مَی مکُران

سوزن دوزی از هنرها و دست آفرینه‌های مردم در سیستان و بلوچستان به شمار می آید که با ظرافت دستان زنان بلوچ و پشتکار مداوم آنان، خلق می‌شود.
سوزن دوزی از هنرها و دست آفرینه‌های مردم در سیستان و بلوچستان به شمار می آید که با ظرافت دستان زنان بلوچ و پشتکار مداوم آنان، خلق می‌شود.
قدمت این هنر و رواج آن در همه مناطق بلوچستان به حدی است که از آن به منزله یکی از مولفه های هویت و شناسنامه فرهنگی این منطقه یاد می‌شود.

زنان و دختران بلوچ به سوزن‌ دوزی به عنوان یک کار هنری زیبا با دانه های ریز بافته شده روی پارچه که هر سوزن آن یادآور قدمت آن است، عشق می ورزند.
در تمام بلوچستان از جمله در روستاهای «اسپکه، هریدک، بمپور، مته سنگ، چانف، مهنت شهرستان نیکشهر، ایرندگان، مارندگان، اسماعیل‌آباد خاش، گشت، سوران، جالق، کله‌گان سراوان و همچنین زاهدان» هنر سوزن‌دوزی رواج دارد.
بانوان بلوچ با ظرافت خاص و حرکت سوزن و دستهای خود روی پارچه نقشهای بی بدیل را در قالب این هنر دستی به تصویر می کشند.
لباس زنان بلوچ از شش قطعه سوزن‌دوزی شده شامل «پیش سینه، جی یا زی گوپتان، پایین دامن، زینت بخش سرآستین پیراهن و زینت بخش سرپاچه‌های شلوار» تشکیل شده است.
این هنر زیبا از نسلهای قدیم به نسلهای جدید تحویل داده شده اما اکنون وقتی پای درددل های هنرمندان این صنعت دستی می نشینم، می شنویم که این هنر در معرض انقراض قرار دارد.
مربی و تولیدکننده آثار سوزن دوزی در زاهدان معتقد است: جانمازبافها و پارچه بافهای یزدی، سوزن دوزی بلوچ را در معرض نابودی قرار داده است.
شهین شهرکی در گفت و گو با ایرنا افزود: تکه های به اصطلاح سوزن دوزی که توسط رایانه شبیه به سوزن دوزی بلوچ تولید می شود، به اصالت کار ما لطمه زده است.
وی گفت: یک سوزن دوز باید حداقل چهار تا 10 روز مدام زحمت بکشد و به وسیله انگشتان و سوزن، آثار خود را تمام کند اما به وسیله رایانه همی کار در مدت 10 دقیقه طراحی می شود.
او مدعی شد: در بازار زاهدان و شهرهای استان طاقه و توپ توپ از آثار به اصطلاح سوزن دوزی بلوچ، از استان یزد وارد سیستان و بلوچستان می شود.
وی گفت: همچنین افاغنه، سوزن دوزی بلوچ را که شبیه به سوزن دوزی خودشان است با کیفیت بسیار پایین تر در افغانستان می دوزند و به نام سوزن دوزی بلوچ به فروش می رسانند.
شهرکی افزود : افغانها با دست فروشی آثار خود را در میادین شهر و بازار ها با قیمت پایین تر به فروش می رسانند.
وی بیان کرد: اگر افغانها و جانماز بافها به کار خود ادامه دهند نسل سوزن دوزی بلوچ از بین می رود.
معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان هم گفت: آداب و رسوم هنرهای سنتی این استان از جمله سوزن دوزی با افغانستان و پاکستان مشترک است و با این وجود رواج این هنر در آن سوی مرزها به سوزن دوزی این منطقه صدمه نمی زند.
یحیی دانش در گفت و گو با ایرنا افزود: یکی از بر نامه های میراث فرهنگی، صادرات هنرهای منطقه به کشورهای دیگر است و ما می خواهیم در تمام دنیا این سوزن دوزی نیز رواج پیدا کند.
وی گفت: اما اخیرا در زاهدان سوزن دوزی رایانه ای وارد بازار شده و ما نیز با این نوع فعالیت ها مخالف هستیم.
او تاکید کرد: استمرار این روند و رونق سوزن دوزیهای یارانه ای به فرهنگ و هنر سیستان و بلوچستان خدشه وارد می کند.
وی گفت: از مسولان استانی و کشوری می خواهیم جلوی امتیازهای فعالان بازار هنرهای رایانه ای گرفته شود.
او افزود: با آمدن سوزن دوزی رایانه ای با قیمتهای پایین تر، استقبال از سوزن دوزی اصیل که قیمتهای بیشتری دارد کاهش می یابد و این مشکل بزرگی برای سوزن دوزان منطقه ایجاد می کند.
معاون سازمان میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان گفت: در بازارهای زاهدان، مثل توپ موکت از اجناس سوزن دوزی رایانه ای وارد شده که بازار را اشغال کرده است.
دانش اظهارداشت: از آنجا که سوزن دوزی رایانه ای به تازگی وارد بازار شده ما این موضوع را فقط رسانه ای کرده ایم و باید با دستگاههای مرتبط مثل شهرداریها و امور صنفی در تعامل باشیم تا بتوان از استمرار آن جلوگیری کرد.
وی افزود: برابر اصل 44 قانون اساسی، آثار هنرمندان به بخش خصوصی واگذار شده و ما بر روند کنترل و فروش آنها نظارت داریم.
او گفت: با توجه به وفور تولیدات صنایع دستی در سیستان و بلوچستان با هنرمندان ارتباط برقرار کرده ایم تا به آنان مجوز فروشگاه بدهیم و خود، محصولات تولیدی را به فروش برسانند.
وی افزود: قرار است در 10 شهرستان بازارچه هایی راه اندازی تا هنرمندان بدون واسطه محصولات خود را عرضه و با این کار، دست دلالان کوتاه شود.
او اضافه کرد: ترویج رشته های بومی از قبیل سوزن دوزی، سکه دوزی و موارد مشابه و نیز حفظ، احیا و حمایت تولیدکنندگان فعال در این بخشها، در دستور کار قرار دارد.ک/