Αγία Μαργαρίτα η Νέα Οσιομάρτυς (+25 Ιανουαρίου)

 

πηγή: saint.gr

Η μοναχή Μαργαρίτα, ηγουμένη της Ι. Μονής Αγίου Ιωάννου Προδρόμου στην πόλη Μενζελίνσκ, είχε ελληνική καταγωγή. Διακρινόταν για την εξαίρετη μόρφωσή της, τη σύνεση, αλλά και την αυστηρή ασκητική ζωή της. Οργάνωσε το μοναστήρι της κατά τα πρότυπα των παλιών μοναστηριών της Ελλάδος. Μια από τις μοναχές που επέζησε ως τις μέρες μας, η μοναχή Αλεφτίνα, τυφλή στα τελευταία της χρόνια, διέσωσε τις πληροφορίες που καταγράφουμε. Οι μοναχές, με την έμπνευση και καθοδήγηση της ηγουμένης Μαργαρίτας, ζούσαν αυστηρή μοναχική ζωή, τελώντας ανελλιπώς τις ακολουθίες και το μοναχικό τους κανόνα. Όλες εργάζονταν με πνεύμα θυσίας και πολύ φιλότιμο στα διακονήματά τους. Το μοναστήρι είχε πολλούς κήπους με οπωροφόρα δέντρα, λαχανόκηπους, χωράφια, μελίσσια κ.λπ.

Όπως θυμόταν η μοναχή Αλεφτίνα, όταν το Σεπτέμβριο του 1918 μ.Χ. έφυγαν τα στρατεύματα των «λευκών» από το Καζάν και τις γύρω πόλεις, η ηγουμένη Μαργαρίτα, φοβούμενη τους μπολσεβίκους, αποφάσισε να φύγει προσωρινά μαζί με τους άλλους πρόσφυγες. Έφτασε μέχρι το λιμάνι του ποταμού, όπου οι πρόσφυγες επιβιβάζονταν στα ποταμόπλοια. Εκεί όμως εμφανίστηκε ο άγιος Νικόλαος και της είπε: «Γιατί φεύγεις από το στεφάνι που σε περιμένει»;

Η ηγουμένη Μαργαρίτα συγκλονίστηκε. Αμέσως πήρε το δρόμο της επιστροφής. Γύρισε στο μοναστήρι και αμέσως κάλεσε έναν ιερέα. Πεπεισμένη πλέον ότι την περιμένει το μαρτύριο, παρακάλεσε τον ιερέα να ετοιμάσει το φέρετρο και τον τάφο της και αν μπορέσει να τη θάψει την ίδια μέρα. Ο ιερέας την άκουσε απορημένος.

Την επόμενη μέρα κατά τη διάρκεια της θείας Λειτουργίας, ομάδα επαναστατών μπήκαν στο καθολικό του μοναστηριού και τη συνέλαβαν. Η γερόντισσα Μαργαρίτα παρακάλεσε να την αφήσουν να κοινωνήσει. Οι επαναστάτες όμως δεν γνώριζαν τέτοιες ευγένειες. Την έσυραν στον έξω νάρθηκα και χωρίς άλλες εξηγήσεις την εκτέλεσαν ως αντεπαναστάτρια.

Οι μοναχές λυπημένες παρέλαβαν το σκήνωμά της, τέλεσαν τη νεκρώσιμη ακολουθία και την έθαψαν πίσω από το ιερό του καθολικού.

Την επόμενη ο ιερέας κατάλαβε τι σήμαινε αυτή η παράξενη παράκληση και επιμονή της ηγουμένης να τη θάψουν την ίδια μέρα. Οι μπολσεβίκοι έφεραν ένα μουσουλμάνο χότζα και τον εκτέλεσαν στο μοναστήρι. Ήθελαν, λοιπόν να τον θάψουν στον ίδιο τάφο με την ορθόδοξη μοναχή. Όμως δεν μπόρεσαν.

Αργότερα το μοναστήρι έκλεισε και ερήμωσε. Στη δεκαετία του '70 συνέβη ένα θαυμαστό γεγονός. Όπως διηγείται η Μαρίνα Μιχαήλοβνα, η οποία ήταν κόρη ιερέα, οι αρχές αποφάσισαν τότε να σκάψουν κοντά στο ιερό. Δεν γνώριζαν τίποτα για τον τάφο της ηγουμένης Μαργαρίτας. Καθώς έσκαβαν, ξαφνικά βρήκαν άφθαρτο το σώμα μιας μοναχής ντυμένης με το ράσο, το μοναχικό σχήμα και το σταυρό στο στήθος. Φαινόταν ολοζώντανη σαν να κοιμόταν. Το σώμα της δεν έφερε σημάδια φθοράς. Οι εργάτες τρόμαξαν. Δεν πείραξαν το λείψανο. Έκλεισαν γρήγορα τον τάφο και άρχισαν να σκάβουν σε άλλο σημείο.

Τον ΙΘ' αιώνα, ο μεγάλος στάρετς της Ρωσίας, άγιος Αμβρόσιος της Όπτινα, ο οποίος μεταξύ των άλλων διακρινόταν για το προορατικό του χάρισμα, είχε πει τα εξής:

«Στην πόλη Μενζελίνσκ θα λειτουργήσει ένα μοναστήρι. Θα αποκτήσει φήμη και δόξα. Όταν θα προΐσταται η πρώτη ηγουμένη θα κτιστεί νέος ναός. Η δεύτερη ηγουμένη θα γίνει μάρτυρας. Και όταν θα έρθει η τρίτη ηγουμένη τότε θα πέσουν οι καμπάνες του μοναστηριού».

Πράγματι η πρόρρηση του αγίου Αμβροσίου εκπληρώθηκε. Το καθολικό του μοναστηριού κτίσθηκε κατά τη διάρκεια της ηγουμενίας της πρώτης ηγουμένης. Η δεύτερη ηγουμένη ήταν η γερόντισσα Μαργαρίτα, η νεομάρτυς. Κατά την διάρκεια της ηγουμενίας της διαδόχου της, το μοναστήρι έκλεισε βίαια, οι μοναχές διώχθηκαν και οι επαναστάτες έριξαν κάτω κι έσπασαν τις καμπάνες του μοναστηριού.

https://www.saint.gr/4269/saint.aspx

***

Δείτε και: 

Ἡ Ἁγία Μαργαρίτα ἡ Ὁσιομάρτυς (+25 Ιανουαρίου)

«Οι βραχοκλησιές του Ρεθύμνου» το νέο βιβλίο του Χ. Στρατιδάκη

 

πηγή: ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ, 14/1/2026

Μετά από μακρόχρονη κυοφορία κυκλοφόρησε λίγο πριν τις γιορτές το βιβλίο «Οι βραχοκλησιές του Ρεθύμνου». Συγγραφέας του είναι ο ερευνητής και σπηλαιολόγος Χάρης Στρατιδάκης, ο οποίος είχε επίσης συγγράψει το βιβλίο «Τα σπήλαια του Ρεθύμνου», που κυκλοφόρησε το 2011. Το νέο βιβλίο αφιερώνει στον φίλο του και πρώτο μελετητή του θέματος, αείμνηστο καθηγητή Χρίστο Μακρή. Όπως αναφέρει στο εισαγωγικό του σημείωμα, εκείνος ήταν που του υπέδειξε τον όρο «βραχοκλησιές» για τα ταπεινά αυτά κατασκευάσματα, δείγματα λαϊκής λατρείας αλλά και φτώχειας των κοινωνιών του παρελθόντος.

Όπως τονίζεται στο βιβλίο, η σχέση του ανθρώπου με τον βράχο και τα σπήλαια που διανοίγονται σ’ αυτόν είναι πολύ παλιά. Από την αυγή προϊστορίας οι άνθρωποι τα θεωρούσαν κατά κάποιο τρόπο μήτρες της γης και τα περιέβαλλαν με δέος και θαυμασμό. Όλες οι θρησκείες και οι πολιτισμοί συνέδεσαν τις λατρείες τους με ιερά κάτω ή μέσα στον βράχο ή έστω σε επαφή μ’ αυτόν. Το γεγονός έχει οπωσδήποτε να κάνει με την αντοχή στον χρόνο και με την αίσθηση στιβαρότητας που δίνει ο βράχος, ιδιότητες οι οποίες με τη σειρά τους υπέβαλλαν στους ανθρώπους αισθήματα πνευματικότητας και ιερότητας.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου εξετάζονται σπηλαιώδεις ιεροί χώροι ανά τον κόσμο. Εκεί παρέχονται πληροφορίες για μεγάλα συγκροτήματα βραχωδών ιερών του βουδισμού, του ινδουισμού, του κομφουκιανισμού, του ταοϊσμού και βέβαια του εβραϊσμού και του χριστιανισμού. Και σε παλιότερες όμως θρησκείες κάποια σπήλαια είχαν λατρευτική χροιά. Απ’ αυτή την άποψη δεν είναι τυχαίο ότι τόσο ο Δίας του παγανισμού όσο και ο Χριστός του χριστιανισμού θεωρείται ότι γεννήθηκαν σε σπήλαια.

Στην περιοχή του Ρεθύμνου κατά την αρχαιότητα λειτούργησε μια σειρά ιερών σπηλαίων, πιο γνωστά από τα οποία είναι το Ιδαίον Άντρον στη Νίδα, ο Γεροντόσπηλιος στο Μελιδόνι και το σπήλαιο του Ερμή Κραναίου στην Πατσό. Η λατρεία στα σπήλαια, που είχε ξεκινήσει ήδη από τα μινωικά χρόνια, μετασχηματίστηκε στα χριστιανικά, με μεγαλύτερες ή μικρότερες διακοπές.

Κάποιες από τις βραχοκλησιές φαίνεται να είναι οικοδομημένες κατευθείαν επάνω σε αρχαία ιερά, έχοντας μάλιστα χρησιμοποιήσει προϋπάρχον οικοδομικό υλικό. Τέτοιες χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις της Ζωοδόχου Πηγής στον Σταυρωμένο Ρεθύμνου, της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στην Αρχοντική, των έξι βραχοκλησιών στην Ελεύθερνα και της Αγίας Παρασκευής στην Επισκοπή Ρεθύμνης.

Από τον 13ο αιώνα η λατρεία στα σπήλαια επανεμφανίστηκε, με διστακτικά οπωσδήποτε βήματα. Μια πρώτη περίοδος ακμής σημειώθηκε κατά τον 14ο αιώνα και αργότερα κατά τους 17ο, 18ο και 19ο. Η μεγαλύτερη ακμή τους πάντως φαίνεται να σημειώθηκε κατά την περίοδο 1669-1856, κατά την οποία οι οθωμανικές αρχές απαγόρευαν ουσιαστικά την οικοδόμηση νέων ναών και καθιστούσαν δύσκολη έως αδύνατη την επισκευή και επέκταση των μέχρι τότε υφιστάμενων.

Ο συγγραφέας, ερευνώντας το θέμα επί τρεις δεκαετίες, κατάφερε να εντοπίσει στο Ρέθυμνο 136 βραχοκλησιές, καθώς και μια δεκάδα άλλων που στις μέρες μας δεν υφίστανται, έχοντας καταστραφεί από φυσικές καταστροφές και από ανθρώπους. Στο βιβλίο του επιχειρεί να δικαιολογήσει το φαινόμενο του μεγάλου αυτού αναλογικά με τον πληθυσμό αριθμού βραχοκλησιών στην Κρήτη και ιδιαιτέρως στις διοικητικές περιφέρειες του Ρεθύμνου και των Χανίων.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, μετά το ιστορικό τους, παραθέτει λαογραφικές παραδόσεις για τις βραχοκλησιές, για τη χωροθέτηση και για την ονοματοδοσία τους, καθώς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Στο τρίτο κεφάλαιο προχωρά σε πληροφοριακή και φωτογραφική τεκμηρίωσή τους, ενώ στο επίμετρο παραθέτει καταλόγους του συνόλου των κρητικών βραχοκλησιών, τις οποίες ανεβάζει σε 390. Στον σχετικό κατάλογο των Χανίων στηρίχτηκε σε πληροφορίες του Αντώνη Πλυμάκη, ο οποίος δεν πρόλαβε να χαρεί το βιβλίο, αφού μας άφησε για το επέκεινα την περασμένη άνοιξη. Με την έννοια αυτή, το βιβλίο υπέχει και θέση μνημοσύνου για τον πρωτοπόρο αυτόν της σπηλαιολογίας στην Κρήτη, ο οποίος, όπως και ο Χρίστος Μακρής, είχαν διετέλεσαν επίτιμοι πρόεδροι του Τμήματος Δυτικής Κρήτης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας. Σημειωτέον ότι είχε συνεισφέρει στην ανακαίνιση σπηλαιωδών ναών, μεταξύ των οποίων σ’ εκείνη του Αγίου Αντωνίου της Αργυρούπολης.

Το βιβλίο είναι διαστάσεων 22×24 εκατοστών, έχει 306 σελίδες, είναι τετράχρωμο και διαθέτει σκληρό εξώφυλλο. Περιέχει τρεισήμισι εκατοντάδες φωτογραφιών, οι περισσότερες από τις οποίες τραβήχτηκαν από τον συγγραφέα του, ενώ στην εισαγωγή και στο επίμετρο γίνεται μνεία όλων όσοι προσέφεραν δικές τους καθώς κι εκείνοι που τον συνέδραμαν στη συλλογή πληροφοριών και τον ακολούθησαν στις κατά καιρούς αναζητήσεις του. Προλογίζεται από τον πρόεδρο του Τοπικού Τμήματος Δυτικής Κρήτης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας Γιώργο Καλούδη και θα παρουσιαστεί στο κοινό το επόμενο χρονικό διάστημα, σε εκδήλωση που θα πλαισιωθεί με εξορμήσεις γνωριμίας με βραχοκλησιές που παρουσιάζονται στο βιβλίο. Αποτελεί ατομική έκδοση, στην πραγματοποίηση της οποίας συνέδραμαν με αγορά αντιτύπων της η Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, το Τμήμα Δυτικής Κρήτης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας και η Αντιπεριφέρεια Ρεθύμνου.

Το βιβλίο κλείνει με έκκληση, που αφορά τη λιτότητα και τη φτώχια των βραχοκλησιών, χαρακτηριστικά τα οποία θα πρέπει να διαφυλαχτούν ως κόρη οφθαλμού. Η αξία των κατασκευών αυτών των προγόνων μας έγκειται ακριβώς στην απλότητά τους. Η αντίληψη κάποιων εκκλησιαστικών συμβουλίων ότι αν δεν γίνουν έργα «καλλωπισμού» και διευκόλυνσης της πρόσβασης οι πιστοί δεν προσέρχονται στις εκκλησίες δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση των βραχοκλησιών. Ακριβώς αυτές οι ευκολίες είναι που τις απομακρύνουν από τις ψυχές των πιστών και ακυρώνουν την προσφορά τους. Όπως το διατύπωσε ο Απόστολος Παύλος θα πρέπει να μάθουμε να λατρεύουμε το θείο παντού, ακόμη και «εν ερημίαις πλανώμενοι και όρεσιν και σπηλαίοις και ταις οπαίς της γης»!

https://rethnea.gr/vrachoklisies/

Κυκλοφόρησε το βιβλίο του Β.Π.Γούλα "Περί πτώσεως του ανθρώπου και αινίγματος του κακού - Ιχνηλατήσεις της ερμηνευτικής θεολογικής πρότασης του Χρήστου Γιανναρά"

 

Βασίλειος Π. Γούλας, Περί πτώσεως του άνθρώπου και αινίγματος του κακού - Ιχνηλατήσεις της ερμηνευτικής θεολογικής πρότασης του Χρήστου Γιανναρά, εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 2026, ISBN: 978-960-612-632-1.

Στὴν ἐργογραφία του ὁ Χρῆστος Γιανναρᾶς ὑφαίνει μιὰ θεολογικο–φιλοσοφικὴ θέση σχετικὰ μὲ τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ στὸ ἑξῆς ἔμελλε νὰ συνιστᾶ, ἂν μᾶς ἐπιτρέπεται, ἕνα ρηξικέλευθο θεολογικὸ στοχασμὸ πάνω στὸ «μύθο» τῆς πτώσης τοῦ ἀνθρώπου, προσδίδοντας εἰκονολογικὰ — ἀλληγορικὰ στοιχεῖα. Πιστώνεται στὸν ἴδιο ὅτι τὰ ἐρωτήματα ποὺ θέτει ἀναφορικὰ μὲ τὴν πτώση καὶ τὸ αἴνιγμα τοῦ κακοῦ διερμηνεύονται μόνο μὲ τὸ νὰ εἴμαστε ἀνοιχτοὶ σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ στὴν ἔννοια τῆς κτιστότητας. Τὸ κλειδὶ τῆς ἀλληγορικῆς ἐκδοχῆς τῆς πτώσης, στὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ, βρίσκεται στὴν ὀντολογικὴ διαφορὰ κτιστοῦ καὶ ἀκτίστου.

Ἂς προσέξουμε καταρχὰς ὅτι ἡ ἀφετηρία τῆς σκέψης τοῦ Γιανναρᾶ συνάδει τόσο μὲ τὰ πορίσματα τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν ὅσο καὶ μὲ τὴ γλώσσα τῆς ἀλληγορίας, προκειμένου νὰ φωτιστεῖ αὐτὴ ἡ ἀγνωσία τῆς ἱστορικῆς ἐκδοχῆς τῆς πτώσης τοῦ ἀνθρώπου. Τοιουτοτρόπως ἡ πρωταρχικὴ του ἀφετηρία εἶναι νὰ ἰχνηλατήσει βῆμα, βῆμα τὴν πορεία τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς κτίσης, ἔτσι ὥστε νὰ θέσει θεμελιώδη ἐρωτήματα γιὰ τὸ «πῶς» καὶ τὸ «γιατὶ» τῆς Δημιουργίας. Ὁπότε ὁ ἐντοπισμὸς τῆς διήγησης τῆς Γένεσης καὶ ὁ συσχετισμός της μὲ ὅ,τι τὴν περιβάλλει εἶναι τὸ πρῶτο καὶ οὐσιαστικὸ γνωστικὸ ἐπίτευγμα τοῦ Γιανναρᾶ.

Ἡ σκιὰ ποὺ ἀφήνει ἡ ἱστορικὴ ἐκδοχὴ τῆς πτώσης δὲ συμπίπτει, ὡς φαίνεται, μὲ τὴν ἀλήθεια τῶν σημαινόντων. Ἡ ἀλήθεια βρίσκεται σὲ ἄλλο πεδίο, ἔξω ἀπὸ τὴν ἐμφάνεια τῆς ἱστορικότητας, βρίσκεται στὴν οὐσία τῆς ἀλληγορίας, στὸ πεδίο ἐκεῖνο τῆς γνώσης ποὺ τὰ σημαίνοντα εἶναι προϊὸν μιᾶς περιρρέουσας πολιτισμικῆς ἀτμόσφαιρας καὶ ἡ ἀλήθεια βρίσκεται στὰ σημαινόμενα.

Αὐτὸ ποὺ κομίζει ἐπὶ τῆς οὐσίας ὁ Γιανναρᾶς εἶναι ὅτι ἡ ἀναφορικότητα τοῦ ἀνθρώπου στὴν ἐξωτερικότητά του, ἐν προκειμένῳ στὴν Αἰτιώδη Ἀρχή του, ἐνέχει ἐγγενῶς φθορά, ἡ ὁποία ὡστόσο δύναται νὰ ὑπερβαθεῖ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ χειραγωγεῖ τὴ σκέψη του, ἐντοπίζοντας στὴν ὑπόσταση τοῦ ἀνθρώπου αὐτὸ ποὺ συνιστᾶ τὸν τρόπο τῆς δημιουργίας του, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλος ἀπὸ τὴν ἐλευθερία.

https://www.grigorisbooks.gr/product/2427/%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AF-%CF%80%CF%84%CF%8E%CF%83%CE%B5%CF%89%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%AF%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CF%8D

Θεολογία και παροντισμός

 

Ι

Άλλο θεολογία και άλλο παροντισμός. Η θεολογία είναι ιδιαίτατα απαιτητική. Έχει λεπτές αλλά ξεκάθαρες μεθοδολογικές προϋποθέσεις. Δεν συνηγορεί σε κανένα πρόσκαιρο zeitgeist ούτε επιδιώκει να γίνει αρεστή δια του παροντισμού και του λαϊκισμού.

ΙΙ

Παροντισμός και θεολογία (είτε ως εσχατολογία είτε ως οντολογία) δεν δύνανται να συνυπάρχουν. Είναι μεγέθη αλληλοσυγκρουόμενα και αλληλοαποκλειόμενα. Καλή και αγία η αγαπολογία αλλά μεγίστη η θεολογία.

15-16/1/2026

Γ.Μ.Β.

Ανακοίνωση σχετικά με την δήλωση ρωσσικών υπηρεσιών κατά του Οικουμενικού Πατριάρχου

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ

Η Μήτηρ Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως – Μήτηρ και αυτής της Εκκλησίας της Ρωσσίας – εκφράζει τη βαθύτατη θλίψη της για τη νέα ρωσσική επίθεση κατά του προσώπου της Α.Θ. Παναγιότητος του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, την οποία εξαπέλυσαν, αυτή τη φορά, κρατικές υπηρεσίες της χώρας. Από το 2018, οπότε το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποφάσισε την παραχώρηση Αυτοκεφάλου καθεστώτος στην Εκκλησία της Ουκρανίας, η Μήτηρ Εκκλησία απέφυγε να σχολιάσει τις αναρίθμητες παρόμοιες επιθέσεις που προήλθαν είτε από εκκλησιαστικά είτε από πολιτικά κέντρα και πρόσωπα της Ρωσσίας. Το ίδιο πράττει και σήμερα.

Τα ευφάνταστα σενάρια, οι ψευδείς ειδήσεις, οι ύβρεις και οι κατασκευασμένες πληροφορίες κάθε είδους προπαγανδιστών δεν αποθαρρύνουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τη συνέχιση της διακονίας και της οικουμενικής αποστολής του.

https://fosfanariou.gr/index.php/2026/01/13/anakoinosi-sxetika-me-dilosi-rwswn-kata-tou-ecum-patr/