនៅក្នុងនោះក៏មានការទទួលធ្វើបទសម្ភាសន៍ពីសំណាក់លោកសៅ សុខា អគ្គមេបញ្ជាការរងនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ និងជាមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថលើផ្ទៃប្រទេស ដោយវិទ្យុអន្តរជាតិបារាំង ។ ការផ្តល់សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ គឺបានផ្តោតសំខាន់ទៅលើការដោះសារថា ការស្លាប់របស់លោកឈុត វុទ្ធី ជាបញ្ហាបុគ្គល ។ ចុចត្រង់នេះ ដើម្បីចូលទៅកាន់ការផ្សព្វផ្សាយរបស់វិទ្យុអន្តរជាតិបារាំងលើបញ្ហានេះ ។
ប្រសិនបើគេសង្កេតលើពាក្យសំដីរបស់លោកសៅ សុខា ក្នុងនាមជាអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវលើបញ្ហាដែលកើតមាន លោកមិនត្រឹមតែមិនទទួលខុសត្រូវលើការដែលមិនដឹកនាំកូនចៅអោយមានវិន័យល្អទេ លោកបានថែមទាំងទំលាក់កំហុសលើកូនទាហានរបស់លោក ហើយសំងំឈឹងនឹងទំនួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួនលើបញ្ហាដែលបានកើតមាន ។
អ្វីដែលគួរអោយហួសចិត្តនោះគឺនៅពេលដែលរំលឹកដល់ការយល់ឃើញរបស់លោកទៅលើការប៉ះពាល់ដល់ផ្លូវចិត្តមជ្ឈដ្ឋានប្រជាពលរដ្ឋ លោកមិនបាននិយាយសូម្បីមួយម៉ាត់អំពីការចូលរួមសោកស្តាយលើមរណភាពនេះ ហើយថែមទាំងទំលាក់តំលៃនៃជីវិតរបស់លោកឈុត វុទ្ធី ដោយធៀបជាមួយនឹងក្រុមការងាររបស់លោក ដែលលោកបានបញ្ជាក់ថាតែងតែចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការ(មិន)ការពារ (មិន)ដោះស្រាយ និង(មិន)បញ្ឈប់ការបំផ្លាញព្រៃឈើជារៀងរហូតមក ។
តាមរយៈពាក្យសំដីខាងលើ យើងអាចបញ្ជាក់បានថា លោកសៅ សុខា ជាមនុស្សគ្មានទំនួលខុសត្រូវ ខ្ជះខ្ជាយ និងមិនចេះអោយតំលៃលើមនុស្ស ដែលមិនសមស្របសោះក្នុងតំណែងបច្ចុប្បន្នរបស់លោកឡើយ បើយោងតាមសុភាសិតខ្មែរបុរាណថា សំដីសជាតិ មារយាទសពូជ ។
បទពាក្យ៧
១. បងប្អូនប្រុសស្រីស្តីស្តែងថា សខ្មៅនេះណាសែនអប្រិយ៍
គិតមិនសមផលដល់សេចក្តី ពិតមិនប្រពៃគំនិតមោះ ។
២. ជាមនុស្សសែនអត្មានិយម ស្តែងផ្តុំជុំពាក្យបង្កឈ្លោះ
សំដីសំដែងលែងពិរោះ ជាប់ឈ្មោះជាមនុស្សឥតតំលៃ ។
៣. សខ្មៅមានអ្វីស្តីតតប កើតមិនប្រកបឈ្មោះមិនថ្លៃ
ចូលចិត្តនាំរឿងទាំងយប់ថ្ងៃ រឿងស្រុករឿងស្រីរឿងជាតិខ្មែរ ។
៤. ភ្នែកខ្ញុំមើលទៅនៅនឹងមុខ ឃើញទុក្ខនោះទុក្ខទុក្ខឥតល្ហែរ
មិនមែនទុក្ខខ្ញុំតែទុក្ខខ្មែរ ក្រែងស្រុកប្រួលប្រែកែតំលៃ ។
៥. ឃើញហើយមិនស្បើយគិតពិចារ ស្វះស្វែងអាត្មាជួយលកលៃ
ជួយគិតជួយកែខ្មែរជាន់ថ្មី អោយស្គាល់ប្រពៃស្គាល់ភ្លឺថ្លា ។
៦. ធ្វើម៉្តេចខ្ញុំក្ររៀនបានទាប ចំនេះជ្រួតជ្រាបត្រឹមបរិញ្ញា
សំដីមិនប្រៃខ្សោះខ្លឹមសារ ទើបជនខេមរាស្តាប់មិនយល់ ។
៧. ខ្ញុំគ្មានសិទ្ធិអ្វីទៅបង្ខំ អោយគិតបារម្ភខ្វល់អំពល់
បានត្រឹមស្រដីស្តីអ្វីយល់ អោយបានរសល់រសាយចិត្ត ។
៨. ព្រោះអីបើឃើញខុសមិនប្រាប់ វាអោយរសាប់រសល់ពិត
មនសិការដាស់គំនិត អោយនៅតែគិតនៅតែស្តី ។
៩. ស្តីថាអ្នកនេះត្មេះអ្នកនោះ បញ្ឆេះមនុស្សប្រុសធ្លុះដល់ស្រី
តាំងពីពលរដ្ឋដល់មន្រ្តី អោយចេះលកលៃតាមការគួរ ៕
ក្នុងដំណើរជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ជាធម្មតា គឺតែងតែឆ្លងកាត់ភាពជំទង់ដោយចៀសមិនផុត ហើយកំឡុងពេលនេះវាជារបត់មួយដែលមនុស្សម្នាក់ៗ ចាប់ផ្តើមបង្កើតទំនាក់ទំនងខ្លាំងចំពោះសង្គម តាមរយៈបំរែបំរួលលើចិត្តគំនិត (ការចង់ចេះចង់ដឹង មានអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ …) និងបំរែបំរួលលើអត្តចរិក (ការបង្ហាញសមត្ថភាព ការធ្វើទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ …) ។ ដោយសារកត់សំគាល់បានពីចំនុចនេះ ព្រឹទ្ធាចារ្យនានាបានរៀបចំជាបែបបទមួយសំរាប់អោយមនុស្សស្ថិតក្នុងវ័យនេះ ដើរទៅតាមគន្លងដ៏ត្រឹមត្រូវមួយ ។
ហេតុអ្វីគេត្រូវតំរង់ផ្លូវមនុស្សវ័យជំទង់ ?
បើយើងសង្កេតលើពាក្យសុភាសិតបុរាណ ៖ «មនុស្សពេញវ័យ ដូចដំរីចុះប្រេង» គេអាចដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ខ្មែរបុរាណបានកត់សំគាល់យ៉ាងច្បាស់អំពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍នេះ ហើយក៏បានដាស់តឿនអំពីការអប់រំ និងទប់ស្កាត់ផលវិបាកនានាលើមនុស្សក្នុងវ័យនេះដែរ ក្រោមសុភាសិតថា ៖ «ឃ្លានឆ្ញាញ់ ស្រលាញ់ល្អ» ។ នេះជាការប្រៀបធៀបមួយទៅនឹងចរិកលក្ខណៈរបស់ក្មេងជំទង់ ដែលមិនមែនគ្រាន់តែជាពាក្យដាស់តឿនអោយខ្មែរចេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីទង្វើរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទេ ។ ជាក់ស្តែង រឿង «ទុំទាវ» គឺជាភស្តុតាងដែលបានបង្កើតឡើង មិនមែនសំរាប់អប់រំមនុស្សអោយចេះស្រលាញ់គ្នាស្មោះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺសំរាប់ដាស់តឿនមាតាបិតា និងអាណាព្យាបាលអោយចេះដឹងអំពីហេតុភេទដែលកើតមានក្នុងវ័យជំទង់ និងផលវិបាកដែលកើតឡើងក្នុងវ័យនេះ ។
ក្រលេកមើលការយល់ឃើញពីមនុស្សក្នុងយុជសម័យថ្មី វាក៏មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានេះដែរ ។ តាមរយៈការសិក្សាផ្នែកចិត្តសាស្រ្តអភិវឌ្ឍន៍ ដែលបានសិក្សាអំពីបំរែបំរួលនៃសតិអារម្មណ៍របស់មនុស្សតាមបណ្តោយបំរែបំរួលនៃវ័យ បានបញ្ជាក់ថា វ័យជំទង់នេះ មនុស្សពិតជាចាប់ផ្តើមមានបំរែបំរួលមួយដែលគួរតែឃ្លាំងមើលអោយបានដិតដល់ ។
ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរបុរាណលើការគ្រប់គ្រងមនុស្សវ័យជំទង់
ការអប់រំនៅផ្ទះតាមការស្តីបន្ទោស និងការវាយដំ លែងមានប្រសិទ្ធិភាពហើយសំរាប់មនុស្សក្នុងវ័យឈាមរាវនេះ ដូចដែលគេតែងពោលថា ៖ «វាយលែងឈឺ» ។ ដូច្នេះ ចំពោះកូនប្រុសត្រូវបានគេបញ្ជូនអោយទៅបួស តាមពិធីបំបួសនាគ ដើម្បីអោយកូនទៅរស់នៅក្នុងវត្តអារាម ជាមួយនឹងជំនឿថាព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលមានព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ គឺជាទីរំងាប់អារម្មណ៍ឆេវឆាវ ពុះកញ្ជ្រោលនេះបាន ហើយក៏បានយល់ដឹងអំពីចំនេះដឹងមួយចំនួនផ្សេងទៀតព្រមគ្នាដែរ ។ រីឯកូនស្រី ខណៈដែលចាប់ផ្តើមពេញវ័យភ្លាម (កំណត់សំគាល់ដោយការមករដូវដំបូង) ត្រូវបានឪពុកម្តាយ ឬអាណាព្យាបាលឃាត់ឃាំងក្នុងផ្ទះ តាមរយៈការធ្វើពិធីចូលម្លប់ដែរ ។ ក្នុងកំឡុងពេលចូលម្លប់ យុវតីបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកវិជ្ជាមេផ្ទះ ការថែទាំរាងកាយនិងសម្ផស្ស កិរិយាមាយាទ វិធីផ្គាប់ផ្គន់ប្តី ប្រពៃណី ការចិញ្ចឹមកូន និងចំនេះដឹងជាច្រើនទៀត ប៉ុន្តែក៏មានតំណមជាច្រើនផងដែរ ដែលរួមមានការហាមជួបមនុស្សប្រុសជាដើម ។ ដូច្នេះហើយ សម័យបុរាណយុវជន និងយុវតីណាដែលបានបំបួស និងចូលម្លប់យូរជាងគេ គឺបានក្លាយជាទីគាប់ចិត្តនៃមនុស្សផងទាំងពួង ។ គេអាចកត់ថា កំឡុងវ័យជំទង់របស់ខ្មែរសម័យបុរាណ ក្រោមទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី ជាកំឡុងពេលដែលត្រូវបានបង្ហាត់បង្ហាញពីចំនេះដឹងលើការវិវឌ្ឍន៍ខ្លួនប្រាណ លើដំណើរជីវិតគ្រួសារ លើវប្បធម៌ប្រពៃណី និងលើផ្នែកសង្គមផងដែរ ។
ការតំរង់ទិសយុវវ័យក្នុងយុគសម័យថ្មី
ចំពោះលោកខាងលិច ក្នុងវ័យជំទង់គឺមិនមានអ្វីដែលអាចបង្ខំគេបានក្រៅពីបង្កើតការអំប់រំអំពីចំណេះដឹងផ្លូវភេទ ចំណេះដឹងសង្គម និងចំនេះដឹងសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតនោះទេ ដែលទាំងនេះគឺបានផ្តល់ជំរើសដល់មនុស្សគ្រប់រូបអោយគេជ្រើសរើសនូវអ្វីដែលសមនឹងខ្លួនឯង ។ កត្តាដែលមិនបង្ខិតបង្ខំនេះ បានធ្វើអោយជំទង់ និងយុវជនក្នុងបណ្តាប្រទេសទាំងនោះក្លាយជាសកម្មក្នុងជីវិតផ្លូវភេទ ហើយក៏លែងមានការអោយតំលៃខ្លាំងលើពិធីមង្គលការដូចខ្មែរយើងដែរ ។
ចំពោះកម្ពុជាសម័យថ្មី ដោយសារតែសង្គ្រាម ដែលនាំអោយមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ និងការបាត់បង់គោលគំនិតដើម ធ្វើអោយប្រពៃណីដើមមួយនេះបានរលាយរលត់ស្ទើរទាំងស្រុងទៅហើយ ។ កម្ពុជាកំពុងបោះជំហានទៅរកវប្បធម៌អប់រំបើកទូលាយរបស់បណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ដែលដំណើរនេះកំពុងប្រទាញវប្បធម៌ខ្មែរលើទំនៀមទំលាប់មួយចំនួនទៅរកចំនុចសូន្យ ដូចជាការធ្លាក់ចុះនៃចំនេះដឹងលើព្រះពុទ្ធសាសនា ការធ្លាក់ចុះគំនិតស្វែងរកហេតុនិងផលតាមពុទ្ធសាសនា សកម្មភាពផ្លូវភេទមុនរៀបការ ការអោយតំលៃលើសេរីភាពជាជាងគុណតំលៃ ការទាមទាររកផលប្រយោជន៍បុគ្គល ការថយចុះនៃចំណេះដឹងលើវប្បធម៌បុរាណ … ហើយមិនយូរប៉ុន្មានវប្បធម៌ខ្មែរទាំងមូលនឹងប្តូរទៅដូចនឹងវប្បធម៌របស់លោកខាងលិច ប្រសិនបើគ្មានការគិតគូរ និងរកវិធានការទប់ស្កាត់នោះទេ ។
ដើម្បីកែប្រែបរិយាកាសដែលបានអាប់អួរអស់រយៈពេលជិតមួយសប្តាហ៍នៅក្នុងគេហទំព័រសខ្មៅ សខ្មៅនឹងលើកឡើងអំពីប្រធានបទថ្មីមួយយកបរិយាយ គឺបរិយាកាសនយោបាយនៅកម្ពុជា ។
ដូចដែលបានឮស្រាប់ហើយថាគណបក្សសម រង្ស៊ី គឺជាគណបក្សប្រឆាំងធំទី១ នៅក្នុងឆាកនយោបាយកម្ពុជា ដែលតាមពីក្រោយដោយគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស ។ គណបក្សមួយនេះ បានទទួលប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់អ្នកជាតិនិយម និងប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនដែលរងទុក្ខវេទនាក្រោមការដឹកនាំរបស់គណបក្សកាន់អំណាចសព្វថ្ងៃ ។ ជាមួយនឹងវិបត្តិនានានៃការដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន ដែលបានបង្កអោយមានបញ្ហាដូចជាជំលោះដីធ្លីរ៉ាំរ៉ៃ អំពើពុករលួយ បក្សពួកនិយម ឱនភាពប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ … គេរំពឹងថាសំលេងគាំទ្រសំរាប់ការបោះឆ្នោតអាណត្តិថ្មីខាងមុខនេះនឹងកើនឡើង ។ នេះជាហេតុដែលលោកសម រង្ស៊ី ប្រធានគណបក្សនេះខិតខំស្វះស្វែងរកវិធីចូលមកក្នុងប្រទេសវិញ ក្រោយការនិរទេសខ្លួនទៅបរទេសបន្ទាប់ពីទទួលការកាត់ទោសពីតុលាការអោយជាប់ពន្ធនាគារជាច្រើនឆ្នាំ ដែលមហាជនបានព្រួយបារម្ភ និងកំណត់សំគាល់ថាជាបញ្ហានយោបាយ ។
រចនាសម្ព័ន្ធនៃការដឹកនាំរបស់គណបក្សសម រង្ស៊ី
វាមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងដែរសំរាប់ការដឹកនាំគណបក្សក្នុងរបបមួយ ដែលហាក់ដូចជាមិនទាន់ជារបបប្រជាធិប្បតេយ្យនៅឡើយ បើតាមរបាយការណ៍នានាពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ។ ប្រធានគណបក្ស មានការងារច្រើនដែលត្រូវធ្វើ ដែលរួមមានទាំងការដឹកនាំសមាជិកបក្ស ការស្វែងរកប្រជាប្រិយភាព និងជាពិសេសនោះគឺវិធីសាស្រ្តក្នុងការការពារនឹងការបំបែកបំបាក់ផ្ទៃក្នុងបក្ស ។ ប្រសិនបើគេនិយាយអំពីការបំបែកផ្ទៃក្នុងបក្សមួយដោយស្នាដៃបក្សមួយទៀត វាមិនមែនជាការប្រកួតប្រជែងដោយស្មើភាពគ្នាទេ ប៉ុន្តែប្រការនេះក្លាយជារឿងធម្មតាទៅហើយសំរាប់ប្រទេសកម្ពុជា ចាប់តាំងពីកំណើតការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ មកម៉្លេះ ។ តើលោកសម រង្ស៊ី មានគោលគំនិតដូចម៉្តេចខ្លះ សំរាប់ការតំរង់ទិសបក្សប្រឆាំងមួយនេះ ?
ដោយយល់ឃើញថា សមាជិកខ្លួនមិនអាចធ្វើនិរន្តភាពនៃសមាជិកភាពរបស់ខ្លួនបានយូរខណៈមានការប្រើប្រាស់អំណាចសាច់ប្រាក់ និងការគំរាមកំហែងពីបក្សកាន់អំណាច លោកសម រង្ស៊ីបានជ្រើសរើសដើរតាមគន្លងនៃបក្សកាន់អំណាចគឺលើកប្រជាប្រិយភាពប្រធានបក្សជាធំ (បក្សប្រជាជនកម្ពុជា លើកតំកើនតែមុខមាត់សម្តេចហ៊ុន សែនតែម្នាក់) ព្រោះគាត់ជាមនុស្សតែម្នាក់គត់ដែលស្មោះត្រង់នឹងបក្សជាអចិន្រៃ្តយ៍ ។ ហេតុនេះហើយ គេតែងតែឃើញមានវត្តមានរូបលោកច្រើន នៅក្នុងសកម្មភាពប្រឆាំងតាមទីសាធារណៈ និងការផ្សព្វផ្សាយនានា ហើយមានតិចតួចដែរសំរាប់សមាជិកជាន់ខ្ពស់ដែលស្និតស្នាលនឹងលោក ។ ប្រការនេះក៏ជាមូលហេតុដែលនាំអោយមានភាពបរាជ័យក្នុងការបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងគណបក្សសិទ្ធិមនុស្សផងដែរ ។
របត់ដាំក្បាលចុះនៃគណបក្សសម រង្ស៊ី
ដូចគ្នានឹងការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទជ័យវរ័ន្មទី៧ដែរ ភាពខ្លាំងពូកែតែម្នាក់ឯងនៃថ្នាក់ដឹកនាំកំពូល បានបង្កជាផលវិបាកខ្លាំងនៅពេលអវត្តមានអ្នកដឹកនាំនោះពាក់កណ្តាលទី ។ ដោយឃើញចំនុចខ្សោយនេះ ការកំចាត់ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលបក្សសម រង្ស៊ី ជាសកម្មភាពដ៏ប្រសើរបំផុតសំរាប់រំលាយបក្សនេះអោយចេញពីតារាងឈ្មោះបក្សចូលរួមបោះឆ្នោត ហើយនេះជាមូលហេតុដែលលោកសម រង្ស៊ីស្ថិតនៅនិរទេសរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែដោយឃើញលទ្ធផលនេះហួសពេលបន្តិច លោកសម រង្ស៊ីក៏បានខិតខំស្វែងរកអន្តរគមន៍ពីអន្តរជាតិដើម្បីអោយលោកបានត្រលប់មកវិញ ។
ខណៈអវត្តមានមេដឹកនាំខ្លួន ដែលអ្វីៗសំរេចដោយគំនិតគាត់ សមាជិកគណបក្សប្រឆាំងនេះកំពុងលិចលង់ដូចនាវាបាត់ចង្កូត ។ សកម្មភាពបក្សបានក្លាយជាអសកម្មទៅៗ និងបន្តទៅកាន់ភាពរលំរលាយនៅពេលដែលសមាជិករបស់ខ្លួនបានចាប់ផ្តើមធ្វើលំហូរទៅកាន់បក្សកាន់អំណាច ។
គេមិនអាចទស្សន៍ទាយថាបក្សប្រឆាំងដ៏ខ្លាំងក្លានេះនឹងក្លាយទៅជាយ៉ាងណាទេ ប៉ុន្តែគេគ្រាន់តែអាចដឹងថា បក្សនេះកំពុងបង្វែរខ្លួនចុះទៅកាន់ភាពសូន្យសុង ហើយដំណើរនេះនឹងបន្តល្បឿនលឿនជាងទៅៗ ប្រសិនបើគ្មានដំណោះស្រាយដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពមួយទេនោះ ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ជាក់ស្តែងសកម្មបក្សនេះដែលពីមុនមកធ្លាប់ចេញមុខមាត់សំរាប់បក្ស ដូចជាអ្នកស្រីមួរ សុខហួរជាដើម ក៏បានស្វះស្វែងរកវិធីដើម្បីបន្ថយល្បឿននេះដែរ តាមរយៈការចូលរួមចលនាទាមទារជំនួយសិទ្ធិមនុស្សលើស្រ្តីពលការនីឆ្លងដែន ការទាមទារការលើកកំពស់សិទ្ធិនារី និងការផ្តល់អនុសាសន៍នានាដល់រដ្ឋាភិបាល ។
អនុសាសន៍
ក្នុងស្ថានភាពដ៏តឹងតែងមួយនេះ វិធីសាស្រ្តដែលជាការសុំជំនួយពីអន្តរជាតិ ដើម្បីអោយលោកសម រង្ស៊ីបានចូលក្នុងប្រទេសវិញជាកត្តាចំបងដែលត្រូវធ្វើ ប៉ុន្តែមិនមែនត្រូវធ្វើតែរឿងមួយនេះទេ ព្រោះបើទោះជាលោកបានជោគជ័យតាមអន្តរាគមន៍នោះមែន ក៏វានឹងអាចហួសពេលសំរាប់ស្រោចស្រង់ស្ថានការណ៍ ដែលគណបក្សរបស់លោកកំពុងធ្វើដំណើរដាំក្បាលចុះនេះដែរ ។ ការថ្លែងសន្ទរកថាតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណែត មិនមានប្រសិទ្ធិភាពគ្រប់គ្រាន់ឡើយ ។ ដូច្នេះ ការកែប្រែរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំអោយប្រសើរជាងមុនមួយគួរតែត្រូវបានអនុវត្តន៍អោយបានឆាប់បំផុតដែលអាចធ្វើបាន ។
ស្តាប់ព័ត៌មានគេបណ្តេញប្រជាពលរដ្ឋបឹងកក់ ៖ ខ្ញុំមិនខ្វល់ព្រោះមិនមែនដីផ្ទះខ្ញុំផង !
ស្តាប់ព័ត៌មានគេទាមទារប្រាក់ខែបន្ថែមសំរាប់កម្មករ ៖ ខ្ញុំមិនខ្វល់ព្រោះមិនមែនប្រាក់ខែខ្ញុំផង !
ស្តាប់ព័ត៌មានគេទាមទារអោយគណបក្សប្រឆាំងចូលរួមបោះឆ្នោត ៖ ខ្ញុំមិនខ្វល់ព្រោះមិនមែនរឿងខ្ញុំផង !
ស្តាប់ព័ត៌មានចោរកម្ម ប្លន់ និងសំលាប់ដែលកើតមានរាល់ថ្ងៃ ៖ ខ្ញុំមិនខ្វល់ព្រោះមិនមែនមកប្លន់សំលាប់ខ្ញុំផង !
ស្តាប់ចាស់ៗ ឪពុកម្តាយនិយាយដាស់តឿនពីវប្បធម៌ខ្មែរ ៖ ខ្ញុំមិនខ្វល់ព្រោះមិនចូលចិត្តផង !
ស្តាប់គេនិយាយពីយូនចូលស្រុកនិងបានទៅបោះឆ្នោតទៀត ៖ ខ្ញុំមិនខ្វល់ព្រោះខ្ញុំមិនទៅបោះឆ្នោតផង !
ស្តាប់មិត្តភក្តិនិយាយអោយខិតខំរៀនសូត្រ ៖ ខ្ញុំមិនខ្វល់ព្រោះមិនសប្បាយផង !
តើខ្ញុំជាមនុស្សប្រភេទណា ?
១. ពីស្រ្តីម្នាក់ ៖ ខ្ញុំខំពពោះជិត១០ខែ ខំបង្កើតកូនយ៉ាងលំបាកវេទនា ។ ខ្ញុំត្រូវធ្វើការងារសព្វមុខ ដើម្បីរកប្រាក់មកចិញ្ចឹមកូនមិនថាថ្ងៃយប់ ។ ខ្ញុំប្រឹងថែទាំកូន សូម្បីស្រមោចមួយក៏មិនអោយវារលើកូនដែរ ។ ខ្ញុំមិនដែលចេះច្រៀងទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំរៀនបំពេរកូនដើម្បីអោយកូនគេងបានស្កប់ ។ ខ្ញុំភ្ញាក់កណ្តាលយប់បីបួនដង មើលកូនពេលយំក្រែងកូនកើតក្តីក្រហល់ក្រហាយស្រេកឃ្លាន ។ ខ្ញុំខិតខំរកប្រាក់ដើម្បីអោយកូនទៅរៀនអោយមានអនាគត បានខ្ពង់ខ្ពស់នឹងគេ និងមិនដែលទាមទារកូនអោយធ្វើការងារផ្ទះ ជួយរកស៊ីអ្វីទេ ក្រៅពីរៀន ។ ប៉ុន្តែសេចក្តីលំបាកជិត២០ឆ្នាំនេះ មិនស្មើនឹងសេចក្តីស្រលាញ់ដែលកូនទើបនឹងចេះជួបប៉ុន្មានឆ្នាំនេះទេ ហើយសេក្តីលំបាកទាំងនេះ បានទទួលផលមកវិញនូវសេក្តីអាមាស បាត់បង់កិត្តិយស ដោយសារតែសេក្តីភ្លឺតភ្លឺនរបស់កូន ។ នេះជាការតបស្នងរបស់កូនសម័យថ្មី ដែលធ្វើអោយខ្ញុំឆ្អែតលុះថ្ងៃស្លាប់ ។
២. ពីមនុស្សម្នាក់ ៖ ខ្ញុំមិនច្រណែនអ្វីទេនឹងគេអ្នកមាន គេមានគំនិត គេមានចំនេះ ទើបគេមានប្រាក់កាស ។ ខ្ញុំជាអ្នកក្សត់ កើតមករស់ក្នុងឋានះជាអ្នកសុំទានគេ ។ ក្រោកពីព្រលឹម ធ្វើដំណើរទៅរកកន្លែងមានមនុស្សច្រើនក្រែងគេអាណិតមេត្តា ផ្តល់ប្រាក់កាសខ្លះ ក្រែងបានរួចរស់មួយពេលៗ ។ ខ្ញុំលើកដៃសំពះអង្វរអស់ពីចិត្ត ខ្ញុំកាត់កេរ្តិ៍ខ្មាស ដើម្បីជីវិត ។ នៅពេលបុណ្យទាន ខ្ញុំទៅវត្តទៅសុំគេឯងក្រែងគេករុណា ។ ម្ហូបអាហារពោរពាស គេយកមកប្រគេនព្រះសង្ឃ ដោយសារតែឃ្លានពេកខ្ញុំលួចយកមួយចានមកហូប ។ គេមិនអាណិតខ្ញុំទេ គេវាយដំទាត់ធាក់ គេប្រមាថខ្ញុំហើយបណ្តេញខ្ញុំដូចសត្វធាតុ ។ ខ្ញុំគ្មានអ្វីនឹងស្តីទេ គ្រាន់តែលួងខ្លួនឯងថា នេះហើយជីវិតអ្នកក្រ និងធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាថា ជាតិណាៗសូមកុំអោយខ្ញុំកើតជាអ្នកក្រ ព្រោះជាតិនេះខ្ញុំឆ្កែតនឹងឈ្មោះថាអ្នកក្រហើយ ។
៣. ពីមនុស្សមួយក្រុម ៖ ពួកយើងជាមនុស្សស្លូតត្រង់ មិនដែលធ្វើអាក្រក់នឹងអ្នកណាទេ ។ ពួកយើងខ្លះធ្វើការបំរើរដ្ឋតាំងពីដើមមក បើទោះជាកំរៃការងារនោះមិនសមប្រកបសំរាប់រស់ក្តី ។ ពួកយើងមិនមាននិន្នាការនយោបាយលើគណបក្សណាទេ គឺពួកយើងខិតខំធ្វើការបំរើរដ្ឋទាំងអស់គ្នា ។ ពួកយើងចូលរួមសកម្មភាពសង្គមស្ទើរគ្រប់កន្លែង ដើម្បីចូលរួមកសាងប្រទេស ។ ថ្ងៃនេះ យើងខ្ញុំឈរនៅចំពោះមុខអ្នករាល់គ្នាដែលខ្ញុំធ្លាប់បំរើជារៀងរហូតមក ។ ខ្ញុំស្រែកទាមទាររកយុត្តិធម៌ ដែលជាអ្វីដែលខ្ញុំតែងតែផ្តល់អោយទៅគេ ក្នុងឋានះជាខ្មែរដូចគ្នា ជាបងប្អូនរួមជាតិ ដើម្បីសុំទីជំរកដែលពួកយើងខ្ញុំធ្លាប់រស់នៅជាយូរឆ្នាំមកហើយមកវិញ កន្លែងដែលពួកយើងត្រូវបានបណ្តេញចេញយ៉ាងឃោរឃៅ ។ ពួកខ្ញុំលើកពាក្យស្លោក លើករូបថត និងធ្វើអ្វីទាំងអស់ដើម្បីអោយអ្នកទាំងអស់គ្នាមើលមកយើង ជួយយើង ដូចដែលយើងធ្លាប់ជួយពួកគេ ។ ពួកយើងមិនសុំប្រាក់កាសដូចអ្នកសុំទានទេ ប៉ុន្តែពួកយើងសុំសេក្តីមេត្តា ការចូលរួមគិតគូរខ្វល់ខ្វាយ និងការជ្រុំជ្រែងពីអ្នកទាំងអស់គ្នា ។ ពួកយើងស្រក់ទឹកភ្នែក ពួកយើងហួសចិត្ត ! មនុស្សម្នាធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់មុខពួកយើងមិនតិចជាងពាន់នាក់ទេក្នុងមួយថ្ងៃ ប៉ុន្តែពួកគេហាក់មិនខ្វល់ខ្វាយពីទុក្ខវេទនារបស់ពួកយើងឡើយ ហើយមានតែពួកនគរបាលមកវាយដំ បណ្តេញពួកយើង និងចាប់យើងឃុំឃាំងថែមទៀត ។ ពួកយើងបន់ព្រះម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី ក្រែងលោកមានបារមីបន្ទន់ចិត្តអ្នករួមជាតិអោយចេះជួយគ្នាឯងផង ។ មួយសប្តាហ៍កន្លង មួយខែកន្លង ពួកយើងអស់សង្ឃឹម ប្រកបជាមួយនឹងសេចក្តីអស់សំណើចនិងភាពរៀងចាលនឹងពាក្យថា ៖ រីករាយដែលបានកើតជាកូនខ្មែរ ។
ជាយូរលង់ណាស់មកហើយ ការគោរពប្រពៃណីជាការដែលគេអោយតំលៃថា បានបង្កើតភាពថ្លៃថ្នូរដល់ពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប ដែលនេះហើយជាហេតុដែលនាំអោយខ្មែរសម័យមុនៗគោរពតាមទំនៀមទំលាប់ទាំងនោះយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន ។ កំណត់ត្រាក្នុងតំបន់ជាច្រើនក៏បានសរសើមិនអស់មិនហើយអំពីភាពផូផង់នៃប្រពៃណីដ៏ចំណាស់មួយនេះដែរ ។ បន្តិចម្តងៗ ទំនៀមទំលាប់ក៏បានក្លាយខ្លួនជាច្បាប់សំរាប់ជនប្រុសស្រី ដែលជារឿយៗ គេតែងឮពាក្យកាព្យបុរាណបាននិព្វន្ធអំពីទំនៀមទំលាប់ដែលជាច្បាប់ មានជាអាដិ៍ ច្បាប់ស្រីនិងច្បាប់ប្រុសជាដើម ។
តើទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីកើតឡើងយ៉ាងដូចម្ត៉េច ?
គោលគំនិតនៃការបង្កើតប្រពៃណីគឺដូចគ្នាទៅនឹងការបង្កើតច្បាប់គ្រប់គ្រងប្រទេស ឬការបង្កើតអង្គភាពមួយដែរ គឺសាមគ្គីភាព ។ ដោយយល់ឃើញថាមនុស្សដែលគ្មានសាមគ្គីភាព មិនអាចយកឈ្នះលើបញ្ហានានាបាន មិនថាការងារតូចតាច ឬរហូតដល់សង្រ្គាមរវាងស្រុកទេសនោះទេ ខ្មែរជំនាន់ដើមបានបង្កើតជាការរួបរួមគ្នាមួយ ។ ប៉ុន្តែបញ្ហាបានចោទឡើង ៖ សាមគ្គីភាពមិនអាចកើតឡើងដោយក្រុមមនុស្សដែលមានការយល់ឃើញ និងការប្រកាន់ខ្ជាប់ឥរិយាបថខុសៗគ្នានោះទេ ។ ដូច្នេះ ព្រឹទ្ធាចារ្យខ្មែរជំនាន់មុនបានកំណត់យកទំនៀមទំលាប់ជាក់លាក់មួយមកដាក់គំនាបអោយជនខ្មែរធ្វើតាម ហើយទំនៀមនោះមានគោលដៅសំខាន់ជាងគេនោះគឺ ធ្វើអោយមនុស្សមានលក្ខណៈប្រសើរជាងសត្វ ដែលរួមមានភាសាខ្មែរ ជំនឿសាសនា ការគោរពបូជា អត្តចរិក ពិធីការផ្សេងៗ រួមទាំងផ្នត់គំនិត និងការអប់រំកូនចៅទៀតផង ។
តើត្រង់ណាដែលថាទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីផ្តល់ភាពថ្លៃថ្នូរ ?
ដោយសារតែការប្រកាន់ទំនៀមទំលាប់រួមគ្នា ខ្មែររួមគ្នាជាធ្លុងមួយ និងបានជំនះលើឧបសគ្គនានារហូតដល់ខ្មែរបង្កើតបានអរិយ្យធម៌សម័យអង្គរ ដែលគ្មានជាតិសាសន៍ណាអាចបំបាក់ខ្មែរបានឡើយ ។ ត្រង់នេះហើយដែលគេអោយតំលៃមកលើខ្មែរ ។
តើប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់សាបរលាបដោយរបៀបណា ?
វាមិនមែនជនខ្មែរគ្រប់រូបតែងតែចូលចិត្តប្រពៃណីដ៏តឹងរ៉ឹងនេះទេ ។ ទំនៀមនេះបានបង្កជាផលអវិជ្ជមានដល់មនុស្សមួយចំនួនតូចនៅក្នុងសង្គម ហើយជនទាំងនោះជាសកម្មជនដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោលក្នុងការធ្វើអោយមានបម្រែបម្រួល ឬបម្លាស់ប្តូរទំនៀមទំលាប់ទាំងនោះ ខណៈការប្រកាន់ខ្ជាប់ប្រពៃណីមានការធូររលុង អោយវាធ្លាក់ពីចំនុចកំពូលមកដល់ចំនុចសូន្យ ដែលនេះដូចគ្នាទៅនឹងគោលការណ៍សំនឹកដែរ ។ មិនមែនមានតែពលរដ្ឋខ្មែរទេដែលជាអ្នកបំផ្លាញខ្លួនឯង បរទេស ជាពិសេសប្រទេសជិតខាងគឺជាកត្តាសំខាន់មួយដែរដែលនាំអោយមានអោយការប្រេះឆាផ្ទៃក្នុង ការបែកបាក់សាមគ្គីភាព ក្នុងបំណងដាក់ខ្មែរអោយនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់ខ្លួន ។ ដូច្នេះហើយ ទើបលំហូរចូលនៃវប្បធម៌បរទេសតែងតែនាំភាពអន្តររាយមកដល់ខ្មែរ ។
នៅពេលទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីត្រូវបានសឹករិចរិល … ?
ក្រលេកមកមើលស្ថានភាពសង្គមខ្មែរសម័យក្រោយអង្គរ កិត្តិនាមខ្មែរធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ ដោយសារតែភាពអវិជ្ជា ។ អ្នកដឹកនាំកាប់សម្លាប់គ្នាដើម្បីដណ្តើមរាជ្យបល្ល័ង្គ ដោយសារស្តាប់ពាក្យញុះញង់របស់បរទេស ។ បន្ទាប់មក ទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីក៏ចាប់ផ្តើមសាបរលាបស្របពេលនៃការបែកបាក់សាមគ្គី ដែលមកពីការខ្វែងគំនិតគ្នា ។ ដូច្នេះ ចូរខ្មែរចងចាំថា ខ្មែរសំលាប់ខ្មែរមិនមែនខ្មែរគិតខ្លួនឯងទេ ។
មកដល់សម័យថ្មីនេះ ខ្មែរលែងមានសង្រ្គាមទៀតហើយ គឺខ្មែរមានសន្តិភាព ប៉ុន្តែហេតុអ្វីខ្មែរមិនរីកចំរើនលឿនដូចប្រទេសដទៃ ? ចំលើយគឺមានតែមួយគត់ ៖ ខ្មែរលែងមានសាមគ្គីនឹងគ្នាទៀតហើយ ហើយកំពុងបន្តរងការបំបែកបំបាក់អំពីបរទេសតាមរយៈការនាំចូលវប្បធម៌បរទេស និងការធ្វើអោយសាបរលាបនៃវប្បធម៌ខ្មែរពិត ។
ថ្មីៗនេះ សកម្មភាពនៃការទាមទារសិទ្ធិរបស់មនុស្សស្រលាញ់ភេទដូចគ្នាកំពុងត្រូវបានធ្វើខ្លាំងឡើងៗ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដ៏តូចមួយនេះ ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ក៏វានៅមានបញ្ហាចំរូងចំរាស់គ្នានៅឡើយនៅក្នុងសង្គមដែលមានវប្បធម៌បូរាណមួយនេះ ។ តើអ្នកគិតយ៉ាងណាដែរ ? អ្នកនឹងគាំទ្រ ឬមិនគាំទ្រសកម្មភាពទាមទារនេះ ?
ក្នុងសកម្មភាពទាមទារយុត្តិធម៌ សិទ្ធិសេរីភាព និងការទទួលស្គាល់របស់ក្រុមមនុស្សស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា តាមការសង្កេត គេអាចចាត់មនុស្សជា ៣ ក្រុមផ្សេងគ្នា ៖
១. ក្រុមអ្នកគាំទ្រ ៖ ភាគច្រើនពួកគេជាយុវជនជំនាន់ក្រោយ ឬបើនិយាយអោយងាយគឺយុវជនក្រោយសម័យសង្រ្គាម ។ ក្រុមមនុស្សទាំងនេះជាមនុស្សដែលនៅផ្ទាល់នឹងបច្ចេកវិទ្យា និងរបត់គំនិតថ្មីៗរបស់ពិភពលោក ហើយពួកគេងាកតាមបច្ចេកវិទ្យា និងរបត់ទាំងនោះបានយ៉ាងលឿន និងប៉ិនប្រសប់ ។
២. ក្រុមអ្នកអភិរក្សនិយម ៖ ជាក្រុមមនុស្សជំនាន់ចាស់ ប្រកាន់វប្បធម៌បុរាណ និងមានចិត្តនឹងធឹង ដែលមិនសូវវៀចវេរតាមរបត់សង្គមឡើយ ។ ពួកគាត់អាចជាមនុស្សដែលមិនទាន់សម័យ ប៉ុន្តែសូមអ្នកកុំគិតថាពួកគាត់មិនសូវចេះដូចក្មេងសម័យថ្មីអោយសោះ ព្រោះគាត់ចេះនូវអ្វីដែលក្មេងជំនាន់ក្រោមមិនចេះ ។
៣. ឧបេក្ខជន ៖ ជាមនុស្សប្រកាន់កណ្តាល តាមគេតាមឯង ។ ក្រុមពួកគាត់ ភាគច្រើនជាមនុស្សដែលស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះរវាងបុរាណសម័យ និងសម័យថ្មី ។
ជាការពិតណាស់ បច្ចេកវិទ្យាជួយមនុស្សអោយងាយស្រួលជាងមុន ធ្វើការបានលឿនជាងមុន ដែលជាហេតុនាំអោយយុវជនខ្មែរសម័យថ្មីនាំគ្នារត់តាមវាយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំ ហើយក៏នាំអោយពួកគេមានផ្នត់គំនិតថ្មីៗទៅលើសិទ្ធិសេរីភាព និងយុត្តិធម៌ ប៉ុន្តែប្រការទាំងនេះវាត្រូវបានរាំខ្ទប់ដោយមនុស្សចំណាស់ៗទៅវិញ ។ ប្រសិនបើយើងអានអំពីអត្ថបទរបស់អ្នកគាំទ្រការស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា អ្នកប្រាកដជាមានសញ្ចេតនាល្អលើអ្នកទាំងនោះ ព្រោះពួកគេសំអាងលើការស្រលាញ់ ដែលមនុស្សម្នាក់ៗតែងតែមាន ហើយស្តីបន្ទោសវប្បធម៌ខ្មែរដ៏ចាស់គំរិលមួយនេះ ដែលមិនមានការរីកចំរើន ។
ផ្ទុយគ្នាមកវិញ ចាស់ៗចំណាស់ឪពុកម្តាយគេ ឬជីដូនជីតាគេ តែងតែរារាំងកូនចៅរបស់ខ្លួនកុំអោយប្រព្រិត្តិអំពើទាំងនោះ ហើយបកស្រាយថាវាជារឿងខុសធម្មជាតិ និងខុសទំនៀមទំលាប់ ។ ពួកគាត់ជាមនុស្សដែលមិនសូវគិតគូរពីបច្ចេកវិទ្យា សិទ្ធិសេរីភាព និងយុត្តិធម៌សំរាប់កូនចៅពួកគាត់ទេ មានន័យថាគ្រប់អំពើទាំងនោះ ជាអំពើអសីលធម៌ ជាអំពើខុសវប្បធម៌ ឬនិយាយអោយខ្លីគឺ អំពើខុស ។
តើមនុស្សចាស់ទាំងនោះ កំពុងគិតអ្វី ? ហេតុអ្វីពួកគាត់គ្មានមេត្តាធម៌ដូច្នេះ ?
ចំលើយគឺ ៖ ពួកគាត់មិនមែនដោយសារតែភាពសុខសប្បាយរបស់កូនចៅខ្លួន ធ្វើអោយអន្តរាយដល់ពូជពង្សខ្មែរទាំងមូលនោះទេ ។ គឺពួកគាត់កំពុងការពារពូជពង្សខ្មែរ ។
ចំនុចមួយដែលខ្មែរមិនគូរគាំទ្រការស្រលាញ់ភេទដូចគ្នាគឺ ធ្វើអោយខ្មែរបាត់បង់អត្តសញ្ញាណជាតិ ។ នៅពេលដែលវប្បធម៌ខ្មែរត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងសេរី ដោយដៃយុវជនខ្មែរសម័យថ្មី នោះហើយជាថ្ងៃវិនាសនៃវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណរបស់ជាតិខ្មែរ ។
សខ្មៅ 